/یادداشت/
مشارکت در فرهنگ اسلام، باعث پرورش و ارضای انسانها می گردد
خبرگزاری پانا: در فرهنگ حیات بخش اسلام مشارکت در تصمیم گیری باعث پرورش افراد و ارضای انسانها می گردد.
مشارکت دارای مبانی فلسفی عمیق وگسترده ای می باشد که می توان آن را از چندین بعد مورد بررسی قرار داد که عبارتند از:
۱- ابزار مدیریتی: از دیدگاه بهره وری،مشارکت روشی است برای کاهش واقعی هزینه ها،ناکاراییها، کارشکنی ها و پیامدهای ناشی از نارضایتی در محیط کار،این دیدگاه بطور ساده در پی تسکین نارضایتی کارکنان وبهبود سلامت افراد از طریق خلاقیت واحترام به خود است .
۲- نظریه دموکراسی: نویسندگان پیشگام در زمینه مدیریت سازمانهای صنعتی وتجاری بر مرکز قدرت تصمیم گیری در سطوح بالایی مدیریت تاکید داشتند.درمقابل دیدگاه دموکراسی مشارکت کارکنان در تصمیم گیری را به عنوان ابزار توزیع قدرت در درون سازمانها می نگرد .
۳- نگرش انسانی : سبک رهبری مشارکت جو: این نگرش در پی کسب همکاری کارکنان در رسیدن به هدفهای سازمانی است.اعتقاد این بود که اگر کارکنان در تصمیم گیری دخالت داده شوند از تصمیمات حمایت خواهند کرد و در نتیجه بهره وری افزایش خواهد یافت .
۴- دیدگاه ایدئولوژیکی: در فرهنگ حیات بخش اسلام مشارکت در تصمیم گیری باعث پرورش افراد و ارضای انسانها می گردد.اسلام رشد وپرورش افراد از طریق کار را مورد تاکید قرار می دهد و بر شکوفایی استعدادهای بالقوه آنها به عنوان انسان نظر دارد.قرآن کریم شورا ومشورت را به عنوان نمودی از ایمان معرفی وتاکید می کند که مسلمانان امور خود را براساس مشورت متقابل انجام دهند.
به طور کلی می توان فلسفه مشارکت ازدیدگاه اسلام را بدین شرح برشمرد: فراهم نمودن موجبات رشد وضرورت انسان،ایجاد مسئولیت وتعهد درونی در افراد،به وجود آوردن محیط کاری مبتنی بر اعتماد متقابل بین مدیران وکارکنان،دادن شخصیت به افراد، تربیت و آموزش افراد برای اداره امور وایجاد وحدت ویکپارچگی در محیط کاری.
با آنکه از پدید آمدن اندیشه مشارکت در مدیریت و در مالکیت صنعت و بازرگانی دیری نمیگذرد، یافتههای پژوهشی نشان میدهند که مشارکت در هر دو زمینه با کامیابی رویارو بوده و سودمندیهای همگانی فراهم آورده است.ولی رشد و پراکندگی پدیده مشارکت هنوز بگونهای شایسته صورت نگرفته است.در میان عاملهایی که از گسترش تیزگام مشارکت جلوگیری میکند، نبود فلسفهای است که زیرساخت کوششهای مشارکت جویانه را استوار سازد و فهم آن را آسان گرداند و تعهد به آن را بیافریند.افزون بر آن، چون مشارکت پدیدهای ذهنی است و باید در فرهنگ مردم جای خود را بازنماید و با بسیاری از قالبهای ذهنی و پیش داوریهای سنتی معارضه کند؛ بنابراین رشد و پراکندگی آن چندان آسان و هموار نبوده است.
پارهای از کشورهای جهان مشارکت کارکنان را در مالیکت صنعتی نوعی بیم و تهدید بر نظام سرمایه داری آزادی تلقی کرده و در پذیرش آن شوق و هواداری لازم را فراهم نیاوردند.برخی از نظامهای سیاسی و دیوانسالاری بزرگ و متمرکز نیز به دلیلهای گوناگون اختیار تصمیم گیری را سخت متمرکز کرده و مشارکت مردم را محدود وناممکن ساختهاند.از دید فلسفی درمفهوم مشارکت اندیشههای راستین و راهبر جای دارد. بنیادی ترین اندیشه زیرساخت مشارکت این است که مشارکت یک فراگرد است و نه یک فرآورده و پیآمد ساکن و ایستا.
پذیرش این اصل که مشارکت فراگردی است که از راه آن افراد به دگرگونی دست مییابندودگرگونی را خود پدید می آورند وجزیی ازدگرگونی به شمارمیآیند وبا دگرگونی، بودنهای خود را به شدنهای دلخواه تبدیل میکنند لازم میسازد که مشارکت را در قالب پیآمدهای کمی آن ننگریم بلکه به پیآمدهای چونی و معنوی آن که گاهی ناآشکار و بیرون از ابزار اندازه گیری کمی است توجه نماییم.
مشارکت در چنین مفهومی بر جنبههای معنوی و روانی بالندگی و رشد شخصیت انسان تاکید میگذارد و به ارزشهای والای شکوفا کردن وجود و تامین نیازهای فرا مرتبه وی نظر میدوزد.مشارکت در این معنی به گونه فراگردی با پیوندهای چند سویه است که به پدید آمدن و آفرینش دانش و آگاهی نه دادن یا دریافت آن اشاره دارد.در این معنی مشارکت به عنوان راهبردی به شمار میآید که فرصتهای نیکویی را میآفریند تا مردم برای از میان برداشتن و دشواریها وگشودن مرزهای بسته به راههای تازه دست پیدا کند.
در چنین زمینه فکری و برداشت فلسفی از مشارکت،به آسانی میتوان آن را فراگرد دگرگونه شدن پیوندهای یک سویه به چند سویه نامید که در آن اعتماد مردم به یک دیگر افزایش مییابد و توان آنان برای مردم سالاری و خود فرمانی فزونی میگیرد.در چنین مفهومی است که انسان راه بالندگی در پیش میگیرد خود فرمانی آرمانی است که بر آن پایه هر انسان بتواند در همه ابعاد هستی خویش به صورت موجودی آزاد و خود فرمان در آید و راه زیستن خود را با آگاهی و با بی نیازی ذهنی و فکری ترسیم و تعیین کند.در چنین مفهومی است که انسان کامل خود فرمان در جایگاه فاعل جهان خویش پدیدار میشود و از اینکه مفعول جهان دیگران باشد دوری میجوید.
انسان خود فرمان در سراسر هستی کوششهای زندگی را چنان پی میگیرد که از سرپرستی و پشتیبانی ونگهبانی و پاسداری دیگران بی نیاز میشود و راه زندگی خود را هم درست ترسیم میکند و هم درست میپیماید. انسان خود فرمان بار دوش دیگران نیست که یار کوشش آنان است.در چنین مفهومی مشارکت با نظریه وابستگی ستیزه خواهد داشت.نظریه وابستگی چنین میپندارد که برخی از انسانها برای زیستن خود نیاز به آن دارند که به دیگران وابسته باشد: زنان به مردان، کودکان به بزرگسالان، روستائیان به شهرنشینان،زیردستان به بالادستان ونمونههایی از این قبیل.نظریه وابستگی بر بدبینی و بی اعتمادی نمایان به سرشت و ظرفیت انسان تکیه داردو مردم را در دو دسته جدا از هم مینگرد که همواره یک دسته نیازمند دسته دیگر است.نظریه وابستگی دشمن مشارکت است و راه آن را میبندد. آشکار است که مفهوم فراگردی بودن مشارکت را می توان به صورت «فراگرد نیرومند سازیی» نیز عنوان کرد.
در این مفهوم مشارکت به سه ارزش بنیادی تأکید میگذارد: سهیم کردن مردم در قدرت و اختیار، راه دادن مردم به نظارت بر سرنوشت خویش، بازگشودن فرصتهای پیشرفت به روی مردم.
ردههای زیرین جامعه با توجه به این ارزشها مشارکت میکوشد تا شنیدن صدای دیگران را آسان سازد؛احساس مالکیت را فراهم گرداند؛ حاشیه نشینی را از میان بردارد؛ ناتوانان را نیرومند سازد ودر نهایت فرهنگ سکوت را در هم شکند.
/یادداشت از کریم سعید شعبانلو/ مشاور فرهنگی مدیر کل آموزش و پرورش آذربایجان غربی
ارسال دیدگاه