عبور ۳۰ درصد نفت جهان از تنگه هرمز؛ هرگونه تنش در این منطقه برای آمریکا و متحدانش هزینه‌های اقتصادی و امنیتی دارد

مذاکرات ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز به میانجی‫‌گری پاکستان انجام شد، بازتابی از جنگی نوین بود که در آن دیگر تنها مرزهای جغرافیایی، بلکه جریان نفت و امنیت انرژی جهان بر سر یک دوراهی استراتژیک قرار گرفت. ادامه تحریم‌های اقتصادی علیه ایران یا ایجاد امنیت انرژی در جهان؟ این دور از مذاکرات که نخستین دیدار مستقیم و عالی‌رتبه بین دو کشور پس از سال‌ها محسوب می‌شد، در حالی آغاز گردید که تنها چند هفته از حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به ایران و متعاقباً بسته شدن کامل تنگه هرمز توسط نیروهای مسلح ایران می‌گذشت.

تنگه هرمز که روزگاری محل عبور ۳۰ درصد نفت جهان بود، به خط مقدم رویارویی تبدیل شده بود و هر یک از طرفین با تکیه بر قدرت نظامی خود، تلاش داشتند تا در پای میز مذاکره، برگ برنده نهایی خود را رو کند. در این میان، زیاده‌خواهی‌های آمریکا برای کنترل کامل آبراه و اصرار ایران بر حفظ حق حاکمیت و اخذ غرامت‌های جنگی، فضای گفتگوها را بیش از پیش پیچیده و شکننده ساخته بود. حال سوالی در بین افکار عمومی مطرح است که آیا ایران اجازه دریافت هرگونه عوارض از کشتی‌های تجاری را دارد یا خیر؟

شارلی انویه تکیه با استناد به ماده ۱۰ کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها گفت: «تنگه هرمز از دیرباز جزو آب‌های سرزمینی ایران بوده و بر اساس حقوق بین‌الملل، کشورهای ساحلی حق دریافت عوارض منطقی برای خدمات دریایی و عبور امن از کشتی‌های عبور کننده از آب‌راهه‌های خود را دارند. دریافت این عوارض برای عبور امن کشتی‌ها از تنگه هرمز  نیز همچون هر آبراهه دیگری حقی برای ایران است و هم ابزاری برای تأمین ایمنی کشتیرانی در این آبراهه حیاتی است.»

سالانه حدود ۳۰ درصد نفت جهان از این تنگه عبور می‌کند. با احتساب عوارض فرضی ۵ هزار دلاری برای هر نفتکش، درآمد بالقوه ایران از این محل به حدود ۳۸ میلیارد دلار در سال می‌رسد که می‌تواند صرف تأمین امنیت ناوبری و خدمات بندری و امدادی شود.

تحلیل کارشناسی از اظهارات مقامات آمریکایی درباره تنگه هرمز

وی در پاسخ به این پرسش که تهدیدهای اخیر مقامات آمریکایی چه تأثیری بر ترانزیت دریایی دارد، گفت: «تجربه سال‌های گذشته نشان داده هرگونه تنش در این منطقه، هم برای متحدان آمریکا و هم برای خود این کشور هزینه‌های اقتصادی و امنیتی به ویژه در مسائل مربوط با انرژی به همراه داشته است.»

عضو کمیسیون عمران مجلس افزود: «بر اساس گزارش‌های موجود، در چند‌ماه گذشته شاهد تغییر الگوی تردد برخی ناوهای آمریکایی در منطقه بوده‌ایم. از منظر اقتصادی، ثبات ترانزیت نفتی در هرمز برای همه ذی‌نفعان جهانی حیاتی است و هرگونه بی‌ثباتی به زیان تمام طرف‌ها تمام می‌شود.»

موضع اقتصادی کشورهای اروپایی و آسیایی

انویه تکیه درباره مواجهه دیگر کشورها با تنش‌های احتمالی گفت: «کشورهای اروپایی و ژاپن به عنوان مصرف‌کنندگان اصلی نفت عبوری از هرمز، بارها بر اهمیت آزادی ناوبری و ثبات منطقه تأکید کرده‌اند. آنها عملاً نشان داده‌اند که منافع اقتصادی‌شان ایجاب می‌کند رویکردی متوازن و مستقل از آمریکا در قبال هرمز داشته باشند. شکست مذاکرات آتش‌بس اخیر نیز نشان داد که ایران از موضع اقتصادی و حقوقی خود کوتاه نخواهد آمد.»

وی افزود: «با توجه به وزن ژئواکونومیک ایران در خاورمیانه، به نظر می‌رسد طرف‌های بین‌المللی ناگزیر از پذیرش نقش ایران در تأمین امنیت این آبراه و مذاکره بر سر سازوکارهای شفاف دریافت عوارض و هزینه‌های خدماتی هستند.»

نقش مجلس در نظارت بر درآمدهای تنگه هرمز

عضو کمیسیون عمران مجلس در پاسخ به این سؤال که آیا مجلس برای بررسی ابعاد اقتصادی موضوع تنگه هرمز اقدام خواهد کرد، گفت: «مجلس خود را موظف به پیگیری حقوق اقتصادی ملت می‌داند. قطعاً از کارشناسان و مسئولان مرتبط دعوت خواهد شد تا راهکارهای عملی برای قانونی کردن دریافت عوارض خدمات دریایی و شفافیت هزینه‌های آن بررسی و تصویب شود.»