رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در گفت‌وگو با پانا:
ورود دانش‌آموزان به رشته‌های مرتبط در هنرستان کشاورزی بر تأمین نیروی انسانی متخصص کشاورزی تاثیر اساسی دارد
تهران (پانا) - رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با هشدار نسبت به کاهش استقبال دانش‌آموزان از رشته‌های کشاورزی گفت: با وجود سهم قابل‌توجه کشاورزی و صنایع وابسته به آن در اقتصاد کشور، ورود دانش‌آموزان به رشته‌های مرتبط با این بخش بسیار محدود است و تداوم این روند می‌تواند آینده تأمین نیروی انسانی متخصص کشاورزی را با چالش جدی مواجه کند.
کشاورزی یکی از بخش‌های مهم اقتصادی کشور است که تداوم فعالیت آن به حضور نیروی انسانی توانمند، انتقال تجربه و استفاده از دانش و فناوری‌های جدید وابسته است. با این حال، ساختار سنتی بهره‌برداران کشاورزی ایران نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای ورود نسل جدید به این حوزه باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
بر اساس نتایج ششمین سرشماری عمومی کشاورزی که در سال ۱۴۰۳ اجرا شد و نتایج تفصیلی آن در شهریور ۱۴۰۴ انتشار یافت، حدود ۴ میلیون و ۲۹۳ هزار بهره‌بردار کشاورزی در کشور اطلاعات خود را در این سرشماری ثبت کرده‌اند. میانگین سن این افراد ۵۳ سال گزارش شده و بیش از ۶۰ درصد آنان بالای ۵۰ سال سن دارند.
این آمار در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که بخش کشاورزی برای استمرار تولید، به تربیت نیروهای تازه‌وارد و انتقال دانش عملی از بهره‌برداران باتجربه به نسل بعد نیاز دارد. البته بهره‌برداران کشاورزی با تمام شاغلان این بخش یکسان نیستند؛ از این رو، آمار مربوط به سن بهره‌برداران را نمی‌توان مستقیماً به کل جمعیت شاغل در کشاورزی تعمیم داد.
فاصله میان تجربه کشاورزان و ورود نسل جدید
بالابودن میانگین سن بهره‌برداران، به‌تنهایی به معنای کاهش توان تولید نیست؛ چراکه تجربه کشاورزان باسابقه در شناخت زمین، شرایط اقلیمی، زمان‌بندی کشت و مدیریت فعالیت‌های تولیدی، سرمایه‌ای ارزشمند برای اقتصاد کشاورزی به شمار می‌رود. با این حال، در صورت فراهم‌نشدن زمینه ورود نیروی جوان و انتقال تدریجی مسئولیت‌ها، استمرار این تجربه در نسل‌های آینده با چالش مواجه خواهد شد.
در این شرایط، یکی از موضوعات مهم، ایجاد ارتباط میان دانش تجربی کشاورزان فعلی و توانایی نسل جوان در استفاده از فناوری‌های نوین است. جوانان آموزش‌دیده می‌توانند در حوزه‌هایی مانند آبیاری هوشمند، مکانیزاسیون، گلخانه‌داری، مدیریت منابع آب، کنترل آفات و تحلیل داده‌های تولید نقش‌آفرینی کنند.
چنین رویکردی می‌تواند به ارتقای بهره‌وری و توسعه روش‌های جدید تولید کمک کند؛ به‌ویژه آنکه کشاورزی امروز، علاوه بر مهارت عملی، به دانش فنی و توانایی مدیریت اقتصادی نیز نیاز دارد.
هنرستان‌های کشاورزی و تربیت نیروی انسانی آینده
یکی از مسیرهای جذب نسل جوان به این بخش، توسعه آموزش‌های مهارتی و آشنایی دانش‌آموزان با فرصت‌های شغلی کشاورزی است. هنرستان‌های کشاورزی می‌توانند با فراهم‌کردن آموزش‌های عملی و ارتباط با واحدهای تولیدی، زمینه آشنایی هنرجویان با نیازهای واقعی این حوزه را ایجاد کنند.
آموزش در این مراکز زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که علاوه بر مباحث نظری، تجربه کار با تجهیزات، آشنایی با روش‌های نوین کشت و یادگیری اصول مدیریت تولید را نیز در بر بگیرد. ارتباط هنرستان‌ها با مزارع، گلخانه‌ها و بنگاه‌های فعال در زنجیره کشاورزی نیز می‌تواند مسیر انتقال از آموزش به اشتغال را هموارتر کند.
از سوی دیگر، صرف تربیت نیروی متخصص برای جوان‌گرایی کافی نیست. دسترسی به سرمایه اولیه، تجهیزات، زمین، بازار فروش و فرصت‌های کارآموزی از جمله موضوعاتی است که باید در برنامه‌های حمایتی مورد توجه قرار گیرد تا جوانان بتوانند آموخته‌های خود را به فعالیت اقتصادی تبدیل کنند.
ضرورت برنامه‌ریزی برای سهم جوانان در کشاورزی
آمارهای مربوط به سن بهره‌برداران، ضرورت توجه به ساختار نیروی انسانی بخش کشاورزی را نشان می‌دهد؛ اما برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت جوانان، انتشار داده‌های تفکیک‌شده سنی درباره کل شاغلان این بخش نیز اهمیت دارد. مشخص‌شدن سهم گروه‌های سنی مختلف، امکان بررسی روند ورود جوانان به بازار کار کشاورزی و ارزیابی اثربخشی برنامه‌های حمایتی را فراهم می‌کند.
در کنار تکمیل داده‌های آماری، هماهنگی میان آموزش‌وپرورش، وزارت جهاد کشاورزی و دستگاه‌های مسئول اشتغال می‌تواند به شناسایی نیازهای نیروی انسانی، توسعه آموزش‌های تخصصی و ایجاد فرصت‌های واقعی برای فعالیت نسل جدید کمک کند.
در نهایت، جوان‌گرایی در کشاورزی صرفاً به معنای جایگزینی نیروی مسن با نیروی جوان نیست؛ بلکه هدف، ایجاد پیوندی پایدار میان تجربه نسل فعلی و دانش و مهارت نسل آینده است. توجه هم‌زمان به آموزش، اشتغال و انتقال تجربه می‌تواند زمینه استمرار تولید و تقویت ظرفیت‌های کشاورزی کشور را فراهم کند.
عطاالله ابراهیمی؛ رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در گفت‌وگو با پانا با اشاره به جایگاه کشاورزی در اقتصاد ایران اظهار کرد: «سهم بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی کشور بین ۸ تا ۱۳ درصد متغیر است و اگر کسب‌وکارها و صنایع وابسته به کشاورزی را نیز در نظر بگیریم، مجموع سهم این بخش‌ها به حدود ۲۰ درصد از تولید ناخالص داخلی می‌رسد.»
کاهش ورود دانش‌آموزان به رشته‌های کشاورزی
وی با ابراز نگرانی از کاهش سهم نیروی انسانی متخصص و آموزش‌دیده در بخش کشاورزی افزود: «متأسفانه در سال‌های گذشته، سهم ورودی دانش‌آموزان به حوزه‌های آموزش کشاورزی حدود ۳ درصد و حتی در برخی موارد کمتر از این میزان بوده است؛ موضوعی که می‌تواند در آینده تأمین نیروی انسانی موردنیاز این بخش را با مشکلات جدی روبه‌رو کند.»
رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری ادامه داد: «اگرچه بخشی از فعالیت‌های کشاورزی به سمت صنعتی‌شدن پیش می‌رود، اما ظرفیت اشتغال در این بخش همچنان بسیار گسترده است و می‌تواند فرصت‌های شغلی بیشتری نسبت به وضعیت فعلی ایجاد کند.»
ضرورت تقویت هنرستان‌های کشاورزی
ابراهیمی با اشاره به سهم اندک دانش‌آموختگان رشته‌های کشاورزی و فارغ‌التحصیلان هنرستان‌های مرتبط در تأمین نیروی انسانی این بخش تصریح کرد: «برای رفع این مشکل، باید تدابیر مناسبی اندیشیده شود تا دانش‌آموزان با ظرفیت‌ها و فرصت‌های موجود در رشته‌های کشاورزی بیشتر آشنا شوند و انگیزه لازم برای انتخاب این رشته‌ها را پیدا کنند.»
وی تأکید کرد: «آموزش‌های کشاورزی باید به‌گونه‌ای تقویت شوند که دانش‌آموزان بتوانند از همان دوران تحصیل با زمینه‌های تخصصی و فرصت‌های شغلی این حوزه آشنا شوند.»
کشاورزی؛ حوزه‌ای با ظرفیت‌های شغلی آینده‌دار
رئیس پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری با تأکید بر ضرورت هدایت تحصیلی دانش‌آموزان به سمت رشته‌های کشاورزی خاطرنشان کرد: «رشته‌های کشاورزی از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای اشتغال و فعالیت تخصصی برخوردارند و لازم است با برنامه‌ریزی مناسب، زمینه افزایش استقبال دانش‌آموزان از این رشته‌های آینده‌دار فراهم شود.»
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه