آشنایی با ده نوع اخبار گمراهکننده /۱
واحد آموزش پانا: امروزه با گسترش شبکههای اجتماعی و پیامرسانها که بسیار در تولید و نشر اخبار موثر بودهاند؛ موجی از انواع اخبار در رسانهها دیده میشود؛ بطوریکه اکنون تشخیص صحت و سقم آنها با مشکل مواجه است و این نبود تمایز بین اخبار درست یا غلط و غلوآمیز مخاطب را به سوی بیاعتمادی به کل اخبار و حتی رویگردانی از آن میکشاند. از این رو ضروری است که "انواع اخبارِ گمراه کننده" را در بازار مکارۀ خبر بشناسیم.
"مریم سلیمی" که یکی از مولفان کتابِ "تفکر و سواد رسانهای" پایه دهم دبیرستانها و مدرس دانشگاه است؛ چندی پیش در یک نشست تخصصی با عنوان"رسانه،منابع نامعتبر و اخبار جعلی" که در دفتر مطالعات و برنامهریزی رسانهها در تهران برگزار شد به ارائه یک اینفوگراف به تشریح ده نوع خبر گمراهکننده پرداخت که خلاصه بعد از تعریفی که از سوی آموزش پانا ارائه میشود، همراه با توضیحاتی که بر آن افزودهایم، در این درس تقدیم میشود.
اخبارِ گمراهکننده
تعریف: از نظر ما اخبارگمراهکننده لزوما به معنای اخبار غلط و کذب و دروغ نیست، بلکه ممکن است وجوهی از صحت را داشته باشد؛ اما وجه احساسی و هیجانی آن غالب است و ابعادی از غلو و بزرگنمایی در آن دیده میشود.
به عبارت دیگر، شاید بتوان گفت اخبارگمراهکننده طیف وسیعی از اخبار کذب و دروغ تا اخبار درستی که تنها وجوهی از آن برجسته شدهاست و غلوآمیز است را شامل میشود. لذا اَخبار جعلی fake news) ) فقط یک نوع از اخبار گمراهکننده است.
۱-اخبار حزبی
ویژگیها:
- بسیار ایدئولوژیک بوده و شامل تفسیرهایی از حقیقت میشود که ممکن است ادعای بیطرفی داشته باشد.
- واقعیتهایی که با آن همسو هستند را انعکاس میدهد و بقیه را نادیده میگیرد.
- زبان احساسی و آتشینی دارد.
- نوع تیترها غالبا اقناعی است که در آن صفات سنجشی بهکار می رود.
تاثیرگذاری:
- تاثیرگذاری این قبیل اخبار در حد متوسط است و غالبا گروه هدف آن، افراد موافق بوده و هدف آن تقویت تفکر و رفتارهای همین گروههای موافق است.
انگیزه:
- انگیزۀ انتشار و پیگیری در این نوع اخبار اغلب اهداف سیاسی و بدست آوردن یا حفظ قدرت است و نیز بر پایۀ احساسات و تعصبات شدید شکل میگیرد.
مثال : پیروزی غرورآفرین بر داعش پیروزی مقاومت بود
۲- اخباری بر پایه تئوری توطئه
ویژگیها:
- واقعیتهای پیچیدهای که شاید دهها تحلیل و تفسیر را بدنبال داشته باشد وگاه ممکن است؛ معلول چندین علت باشد را خیلی ساده، تنها به عنوان پاسخی به ترس و تردید بیگانگان و دشمنان ارائه میدهد؛ و آن را تنها حاصل توطئه ودسیسه بیگانگان میداند.. مثل استعفای سعد حریری در روزهای اخیر که برخی اخبار با واژگانی کلیشهای آن را فقط یک توطئه دانستند .
- تحلیل و اخبار این دسته گویی حکم قطعی است که قابلیت ابطال پذیری نداشته و هیچگاه تکذیب نمیشود و چنانچه مستنداتی که توطئه را ابطال میکند، وجود داشته باشد، زیر بار نرفته و همان را با سفسطه به عنوان حکم دیگری برای ثابت کردن همان توطئه تلقی میکند .
متخصصان و مقامات را رد میکند و گاه آنان را عامل و دستنشانده دشمن میخواند .
تاثیرگذاری :
- میزان تاثیرگذاری این نوع اخبار بالاست .
انگیزه :
- انگیزۀ پیگیری و انتشار نوع اخبار احساسات و تعصبات شدید افراد به تفکرات خود و ارائه اطلاعات گمراه کننده به مخاطب است تا وی بتواند به واقعیت موجود که ممکن است سبب کاهش اثرات اخبار شود، پیببرد .
مثال :
داعش تمام شد؛
مقاومت جواب داد، نه مذاکره
۳_اخبار شبه علم:
ویژگیها:
- شامل طرفداران سبزشویی(مقابله با سیاستهای حامیان محیط زیست)، طرفداران درمانهای معجزه آسا، ضد واکسیناسیون و انکار کنندۀ تغییرات آب و هوا را هم در برمیگیرد.این عده یا تولیدکننده و یا خواننده این نوع از اخبارند.
- با اِدعاهای اِغراق آمیز یا دروغین مطالعات واقعی علمی را به اشتباه ارائه میدهند.
- معمولا با متخصصان مخالفت میکنند.
میزان تاثیرگذاری:
- این نوع اخبار به علت کلمات اغراق شده و هیجان تزریق شده در این نوع متون تاثیرگذاری زیادی دارند.
انگیزه:
- انگیزه در این نوع اخبار ، کسب پول ،یا پیروی از سیاستهای قدرتمندان و کسب قدرت است.
مثال:
در جریان انتخابات اخیر آمریکاو پس از آن ترامپ با این شعار که؛ "هدف اصلی طراحان "طرح کاهش گازهای گلخانهای"، مبارزه با کارگران معادن زغال سنگ و بیکاری آنهاست و رقبا با این شعارهای فریبنده میخواهند قدرت اقتصادی آمریکا را کاهش دهند"؛ در واقع سلسله سخنرانی هایی انجام داد که تیترها و اخبار آن در شمار این دسته از اخبار قرار میگیرد.
۴-اخبار با اطلاعات گمراهکننده
ویژگیها:
- شامل ترکیبی از اطلاعات واقعی، کذب یا نیمهکذب است. فضا و اطلاعاتی خاکستری که تشخیص نقاط سفید (اطلاعات درست و واقعی) از نقاط سیاه ( اطلاعات دروغ و نیمهکذب)براحتی امکانپذیر نباشد.
در اینجا هدف اطلاع رسانی است ، ولی ممکن است نویسنده از اشتباه بودن اطلاعات آگاهی نداشتهباشد. البته امکان هم دارد که نویسنده تعمدا برای گمراهی مخاطب اطلاعات را مخلوطی از درست و غلط انتخاب کرده و نسبت به اطلاعات کذب با آگاهی عمل کرده باشد.
- برای اطمینانبخشی ِ غیرواقعی به مخاطب دارای اِرجاعات دروغین، محتوای ساخته شده و تیترهای گمراه کنندهاست.
- برای همان اطمینانبخشی غیر واقعی، این نوع اخبار عمدتا با آمار و ارقام و نمودار همراه است.
تاثیرگذاری:
- این نوع اخبار بخاطرِ ارائه آمار و ارقام و و تیترهای گمراه کننده دارای تاثیرگذاری بالاست.
انگیزه:
- انگیزه هم در واقع ارائه اطلاعات گمراهکننده برای رسیدن به اهداف تولیدکنندگان خبر است.
پایان بخش اول
ادامه دارد...
ارسال دیدگاه