مسیرهای دریایی با حمل و نقل زمینی و ریلی جایگزین شده است

در ادبیات اقتصاد مدیریت بحران، یکی از شاخص‌های اصلی سنجش قدرت یک کشور، میزان «تاب‌آوری زنجیره تأمین» آن در شرایط ناپایداری است. زمانی که امنیت ملی و اقتصاد تحت فشار قرار می‌گیرند، گمرکات دیگر صرفاً نهادهای وصول حقوق و عوارض نیستند، بلکه «شریان‌های حیاتی» برای بقای کشور محسوب می‌شوند. تجربه عملکرد گمرک ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، نمونه‌ای بارز از این تغییر نقش است.

در حالی که انتظار می‌رفت با بروز تنش‌های نظامی، مبادی ورودی و خروجی کالا با بن‌بست مواجه شوند، شاهد یک هماهنگی بی‌سابقه میان دستگاه‌های اجرایی بودیم. گمرک با اتخاذ سیاست «فعالیت شبانه‌روزی» و «تسهیل تشریفات»، توانست از توقف ترخیص کالاهای استراتژیک جلوگیری کند. آمارها نشان می‌دهد که در اوج بحران، زمان متوسط ترخیص کالاهای اساسی از ۷۲ ساعت به کمتر از ۲۴ ساعت کاهش یافت و حجم کالاهای ترخیص‌شده بدون ایجاد رسوب، حفظ شد.

نکته کلیدی در این دوره، فراتر رفتن از ساختارهای سنتی بود. همکاری‌های نزدیک میان گمرک، اتاق بازرگانی ایران و تشکل‌های حمل‌ونقل نظیر کامیون‌داران، باعث شد تا با تعدیل سقف ضمانت‌نامه‌ها و کاهش اسناد مورد نیاز، به‌ویژه برای کالاهای دارویی و اساسی، سرعت تخلیه و ترخیص بار از گمرکات به سطحی دست یابد که در شرایط عادی نیز کمتر دیده می‌شد. این چابکی قانونی مانع از شوک عرضه و جهش قیمتی ناشی از کمبود کالا گردید.

امروزه با از سرگیری تنش‌های ژئوپلیتیک در مناطق جنوبی و تهدید مسیرهای حیاتی در کریدورهای ترانزیتی کشور، بحث اصلاح ساختارهای گمرکی از یک بحث داخلی، به یک ضرورت امنیت ملی ارتقا یافته است. هرگونه اختلال یا کندی در گلوگاه‌های گمرکی در مسیر این کریدورها، نه تنها زنجیره تأمین کالا را مختل می‌کند، بلکه می‌تواند اثرات دومینویی بر ثبات اقتصادی و اعتبار ترانزیتی ایران در سطح منطقه داشته باشد؛ چراکه ایران سالانه میزبان ترانزیت میلیون‌ها تن کالا است و هر ساعت تأخیر، هزینه‌ای مستقیم بر تراز تجاری کشور وارد می‌سازد.

سید جمال موسوی، دبیردوم کمیسیون عمران مجلس در گفت‌وگو با پانا در خصوص شکست استراتژیک دشمن در محاصره دریایی و جایگزینی سریع مسیرهای تأمین کالا اظهار کرد: دشمن تجاوزگر تصور می‌کرد با محاصره دریایی می‌تواند مسیرهای ورودی کالا را به کشور ببندد، اما این یک اشتباه استراتژیک بود. وسعت سرزمینی ایران و تنوع مرزهای ارتباطی با کشورهای همسایه، امکان استفاده از کریدورهای زمینی و مسیرهای جایگزین متعدد را فراهم کرده است. ما به راحتی این مسیرها را جایگزین کرده‌ایم و این جایگزینی در عمل انجام شده است.

لزوم بازنگری و انعطاف قوانین گمرکی در شرایط جنگی

نائب‌رئیس فراکسیون محیط زیست و منابع طبیعی مجلس با اشاره به لزوم بازنگری قوانین گمرکی در شرایط جنگی گفت: در شرایط خاص جنگی، نیاز به بازنگری در قوانین گمرکی احساس می‌شود. باید برای واردکنندگان تسهیلات ویژه‌ای در نظر گرفته شود تا بتوانند کالاهای اساسی و ضروری را با سهولت بیشتری تأمین کنند. این انعطاف‌پذیری قانونی، یکی از الزامات مدیریت بحران در حوزه تجارت است.

جایگزینی مسیرهای دریایی با مسیرهای زمینی و ریلی

موسوی با اشاره به جایگزینی مسیرهای دریایی با مسیرهای زمینی و ریلی خاطرنشان کرد: با تمهیدات انجام‌شده از سوی دولت، مجلس و سازمان راهداری، پتانسیل مسیرهای دریایی به خوبی با حمل و نقل زمینی و ریلی جایگزین شده است. در حال حاضر، واردات کالاهای اساسی و ضروری از طریق مرزهای جایگزین به خوبی در حال انجام است و هیچ خللی در تأمین نیازهای کشور ایجاد نشده است.