یادداشت اقتصادی/
۶ راهکار ارزی بانک مرکزی در بن بست
خبرگزاری پانا: نوسانهای نرخ دلار طی ۱۸ ماه گذشته باعث شد بانک مرکزی تاکنون شش راهکار برای کنترل بازار انجام دهد اما هیچ یک از این روشها بر اقتصاد ایران اثر گذار نبود و دلار اکنون بر قله ایستاده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی پانا، عرضه نامحدود دلار در بازار آزاد، پیمان سپاری ارزی و تحت فشار قرار دادن تجار برای تحویل ارز به دولت، طبقه بندی کالاها برای تخصیص ارز مرجع و ممنوع کردن معامله ارز در بازار آزاد، راهکارهایی است که بانک مرکزی در یکسال گذشته اجرایی کرده اما در مدیریت بازار ارز شکست خورده است.
بی شک ارز یکی از مهمترین ابزارهای لازم برای تجارت به شمار می رود، خواه دلار باشد یا پوند، یورو یا درهم؛ موضوع اصلی پولی است که طرفین معامله بتوانند به آن اطمینان کنند و معامله سر بگیرد.
این موضوع که چرا ریال ایران چنین جایگاهی در تجارت ندارد را باید از مدیران بانک مرکزی پرسید اما موضوعی که این روزها فعالیت تجار را مختل کرده بی ثباتی قیمت ارز است.
در سال ۸۱ با تلاشهای فراوان نرخ ارز آزاد و رسمی برابر شد؛ یا به عبارت دیگر یکسان سازی نرخ ارز به صورت کامل اجرایی شد؛ این عامل سبب شد تا ریال در بازارهای جهانی کمی قدرت گرفته و قابلیت حضور در برخی معاملات را پیدا کند. به عوان مثال برای سفر به عربستان یا عراق می توانستید ریال ایران را از کشور خارج و در آنجا در صرافی ها تبدیل به ارز همان کشور کنید.
اما شکاف ارزی در ۲ سال گذشته کار را برای ریال دشوار کرد؛ در حال حاضر برخی ریال را بی ارزش ترین پول دنیا عنوان می کنند، اگر چه هنوز پولهایی در کشورهای آفریقایی وجود دارد که یک میلیون واحد آن یک قرص نان می شود اما از هفدهمین کشور دنیا بعید است که پولش تا این حد ضعیف باشد.
در خرداد ۹۰ بود که برای اولین بار اختلاف نرخ ارز مرجع با ارز آزاد به بیش از ۲۰۰ تومان رسید؛ در همین شرایط اکثر تجار به گلایه از عملکرد رییس کل بانک مرکزی و سیاست های کنترل بازار وی پرداختند اما شکاف ارزی به سطح ۲۰۰ تومان بسنده نکرد و عملکرد نامناسب بانک مرکزی هر روز به این شکاف می افزود تا جایی که در آبان ۹۰ اختلاف نرخ ارز مرجع با ارز آزاد به بیش از ۶۰۰ تومان رسید و بانک مرکزی از آنجایی که نمی توانست نرخ بازار را کنترل کند مجبور شد قیمت های مرجع را افزایش دهد تا با کاهش شکاف ارزی عملکرد خود را قابل قبول نشان دهد.
یکی از اقدامات بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز تزریق ۲ میلیارد دلار در هفته با نرخ بانکی به بازار بود اما این مساله چرا کارایی نداشت؟
ارزهایی که از سوی بانک مرکزی به بازار تزریق می شد به هیچ وجه به سوی بازار تولید حرکت نمی کرد بلکه احتکار می شد؛ شاهد این ماجرا برداشت شبانه بانک مرکزی از حساب بانکها است که به گفته بهمنی اختلاف نرخ ارز آزاد و مرجع از حساب بانکها برداشته شده است؛ احتکارگران در این بین متضرر نشدند و دلاری که با نرخ یک هزار و ۵۰ تومان تحویل گرفته بودند را با نرخ بالای ۲ هزار تومان به فروش می رساندند.
بانک مرکزی تصمیم گرفت تا با اعمال ممنوعیت بر مراودات ارزی، راه حل فشار را در خصوص بازار آزاد امتحان کند که تا حدودی نیز موفق بود زیرا روند رشد قیمت ارز متوقف شد اما کاهشی در نرخ ارز رخ نداد. این اقدام یک اثر سوء نیز به همراه داشت و آن قفل شدن منابع ارزی بانکها و صرافی ها بود زیرا کسی حاضر نمی شد دلار را یک هزار و ۴۰۰ تومان به فروش برساند به خصوص زمانی که در چهارراه اسلامبول برای هر دلار ۶۰۰ تومان پرداخت می شد.
از طرف دیگر در اسفندماه بانک مرکزی از حساب بانکها به بهانه عدم عرضه دلارهای بانکی در بازار واقعی ، میلیاردها تومان برداشت کرد. این یک سیگنال ناخوشایند به مردم داد و آن اینکه دلالان بازار افراد ساده و یا عادی نیستند بلکه بانکداران و سرمایه داران ایران پشت این نوسانهای ارزی و بی ثباتی قیمت ارز هستند. مردم برای سرمایه های خود به بانکها اعتماد می کنند و در عوض بانکها برای کسب منفعت بیشتر بازار ارز و به سبب آن بازار کالاهای وارداتی را متشنج کردند.
اکنون راهکار جدید بانک مرکزی برای مدیریت بازار، راه اندازی اتاق ارزی است. بورس ارز که یکسال پیش توسط شرکت بورس تهران ایده آن کلید خورد در مرحله راه اندازی متوقف شد و در عوض اتاق ارزی برای تحویل ارز به صادرکنندگان و وارد کنندگان راه اندازی شد.
نکته مهم میزان عرضه در این بازار است، در حال حاضر ۱۴.۵ درصد از منابع حاصل از فروش نفت، ۲۰ درصد از منابع صندوق توسعه ملی و بخشی از درآمد حاصل از صادرات محصولات پتروشیمی در این اتاق عرضه می شود که در مجموع بیش از ۲۰ میلیارد دلار از این راه در بازار تزریق می شود.
این راهکار بلند مدتی است که می تواند التهاب در قیمت کالاهای وارداتی را کاهش دهد اما مشروط بر آنکه قیمت بازار آزاد نیز کنترل شود. زمانی که بانک مرکزی کلیه عرضه ها در بازار را قطع کرده است نباید انتظار داشت بازار روند صعودی نداشته باشد.
ارسال دیدگاه