نگاهی به خطبه شقشقیه
علل سكوت امام علی(ع) در مقابل پیمان شكنان غدیر
خبرگزاری پانا:حضرت علی (ع) در خطبه سوم نهج البلاغه که معروف به خطبه شقشقیه است عملکرد خلفا و عکس العمل مردم را تشریح می کنند.
به گزارش خبرگزاری پانا،مسئولیت انسانی و اخلاقی که بر عهده انسان است و همچنین تحولات اجتماعی و سیاسی هر انسان مسلمانی را وا می دارد تا از اوضاع سیاسی و اجتماعی زمان خود آگاه شود.بی توجهی به این مسئله عواقب جبران ناپذیری را چه در عرصه زندگی خانوادگی و چه در عرصه روابط اجتماعی برای هر فرد در بر خواهد داشت. پیامبر اسلام(ص) در این زمینه فرمودند: «العالم بزمانه لا تهجم علیه الهواجس»(مسلمانی که به شرایط زمانش آگاه است، هرگز خطرات و تهدیدها او را احاطه نمی کند .)
خودآگاهی سیاسی و اجتماعی باعث می شود که انسان بداند در چه برهه ای از اجتماع زندگی می کند.چه سیاست و منطقی در جامعه حاکم است.چه مشکلاتی در جامعه وجود دارد که زندگی خانوادگی و مملکت او را تهدید می کند.چگونه می توان در مقابل این مشکلات سر خم نکرده و انها را حل نمود.چه تفکر و اندیشه ای مفید است.وظیفه اش در مقابل هم نوع اش چیست.نتیجه فعالیت ها و کارها چه خواهد بود ( آینده نگری ) ٫ در مواقع بحران از چه کسی کمک باید گرفت و در مسائل کلی تر و فراگیرتر چه کسی را برای حل این مسئله انتخاب کرد.
همه این پرسش ها حاکی از آن دارد که انسان جایگاه والا را در جامعه شناخته و به ان دست یافته است چرا که با مطالعه تاریخ می توان به این مهم دست یافت که نداشتن خودآگاهی سیاسی و اجتماعی چه عواقب بدی را به دنبال داشته ٫ چنانکه مولای متقیان امام علی(ع) در خطبه سوم نهج البلاغه که معروف به خطبه شقشقیه است به حکومت های ۱۰ سال اشاره کرده و عملکرد خلفا و عکس العمل مردم را تشریح می کنند: "آگاه باشید ! به خدا سوگند ! ابابكر ، جامه خلافت را بر تن كرد ، در حالی كه می دانست جایگاه من نسبت به حكومت اسلامی ، چون محور آسیاب است به آسیاب ، كه دور آن حركت می كند . او می دانست كه سیل علوم از دامن كوهسار من جاری است ، و مرغان دور پرواز اندیشه ها ، به بلندای ارزش من نتوانند پرواز كرد . پس من ردای خلافت رها كرده و دامن جمع نموده از آن كناره گیری كردم و در اندیشه بودم كه آیا با دست تنها برای گرفتن حقِّ خود به پا خیزم ؟ یا در این محیط خفقان زا و تاریكی كه به وجود آوردند ، صبر پیشه سازم ؟ كه پیران را فرسوده ، جوانان را پیر ، و مردان با ایمان را تا قیامت و ملاقات پروردگار اندوهگین نگه می دارد ! . پس از ارزیابی درست ، صبر و بردباری را خردمندانه تر دیدم . پس صبر كردم در حالی كه گویا خار در چشم و استخوان در گلوی من مانده بود . و با دیدگان خود می نگریستم كه میراث مرا به غارت می برند " !
نا اگاهی مردم از سیاست باعث ایجاد خلیفه ای بدتر از خلیفه اول شد که خشونت و بی عدالتی را در جامعه به وجود اورد:
"سرانجام اوّلی حكومت را به راهی در آورد ، و به دست كسی ( عمر ) كه مجموعه ای از خشونت ، سخت گیری ، اشتباه و پوزش طلبی بود . زمامدار مانند كسی است كه بر شتری سركش سوار است ، اگر عَنان محكم كشد ، پرده های بینی حیوان پاره می شود ، و اگر آزادش گذارد ، در پرتگاه سقوط می كند . سوگند به خدا ! مردم در حكومت دوّمی ، در ناراحتی و رنج مهمّی گرفتار آمده بودند ، و دچار دورویی ها و اعتراض ها شدند ، و من در این مدّت طولانی محنت زا ، و عذاب آور ، چاره ای جز شكیبایی نداشتم ، تا آن كه روزگار عُمَر هم سپری شد"
بی توجهی و بی مسئولیتی نسبت به اوضاع حاکم و عدم ریشه یابی مشکلات جامعه باعث سرکار آمدن فردی بی کفایت شد که نه تنها به ارزش های والای انسانی و پیشرفت توجهی نداشت بلکه آداب و سنت های اسلامی قبلی را هم کم رنگتر کرد:
" تا آن كه سوّمی به خلافت رسید . دو پهلویش از پرخوری باد كرده ، همواره بین آشپزخانه و دستشویی سرگردان بود ، و خویشاوندان پدری او از بنی امیه به پا خاستند و همراه او بیت المال را خوردند و بر باد دادند ، چون شتر گرسنه ای كه به جان گیاه بهاری بیفتد ، عثمان آنقدر اسراف كرد كه ریسمان بافته او باز شد و اعمال او مردم را برانگیخت ، و شكم بارگی او نابودش ساخت . "
همین امر در امام علی (ع) و پیروان دلسوز و اصلاح طلب ایشان این امید را زنده کرد که، به اصلاح امور اجتماعی پردازند و جامعه ی اسلامی را به عهد طلایی دوران رسول خدا(ص) برگردانند.
پس از سقوط عثمان ملت مسلمان، از مهاجر و انصار، به خانه ی علی(ع) هجوم آوردند.بیداری شعور سیاسی و احساس وظیفه در قبال مشکلات جامعه مسلمانان ایجاب کرد که کار را به کاردان بسپارند و شایستگان را بر مسند خلافت بنشانند.
در ابتدا امام(ع) مشاورت و همیاری خود را پیشنهاد کردند. ولی، جامعه اسلامی آن پیشنهاد را رد کرد، و کاملاً زعامت و خلافت ایشان را خواست. در این هنگام، علی(ع) مسئولیت را احساس کردند و با ایمان و اعتماد به نفس کامل، به مسئولیت تاریخی خود قیام نمودند و زمام امور را به دست گرفتند.
"روز بیعت ، فراوانی مردم چون یال های پر پُشت كفتار بود ، از هر طرف مرا احاطه كردند ، تا آن كه نزدیك بود حسن و حسین علیهما السلام لگدمال گردند و رِدای من از دو طرف پاره شد . مردم چون گلّه های انبوه گوسفند مرا در میان گرفتند . امّا آنگاه كه به پا خاستم و حكومت را به دست گرفتم ، جمعی پیمان شكستند و گروهی از اطاعت من سر باز زده از دین خارج شدند ، و برخی از اطاعت حق سر بر تافتند ، گویا نشنیده بودند سخن خدای سبحان را كه می فرماید : « سرای آخرت را برای كسانی برگزیدیم كه خواهان سركشی و فساد در زمین نباشند و آینده از آنِ پرهیزكاران است » آری ! به خدا آن را خوب شنیده و حفظ كرده بودند ، امّا دنیا در دیده آنها زیبا نمود ، و زیور آن چشم هایشان را خیره كرد"
طبق سخنان مولا(ع) تا وقتی که مردم به خوداگاهی سیاسی و اجتماعی نرسند و با ایمان کامل و تقوا وآگاهانه متوجه مشکلات نباشند هیچ تغییری در جامعه به وجود نمی آید و اگر این روند بیشتر ادامه بیابد ارزشهای والای انسانی که زمینه ی رشد انسان را فراهم می کند دیگر جایگاهی در اجتماع نخواهد داشت و مردم جز مادیات چیز دیگری برایشان مهم نخواهد بود و آخرت خود را به بهایی خواهند فروخت.
امروزه در جهان بهترین راه برای جاری ساختن آگاهی انسان ها و دخالت آنان در امور خود و جامعه انتخاب است که فردی که بعنوان نماینده می باشد مشکلات آنان را حل کند و اهدافشان را عملی سازد و اگر غیر این باشد یعنی مردم نسبت به خود و جامعه بی تفاوت بوده و در نتیجه بی سوادی سیاسی و اجتماعی خانواده و جامعه را از راه درست و حق باز می دارد.
اکنون که در کشوری زندگی می کنیم که دموکراسی حاکم هست وهمانطور که می دانیم دموکراسی در ۴ اصل بنا شده:اندیشه ٫ آموزش ٫ انتخاب و مناظره ٫ باید در یک فضای باز بیاندیشیم و مطالعه کنیم و بیاموزیم و با معلومات اجتماعی و سیاسی که به دست می آوریم انتخاب اگاهانه ای داشته باشیم تا جامعه اسلامی خود را که از انسان والایی همچون امیرالمومنین(ع) الگو گرفته است در راه رسیدن به پیشرفت و حل مشکلات توانا سازیم.
یادداشت از: زینب روشنی
ارسال دیدگاه