آینه های روبرو برگرفته از فیلم سازی بیضایی
تئاتر فیلم آیینه های روبرو این روزها نظر بسیاری از اهالی تئاتر را به خود جلب کرده است باید گفت فیلمی که برای نمایش ساخته شده، کاملا منطبق بر سبک و سیاق فیلمسازی خود بیضایی است. از قابها و شکلروایتگری گرفته تا بازی بازیگران و حتی خود بازیگران که عمومن بازیگران فیلمهای خود بیضایی هستند.
به گزارش خبر نگار فرهنگی پانا؛ آیینه های روبروعنوان فیلمنامهای از بهرام بیضایی است که اینروزها در قالب یک اجرای تلفیقی و یا همانطور که خود عوامل اجرا نامش مینهند: «فیلم-تئاتر»؛ به کارگردانی محمد رحمانیان در تالار وحدت اجرا میشود.
فیلمنامه روایت فردی و مجزای زندگی دختر و پسر جوانی است که کودکی خود را در همسایگی یکدیگر در یک کوچه گذراندهاند و رخدادی سیاسی، زندگی هر دوی آنها را چنان دستخوش تحول کرده که دیگر حتی به سادگی قابل بازشناخت نیست.
دختر، نزهت نام دارد و پسر خیری. هر دو هجده ساله و درآستانه آغاز فصلی تازه از زندگی که برای اولی نامزدی با مردی عاشق و تقریبن متمول است و برای دومی که شاگرد اول است، کنکور پزشکی. این آرامش اولیه اما دیری نمیپاید. برادر دختر که سروان ارتشی و عضو گروههای انقلابی است، توسط پلیس امنیت شاهنشاهی دستگیر شده و به مکانی نامعلوم میرود. دقیقا همین رخداد به ظاهر ساده است کلیه معادلات زیستی-هویتی این دو را دگرگون میکند.
نزهت برای جلوگیری از اعدام برادر، تن به همخوابگی با تیمسار مسئول دادگاه او میدهد. عملی بیهوده که تنها روند سقوط و اضمحلال فردی او را از دختری شاداب و سرزنده و امیدوار به یک روسپی تن فروش در شهر نو در پی دارد و خیری که عاشق نزهت است با دیدن زوال نزهت، از کنکور و بهتبع آن کل زندگی خویش جامانده، آواره، سرگردان و نیمه خلوضع میشود.
فیلمنامه به دو بخش تقسیم شده است. بخش اول روایت بیست و دوسال از زندگی نزهت از زبان خودش است برای خیری که درست در شب سوزاندن شهر نو، او را یافته و با خودش به یک کافه برده است و بخش دوم روایت همان سالهاست از نگاه خیری و با تمرکز بر داستان زندگی او. در خاتمه نیز خیری با کشتن تیمسار که هردو او را مسبب ویرانی و زوال خویش میدانند، خود و نزهت را رستگار کرده و درآستانه انقلاب و حکومت تازه، نوید زیست تازهای برای این دو میدهد.
در همین ارتباط محمد رحمانیان به ویژگی های این اثر اشاره می کند و می گوید؛ سال ۹۲که به ایران بازگشتم ساخت طرح صدام را پذیرفتم اما زمانی که جلوتر رفتیم متوجه پر هزینه بودن این نمایش شدیم و اگر می خواستیم که این نمایش را به روی صحنه ببریم مبلغی بالغ بر یک میلیارد کم می آوردیم بنابراین نیاز به یک اسپانسر دولتی و قوی داشتیم زیرا حتی اگر در تمام اجرا ها نیز کلیه بلیط ها به فروش می رسید باز هم نمایش صدام درآمد خاصی برای ما نداشت، بنابراین ساخت این نمایش متوقف شد و تصمیم به ساخت نمایش دیگری به نام "ترانه های محلی" گرفتم.
این کارگردان تئاتر با اشاره به این موضوع که قصد ساخت نمایش (صعود مقاومت ناپذیر آرتور) را با گویش تهرانی داشته است گفت: قصد داشتم که این نمایش را مرداد و شهریور امسال به روی صحنه در تالار وحدت ببرم، اما زمانی که آقای صفی پور را ملاقات کردم دلیل متوقف شدن نمایش صدام را از من سوال کردند و من نیز به ایشان گفتم که کار پر هزینه ای بود بنابراین ساخت صدام را متوقف کردیم اما آقای صفی پور گفت که از طریق ارکستر سمفونیک ایران از این نمایش حمایت خواهد شد اما چنین اتفاقی صورت نگرفت و در ادامه زمانی که تمرین برای نمایش صدام را از سر گرفتیم به ما اعلام کردند که اگر بخواهیم نمایش را ساعت نه شب در تالار وحدت برگزار کینم باید شبی ۱۰ میلیون تومان پول بدهیم بدین ترتیب هیچ گونه حمایتی از این نمایش صورت نگرفت.
وی همچنین درباره تصمیمش به ساخت نمایش آینه های روبرو گفت: زمانی که تصاویری ازطراحی صحنه فیلم آینه های روبرو توسط ایرج رامین فر دیدم تصمیم به فیلم نامه خوانی این نمایش گرفتم اما بعد از مدتی قرار بر اجرای این نمایش شد.
به گزارش پانا؛ اجرای رحمانیان ازاین فیلمنامه، تلفیقی است از تئاتر، فیلم و انیمیشن. به عبارتی بیشتر آنچه که توسط نزهت و خیری از گذشته و در شمایل فلاشبک روایت میشود، به قالب فیلم و انیمیشن بر پرده انتهایی صحنه نمایش داده شده و زمان حال که گفتگوی این دوست با بازی آنها بر صحنه تصویر میشود. اما این دوگانگی قالبهای روایی در اجرای رحمانیان آزارنده و دوپاره نیست.
او هوشمندانه موفق شده تا با پاساژهایی نرم، تئاتر روی صحنه را چنان به فیلم روی پرده پیوند بزند که روایت، بهشیوهای منسجم و بدون آزار بصری، خود را برای مخاطب میگشاید. پاساژهایی که در شکل تلفیق صحنه تئاتر با فیلم، قسمتهای مختلف اجرا را به بخشهای همسان خود در فیلم مربوط میکند و این نقطه مثبت اجرایی اثر و نخ تسبیح بصری تکهپارههای به هم چسبیده روایت است بر اساس این گزارش ؛ داریوش ارجمند که در این نمایش فیلم به عنوان بازیگر نقش پدر حضور دارد؛ نیز با اشاره به ویژگی های این نمایش ؛ عنوان می کند: من تئاتر را دوست داشته و دارم و به این که از تئاتر شهرستانم افتخار می کنم اما تئاتر دیگر آن شکوه سابق خود را ندارد. زمانی که بازی در این کار را به من پیشنهاد کردند تنها اسم آقای بیضایی برای شرکت در این کار برای من کافی بود باتوجه به اینکه قبلا نیز سابقه همکاری با آقای رحمانیان را نیز داشته ام به طوری که ایشان حتی انتخاب نقش را برعهده خودم گذاشتند و من نیز نقش پدری را که از یک نسل قبل تر بود را انتخاب کردم و آن را دوست داشتم و همچنین در بازی این نقش سعی کردم که بیشتردر غالب تئاتر بازی کنم تا سینما.
وی خاطر نشان کرد: نبود بیضایی برای ادبیات ما معضل بزرگی است و آینه های روبرو یکی از دشوار ترین اثر های ایشان از همه لحاظ است و این خود نشانه ی درک بالا و درست ایشان از جامعه است.
باید عنوان کرد، محمد رحمانیان کارگردان این اثر سعی کرده بازیگران را با توجه به ویژگی های آنها در مسائل مختلف انتخاب کند و درباره حضور داریوش ارجمند در این نمایش می گوید؛ همه ما داریوش ارجمند را به عنوان یک نمایشنامه نویس می شناسیم و اتفاق مهمی که در کار آقای ارجمند صورت می گیرد فضا سازی عالی ایشان است که به مخاطب توانایی درک بالا از نمایش را می دهد و اگر ایشان نبودند من خودم به تنهایی موفق به انجام این کار نمی شدم.
در پایان درباره این اثر باید گفت؛ فیلمی که برای نمایش ساخته شده، کاملا منطبق بر سبک و سیاق فیلمسازی خود بیضایی است. از قابها و شکلروایتگری گرفته تا بازی بازیگران و حتی خود بازیگران که عمومن بازیگران فیلمهای خود بیضایی هستند. همهچیز در منطق شخصی بهرام بیضایی است که نفس میکشد. حتی بهنوش طباطبایی نیز بسیار شبیه به مژده شمسایی بازی میکند و اگر کمی از صحنه دورتر بنشینید و بازی او را در قالب تئاتر روی صحنه ببینید و لحنش را بشنوید، ممکن است حتی برای لحظاتی او را با مژده شمسایی اشتباه بگیرید.
شکل استفاده از همسرایان، صدای دوبلورهایی که به جای آنها صحبت میکنند و حتی راه رفتن و جایگیری آنها برصحنه نیز همه و همه یادآور نعلبهنعل اجراهای خود بیضایی است. ازین رو شاید این اثر را بتوان ادای دین رحمانیان به بهرام بیضایی دانست. چراکه ردی از خود رحمانیان و نگاه ویژه تئاتری او در این اجرا وجود ندارد.
البته در این خصوص که اجراهای مولتیمدیا علیالخصوص وقتی تا این اندازه وامدار تصویر فیلم و انیمیشن هستند را میتوان تئاتر محسوب کرد و اینکه آیا رواج اینگونه نمایشها که در سالنهای پرفروش تجاری دنیا مثل سالنهای نیویورکی مرسومند و سینما را به صحنه میآورند، به ماهیت اصلی تئاتر لطمه میزند یا نه، میتوان بسیار گفت و مخالف و موافق بسیار داشت که شاید از حوصله این نوشتار کوتاه خارج باشد. اما آنچه که شاید برای بسیاری مهم باشد خوشبختانه یا متاسفانه این نکته است که اینگونه اجراها به واسطه همین چندرسانهای بودن، قابلیت جذب مخاطبین غیرتئاتری را به سالن تئاتر داشته و میتوانند فروش و گیشه را تضمین کنند. پتانسیلی که در عین حال تیغی دولبه است و بهگاه غفلت میتواند چندسویه از هم دریده و ویران کند.
با همه اینها اگر از نفس تئاتر بودن یا نبودن اجراهایی این چنینی بگذریم، اجرای محمد رحمانیان از «آینههای روبرو»، اجرایی تمیز، دقیق، منظم و معقول است و اگر از طرفداران بهرام بیضایی باشیم، قطعن به دیدنش میارزد.
نگار ذکایی/
ارسال دیدگاه