نیم نگاهی به آموزش و پرورش استثنایی-۲
آشنایی با كودكان و دانشآموزان دارای مشكلات ویژه یادگیری
خبرگزاری پانا: دانش آموزان دارای مشکلات ویژه یادگیری نیازمند دریافت خدمات آموزشی وترمیمی مورد نیاز خود هستند و برنامه های ترمیمی باید بر تقویت اراده، پشتكار و پذیرش واقع بینانه مشكل تاكید کنند.
به گزارش خبرنگار آموزش و پرورش پانا، ناتوانی های یادگیری ویژه مفهومی كلی است كه به گروهی ناهمگن از اختلال ها مربوط می شود و به شكل مشكلات معناداری در فراگیری واستفاده از گوش دادن ،حرف زدن، خواندن، نوشتن، تفكر یا توانایی درانجام محاسبات ریاضی مشخص می شود. این اختلال ها در فرد درونی هستند و فرض كلی بر آن است كه به علت اختلال دستگاه عصبی مركزی به وجود می آیند و احتمال دارد كه در هر مرحله از دوران زندگی رخ بدهد.
هر چند ناتوانی های یادگیری ممكن است با شرایط معلولیت ساز دیگر(مانند نارسایی های حسی، عقب ماندگی ذهنی، اختلال های جدی هیجانی) یا عوامل بیرونی (مانند تفاوت های فرهنگی، آموزش ناكافی یا نامناسب) همراه باشد، اما نتیجه این شرایط یا عوامل نیست.
به دلیل تفاوت های موجود در تعاریف، دیدگاه های نظری و شیوه های ارزیابی، تخمین های مربوط به شیوع ناتوانی های یادگیری ویژه بسیار متفاوت است و دامنه ای از ۷/۲ تا ۳۰ درصد از جمعیت دانش آموزان را تشكیل می دهد.مستدل ترین برآورد مربوط به جمعیت دانش آموزی را می توان ۵ تا ۱۰ درصد دانست.
امروزه پژوهشگران به دلیل استفاده از فناوری پیشرفته در ارزیابی های دقیق مغزی، بد كار كردی دستگاه عصبی مركزی را یكی از مهمترین علل بروز ناتوانی های یادگیری می دانند. تصویر برداری های مغزی تفاوت هایی را در ساختار و عملكرد مغز افراد با و بدون ناتوانی نشان می دهند.
عوامل احتمالی مؤثر بر بدكاركردی مغز شامل عوامل ژنتیک و عوامل تراتوژنیك است که عوامل ژنتیک شامل رابطه خویشاوندی (برخی از كودكان كه والدین آنها خویشاوند هستند، ناتوانی خواندن دارند.) و وراثت ( نسبت ناتوانی در دو قلوهای همسان بیشتر بوده است.) و عوامل تراتوژنیك شامل ژنتیك مولكولی، ژن شماره ۶ و ژن شماره ۱۵، عوامل ناهنجاری زا (رشد غیر طبیعی و یا نقص عضو جنین، مصرف مواد شیمیایی، مصرف الكل، كوكایین و سرب) و عوامل محیطی (آموزش ضعیف، شرایط اقتصادی و اجتماعی ضعیف، سوء تغذیه، عدم مراقبت های بهداشتی)، می شود.
ارزیابی هم در تشخیص ناتوانی های یادگیری و هم درجهت گیری برنامه های آموزش ویژه مورد نیاز دانش آموزان این گروه، از اهمیت به سزایی برخوردار است. ارزیابی های دقیق و مناسب می توانند نیم رخی از قوت ها و ضعف های دانش آموز را در حیطه های مختلف مهارتی ارایه دهند.
ارزیابی در سطوح متفاوتی انجام می شود که از آن جمله می توان به ارزیابی های رسمی با ابزار استاندارد و اجرای متخصصین به منظور تشخیص گذاری و ارزیابی های غیر رسمی كه توسط معلم كلاس جهت ارزشیابی از شیوه های آموزشی و میزان پیشرفت دانش آموز طراحی و اجرا می شوند، اشاره کرد.
افراد با ناتوانی، تفاوت های درون فردی و بین فردی زیادی در ویژگی های خود دارند. متداول ترین ویژگی ها كه به نوعی زیر گروه های ناتوانی نیز به شمار می آید، شامل مشكلات پیشرفت تحصیلی، خواندن، نوشتن، ریاضیات، مشكلات ادراكی، ادراكی- حركتی و هماهنگی های عمومی، مشكلات حافظه و شناخت و فرا شناخت، است.
خواندن شایع ترین مشكل در دانش آموزان با ناتوانی یادگیری است كه با كمبود مهارت های زبانی به ویژه آگاهی واج شناختی مرتبط است و مشكلات رمز گشایی حروف و اصوات و روان خوانی را نیز در بر می گیرد. سطح مهارت خواندن در این گروه پایین تر از سطح مورد نظر با توجه به سن و پایه كلاسی است.
مشکلات نوشتن مشكلاتی در حیطه های دست خط، املا وانشا را شامل می شود. فراوانی و شدت مشكلات در این گروه بسیار بیشتر وشدید تر ازخطاهای همسالان عادی شان است. افراد با ناتوانی بسیار كند می نویسند و نوشته هایشان ناخواناست. در فهم ارتباط بین حروف و اصوات مشكل دارند. به دلیل خزانه واژگانی محدود، ساختارجملات شان ساده و بدون سازمان دهی است.
ناتوانی در یادگیری ریاضیات معمولا به مشكل در محاسبه مواد ریاضی واستفاده ناكارآمد از راهبرد های حل مساله مربوط می شود. كودكان با ناتوانی، در نوشتن صحیح اعداد و علایم ریاضی ناتوان هستند و اغلب در شمردن، یا دآوری معنای علایم و حل مسایل چند مرحله ای نیز مشكلاتی دارند.
مشكلات ادراكی، ادراكی- حركتی و هماهنگی های عمومی منجر به مشكلاتی چون ناتوانی در یاد آوری شكل حروف، عدم تمایز دیداری دو حرف با اصوات مشابه، وارونه نویسی حروف و كلمات، دشواری در دنبال كردن دستورات شفاهی (ادراك دیداری -شنیداری) ومشكلاتی در مهارت های حركتی درشت و ظریف می شوند.
در حیطه مشكلات حافظه، شناخت و فرا شناخت، مشكل در هر یك از این حیطه ها می تواند منجر به ایجاد مشكل در دو حیطه دیگر شود. حافظه شامل مشكلات حافظه كوتاه مدت، بلند مدت و حافظه كاری است و مشكل در به یاد آوری اطلاعات و ناتوانی در استفاده از راهبرد ها و سرنخ های كمك كننده را به همراه دارد. شناخت مشكلاتی در تفكر و حل مساله را شامل می شود كه منجر به ناتوانی در برنامه ریزی و سازمان دهی امور مدرسه، خانه و زندگی خواهد شد و در فرا شناخت دانش آموزان با ناتوانی در هر سه مولفه فراشناخت مشكل دارند که شامل ناتوانی در باز شناسی ملزومات تكلیف، ناتوانی در گزینش و به كار بستن راهكارهای مناسب در انجام تكالیف و ناتوانی در بررسی و انطباق عملكرد می شود.
در حیطه اختلال های توجه و بیش فعالی، همپوشی دو اختلال در حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد تخمین زده می شود. افراد با ناتوانی یادگیری معمولا مشكلات توجه دارند و رفتارهایی ازجمله حواس پرتی، تكانشگری و بیش فعالی را نشان می دهند.
در مشكلات اجتماعی ـ هیجانی (رفتاری)، چنانچه مشكلات رفتاری همراه با ناتوانی وجود داشته باشند،آثارمخرب و دراز مدتی را در زندگی فردی و اجتماعی افراد ناتوان ایجاد می کند. این مشکلات نظیر طرد شدگی از طرف همسالان، عزت نفس و خود پنداره پایین، شناخت اجتماعی ضعیف، تفسیر اشتباه احساسات و هیجانات دیگران و ناتوانی در درك متقابل است.
ناتوانی های یادگیری غیر كلامی در كودكان با ناتوانی در ریاضی و كودكانی كه دشواری هایی در انجام تكالیف دیداری ـ فضایی، خودگردانی، سازمان دهی و تعاملات اجتماعی، دارند بیشتر به چشم می خورد. افراد با این ناتوانی معمولا سر به هوا و منگ توصیف می شوند. این كودكان همچنین مشكلاتی در استفاده از زبان خصوصا در موقعیت های اجتماعی دارند و به دلیل تجربه انزوا و طرد شدگی در خطر ابتلا به افسردگی هستند.
همچنین به دلیل تجربه شكست های متوالی، در كنترل چالش ها و مشكلات زندگی خود ناتوانند و معتقد به كنترل عوامل بیرونی مثل شانس و سر نوشت هستند. در واقع به نوعی دچار درماندگی آموخته شده و تسلیم شدن در برابر شكست هستند.
برخی مهارت های پیش از دبستان، مانند بازشناسی شكل، رنگ، حرف و آگاهی واج شناختی، پیش بینی كننده ناتوانی های یادگیری در دبستان هستند. بنابراین چنانچه شناسایی و مداخلات آموزشی از سنین قبل از دبستان آغاز شود، از بروز و یا تشدید بسیاری مشكلات وابسته به مدرسه كاسته خواهد شد.
مداخلات آموزشی خاص دانش آموزان با ناتوانی یادگیری را در دو حیطه اساسی می توان طبقه بندی کرد.
در حیطه اول رویكرد مناسب سازی یا انطباق آموزشی شامل مناسب سازی برنامه درسی كلاس، رعایت سطح دشواری تكالیف، تدارك انجام پروژه ها و تكالیف گروهی جهت افزایش و تقویت مشاركت و تعاملات بین فردی دانش آموزان توسط معلم كلاس عادی، اتخاذ می شود و در حیطه دوم، طراحی و تدوین برنامه آموزش فردی شده (آموزش ویژه) شامل مداخلات آموزشی در این رویكرد مبتنی بر تعیین سطح عملكرد فعلی دانش آموز (سطح پیشرفت) است كه از ارزیابی های دقیق عصب شناختی، توانایی ذهنی و تحصیلی بدست آمده اند. برنامه بر اساس نوع و میزان مشكلات و جهت تقویت مهارت های پایه شناختی، تحصیلی و تعاملات اجتماعی دانش آموز منحصراً برای وی طراحی و با همكاری مستقیم معلم كلاس، والدین و دانش آموز اجرا می شود.
با بلوغ و بزرگتر شدن، مشكلات مربوط به اختلال در دانش آموزان با ناتوانی كاهش نمی یابد وهمچنان نیازمند دریافت خدمات آموزشی وترمیمی مورد نیاز خود هستند. برنامه های ترمیمی در این طیف سنی باید بر تقویت اراده، پشتكار، پذیرش واقع بینانه مشكل تاكید کنند. همچنین مداخلات آموزشی باید در برگیرنده تقویت حافظه، آموزش راهبرد های یادگیری، آموزش توانایی كنترل زندگی، كسب مهارت های كاركردی و مشاوره باشد تا بتواند فرد را برای اشتغال و یا ادامه تحصیل آماده کند.
ارسال دیدگاه