ضرورت مدیریت طرف تقاضا و الزام شرکت‌های صادراتی به بازگرداندن ارز

در وضعیت کنونی اقتصاد ایران برخی کارشناسان معتقدند علاوه‌بر کنترل عرضه و تقاضا در حوزه ارزی، دولت در حوزه تجارت باید به سمت حذف دلار و ایجاد تهاتر با کشورهایی مثل روسیه، چین و... برود.

توجه به طرف عرضه و تقاضا در بازار ارز از اهمیت اساسی برخوردار است تا دولت بتواند با منابع محدود ارزی در اختیار به نیازهای این بخش پاسخ دهد.

یک کارشناس اقتصادی یکسان سازی نرخ ارز را یک سیاست اقتصادی درست دانست و متذکر شد: سوال اینجاست که چرا نرخ ارز رسمی به سمت نرخ ارز قاچاق غیر رسمی رفته؟! نظام ارزی ایران شناور مدیریت شده است و دولت باید در جهت هدایت نرخ ارز به سمت پایین تلاش می کرد؛ نه اینکه نرخ ارز را رها کند تا سودجویان و قاچاقچیان، کنترل آن را در دست داشته باشند.

سیدرضا میرعسکری، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگویی بر انحلال بانک های ناتراز، کاهش نرخ رشد نقدینگی، اجرای مالیات بر عایدی سرمایه و کاهش نرخ بهره بانکی به عنوان راهکار ثبات اقتصادی تاکید کرد تا نرخ رشد نقدینگی و تورم کاهش یابد و گفت: مدیریت دقیق بازار ارز، بازگشت همه ارزهای صادراتی و تخصیص بهینه ارز با نرخ مناسب برای کالاهای اساسی از جمله راهکارهای پیش روی دولت است. همچنین تعیین قیمت کالاهای داخلی باید بر حسب ریال و به قیمت داخلی باشد؛ نه اینکه قیمت جهانی و نرخ ارز آزاد مبنای قیمت گذاری قرار گیرد.

وی با بیان اینکه همت همه ارکان حاکمیت باید در جهت تولید بیشتر و تامین کالاهای اساسی در داخل باشد تا نیاز به ارز را کاهش دهد، افزود: آن میزان که کشور نیاز به واردات دارد، باید تخصیص ارز با نظارت قوی صورت گیرد؛ از طرف دیگر همه ارزهای صادراتی باید به سیستم رسمی کشور برگردد تا صرف نیازهای ارزی شده و سوداگری در حوزه ارزی با وضع مالیات سنگین متوقف شود.

عبدالحمید معرفی یک کارشناس اقتصادی دیگر نیز در پاسخ به این پرسش که دولت چه سیاست‌هایی برای ثبات در بازار ارز می‌تواند در پیش گیرد و راهکارهای عملیاتی در این رابطه چیست؟ اظهار کرد: دولت باید بتواند تقاضا در بازار ارز را کنترل کند. در بازار ارز با دو مسئله و مشکل روبه‌رو هستیم؛ موضوع اول مربوط به مقدار ارز است؛ یعنی ذخیره ارزی که وارد کشور می‌شود و دولت در اختیار دارد. این ارز دچار محدودیت ناشی از تحریم و فروش شده و از طرفی قیمت نفت نیز کاهش داشته و مشکلاتی در بازگرداندن ارز نیز به‌وجود آمده است.

وی افزود: موضوع دوم طرف تقاضای ارز است؛ یعنی برای اینکه بازار ارز به تعادل برسد، باید طرف تقاضای ارز مدیریت شود. در مورد عرضه‌ ارز مشکلی وجود دارد و آن تحریم است، سیستم ارزی به اجبار به سمت دور زدن تحریم‌ها و استفاده از شرکت‌هایی که اکثر آن‌ها دولتی هستند، رفته است و دولت باید بر این شرکت‌ها و برگرداندن ارز کنترل داشته باشد.

این کارشناس اقتصادی به عوامل موثر بر بازار نفت و قیمت‌های احتمالی آن که تاثیری که بر کاهش یا افزایش درآمدهای نفتی و به دنبال آن درآمد ارزی کشور دارد نیز اشاره‌ای کرد و افزود:  از طرفی مسائلی وجود دارد که خیلی کنترلی بر آن‌ها نیست. به‌عنوان مثال اگر قیمت نفت کاهش پیدا کند درآمد ارز کم می‌شود یا اگر به هر دلیلی فروش نفت کم شود در این مورد نیز کاری از دولت برنمی‌آید هرچند دولت و وزارت نفت باید در این رابطه تدابیری بیندیشد، بازاریابی کند، همیشه برای نفت مشتری پیدا کند و در این رابطه پاسخگو باشد. 

 معرفی خاطرنشان کرد: مهم‌ترین مسئله‌ای که وجود دارد این است که در صورت فروش نفت به هر قیمت، این ارز باید که حاصل فروش نفت و صادرات غیرنفتی است، باید بازگردانده شود. در این زمینه دولت با مشکل مواجه است. باید پیمان‌سپاری انجام گیرد که ارز بازگردانده شود، اما معمولا این کار انجام نمی‌شود یا وقفه در این بازگرداندن ارز، باعث بهم ریختن بازار می‌شود.

 این کارشناس اقتصادی بیان کرد: ۸۰ درصد ارز دست شرکت‌های دولتی است و ذی‌نفعان این شرکت‌ها ارز را برنمی‌گردانند.

وی درباره اقدامات دیگر دولت در راستای ایجاد ثبات در بازار ارز گفت: علاوه‌بر کنترل عرضه و تقاضا در حوزه ارزی، دولت در حوزه تجارت باید به سمت حذف دلار و ایجاد تهاتر با کشورهایی مثل روسیه، چین و... که تعامل دارند، برود و حساسیت تجارت بین‌الملل را نسبت به دلار کاهش دهد و قرادادهای تجاری دوجانبه بسته و ارز را حذف کند. چون ما از سیستم دلار حذف شده‌ایم، مجبوریم از راه‌هایی برویم که غیرمستقیم تحریم‌ها را دور بزنیم. مثلا با روسیه قرارداد غلات بسته شود و مبادله کالا به کالا صورت بگیرد و با پول خودمان تجارت کنیم. بخشی از مشکلات با این نوع اقدام‌ها رفع می‌شود، اما باید دید چه منافعی وجود دارد که این کار انجام نمی‌شود، البته شاید محاسبات دیگری نیز وجود داشته باشد که من اطلاعی ندارم.