خیام نیشابوری به روایت تاریخ
خبرگزاری پانا: حكیم ابوالفتح غیاث الدین عمر بن ابراهیم نیشابوری معروف به خیام یا خیامی از ریاضی دانان، منجمان، اطباء، حكما و شاعران نام آور ایرانی در قرن پنج و ششم هجری است.
به گزارش خبرگزاری پانا، سبب شهرت او به خیام درست معلوم نیست. احتمال داده اند كه پدرش خیمه دوز بوده است تاریخ زندگانی او با روایات افسانه آمیز درهم آمیخته است، همچنین او را در امر تهیه زیج جلالی (۴۶۷ هجری) در شمار سایر دانشمندان ذكر كرده اند، كه خالی از اشكال نیست .
قدیمی ترین ماخذی كه درباره خیام مطالبی در آنها می توان یافت. نامه ای است منتسب به سنایی كتاب میزان الحكمه عبدالرحمان خازنی، كتاب الزاجر للصغار تالیف زمخشری، چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی، و تتمه صوان الحكمه الوالحسن بیهقی.
مشهور است كه خیام به عراق و خراسان سفر كرده است و به روایتی زیارت حج نیز به جای آورده است خیام در رساله كون و تكلیف كه در جواب یكی از شاگردان ابن سینا نوشته خود را شاگرد بوعلی خوانده است بنابراین او در ۴۲۸ هجری كه سال وفات ابن سیناست باید جوانی پخته و كامل بوده باشد او با علمای طراز اول زمان خود مانند حجت الاسلام محمد غزالی مراوده داشته است.
۱-رساله جبر و مقابله كه مهمترین كتاب ریاضی خیام است.
۲-رساله فی شرح ما اشكال من مصادرات كتاب اقلیدس.
۳- رساله فی الاحتیال لمعرفه مقداری الذهب و الفضه فی جسم مركب منهما. مقصود از آن بیان دستور ارشمیدس و ترازوی اوست برای تعیین اوزان اشیاء با توجه به وزن مخصوص هر یك.
۴-لوازم الامكنه درباره فصول وعلت اختلاف هوای بلاد و اقالیم.
۵-رساله فی الكون و التكلیف.
۶-الجواب من ثلاث مسائل.
و از آثار فارسی او كتب زیر قابل ذکرند:
۱- نوروز نامه، كه صحت انتساب آن به خیام مورد تردید واقع شده است.
۲- رساله در علم كلیات (یا رساله در كلیات وجود یا رساله وجودیه)
۳- ترجمه خطبه الغراء . اصل این خطبه از ابن سیناست در توحید باری تعالی . خیام این خطبه را در سال ۴۷۲ به خواهش یكی از دوستان خود در اصفهان ترجمه كرده است.
اما شهرت عمده خیام به سبب رباعیهای اوست.
معلوم است كه خیام پرگویی را دوست نمی داشته است نه به تالیف كتابهای مفصل علاقه نشان داده و نه به سروردن اشعار مفصل پرداخته است. احتمال دارد به سبب اشتغال به فلسفه و ریاضی پرداختن به شاعری را برازنده شان خود نمی دانسته است و در ماخذ قدیم هم شهرت او به سبب شاعری وی نیست.
كهن ترین منابعی كه می توان در آنها از رباعیات خیام سراغ گرفت. نزهه الارواح و روضه الافراح ( تاریخ الحكما ) شهروزی. مرصاد العباد نجم الدین رازی و پس از آنها تاریخ جهانگشای جوینی. تاریخ گزیده حمدا... مستوفی. مونس الاحرار بدر الدین جاجرمی و نزهه المجالس جمال خلیل شروانی را می توان نام برد.
ارسال دیدگاه