۵ عامل خلق نشدن آثار بزرگ شهری ؛
به چشم نیامدیم ...
میثم بصیرت معمار و استاد دانشکده شهرسازی دانشگاه تهران معتقد است جنگ تحمیلی یکی از عوامل بازدارنده اجرای طرح های بزرگ شهرسازی در پایتخت است. رفع محرومیت از کشور اولویت نخست کشور بوده بنابراین فرصتی برای اجرای پروژه های نظیر ورزشگاه آزادی فراهم نبوده است . او یادآوری می کند پروژه های بزرگی در این مدت مانند پل طبیعت ،برج میلاد و بوستان نهج البلاغه و ... ساخته شده اما در میان رشد سریع شهری چندان به چشم نیامده است .
به گزارش خبرنگار پانا، پروژه های شهری در پیش از انقلاب را که مرور می کنیم برخی از این پروژه ها دیگر تکرار نشده و نظیر آن را در تهران نداریم مانند ورزشگاه آزادی ،تئاتر شهر و... فکر می کنید چرا این اتفاق افتاد،نیروهای متخصصی مانند گذشته نداریم یا نیازی به تکرار آنها نبوده است ؟
دو دلیل را میتوان در این زمینه برشمرد. یکی این که در عمل، در این دوره بهدلیل گرفتاریهای دوران جنگ و حجم پایین منابع مالی، شهرداریها نتوانستهاند در این زمینه سرمایهگذاری کنند. نکته دوم این است که با وجود این که معماران، شهرسازان و طراحان متبحری داشتهایم، روند توسعه شهری به سمتی رفته که فضاهای بزرگ فاخر پروژههای بزرگی که میتوانسته اتفاق بیفتد، دیده نشده است. یعنی همانطور که در گذشته شاهد احداث پارک ملت بودیم، در این دوره هم پارکهای زیادی در شهر ایجاد شده، ولی دیده نمیشود، چرا که در مقایسه با توسعه جمعیتی، خیلی محدود است. این واقعیت وجود دارد و در آن شکی نیست، ولی نکته مهم این است که در دوره پایانی رژیم گذشته، از آنجا که به دنبال آن بودند که کشور را دارای تمدن بسیار پیشرفته و سرآمد نشان دهند و بحث ملیگرایی اولویت داشت، برای انجام این دست پروژههای عمرانی، خیلی هزینه میکردند، اما در این دوره، چنین رویکردهایی مطرح نبوده، پس پروژههای بزرگ و شاخص، دنبال نشده است، ضمن آن که در سالهای اولیه انقلاب هم این ذهنیت وجود داشت که ما وقتی در کشور، با محرومیت مواجه هستیم، چرا باید چنین هزینههایی بکنیم؟ در مورد پروژه مترو هم این شک همیشه وجود داشته و شاید اگر شخص آقای هاشمی نبود، هیچوقت پروژه مترو را شروع کنند، چرا که میگفتند ما تا زمانی که محرومیت در منطقه سیستان و بلوچستان داریم، چرا باید برای مترو هزینه کنیم؟
از نظر توان تخصصی محدودیتی نیست. طراحیها اتفاق افتاده اما گرفتاری اصلی در اجرای موضوع است و به دلیل محدودیتهای مالی که وجود داشته، این امکانات به درستی تخصیص پیدا نکرده است.
میتوان گفت که آن دوره بیشتر تأکید بر روی تهران بوده و تمام منابع برای ساخت پروژه های بزرگ در پایتخت هزینه شده است؟
این را نمیتوان گفت و حقیقتاش دادهای هم برای این فرضیه نداریم که بر اساس آن بگوییم تمرکز تزریق منابع روی تهران بوده است ولی آن چیزی که میتوانیم دربارهاش صحبت بکنیم، این است که در آن دوره تلاش شده منابع در اختیار دولت، توزیع متوازنتری پیدا کند، اما این که چرا در شهری مثل تهران علیرغم وجود منابع مالی، در این سالها اتفاقی نیفتاده، میتواند محل پرسش و محل تحلیل باشد. ما پروژه عباسآباد را داریم که از پیش از انقلاب هم قرار بوده به عنوان فضای تنفسگاهی شهر در نظر گرفته شود و در این دوره، همه تلاشها بعد از فرمانی که داده شد، جذب این حوزه شد و تلاش شد که توسعه پیدا کند.
می توان پروژه هایی که در این دوره احداث شده مانند بوستان نهج البلاغه را با بوستانی مانند ساعی از لحاظ طراحی مقایسه کرد ؟
بحث این است که به عنوان مثال پارک ساعی در دورهای احداث شده که ورود پارکسازی و بوستانسازی به سبک مدرن در شهر تهران در حال رخ دادن بوده است و پدر شهرسازی و معماری نوین ایران آن را طراحی کرد. من نقش تخصص و خلاقیت در طراحی را رد نمیکنم اما باید شرایط را در نظر گرفت ضمن آن که معتقدم در زمان کنونی هم هم میتوانستیم فضای برخوردار از کیفیت را ایجاد کنیم و این که ایجاد نشده، ایراد مستقیم آن به حوزه معماری یا شهرسازی برنمیگردد و ایراد بیشتر در حوزه اجراست.پروژه هایی مانند مثل بوستان نهج البلاغه، پارک گفتوگو و ... از کارهایی است که و بر اساس ذهنیت ایجاد فضای باکیفیت اتفاق افتاده، و نتیجه خوبی گرفته شده و در جایی که این ذهنیت به فراموشی سپرده شده، حتما نتایج بدی هم به دست آمده است. شاید ما فضاهای شاخصی نتوانستیم ایجاد کنیم و این را باید ببینیم که ایراد از کجاست؟ اگر کسی بخواهد در این زمینه قضاوت کند، باید همه چیز را در کنار هم ببیند. ما اگر در این دوره ساختمانهای دارای معماری باشکوه درست نکردهایم، باید ببینیم چرا این اتفاق در حوزه معماری افتاده است...
از نگاه شما دلیل این اتفاق چیست ؟
کار معماران و شهرسازان ارائه طرح ها و ایدههاست. اگر نمای ساختمانها را مقایسه و تحلیل کنید، ساختمانها از طراحی تا اجرا فاصله بسیاری دارند. من فکر میکنم به نوعی مسأله این است که در این دوره، در حوزه میادین شهری، پارکها و بوستانها و ساختمانها تنزل کیفی داشته ایم. ساختمانهایی را که دارای معماری شاخص تاثیرگذار باشند و ساختمانهایی که ارزشهای معماری را به رخ بکشد، کم داریم. حتی ساختمانهای دولتیمان که میتوانستند مجالی برای ظهور این قضیه باشند، به نوعی با تنزل و کاهش کیفیت روبهرو شدهاند، ضمن این که من این را رد نمیکنم که نسلی از معمار شهرسازان ما که در پیش از انقلاب فعالیت میکردند، بعد از انقلاب از مجال فعالیت حذف شدند و به نوعی کارهای شاخصشان دیگر دیده نمیشود و این را باید تحلیل کرد که نسل جدید معمارشهرسازان ما چرا شکل نگرفته است. در شهرسازی معاصر ایران، پارک جمشیدیه یا پل طبیعت را داریم. نمیتوان گفت اصلا شکل نگرفته اما بخشی از کمکاری در این زمینه به سرمایهگذاری بخش عمومی و دولت در ایجاد فضاهای فاخر و دارای کیفیت بالا برمیگردد.
ارزش پیدا کردن زمین در این دوره چقدر در این زمینه موثر بوده؟ اگر روزی یک فضای بزرگ را به استادیوم آزادی اختصاص میدادند الان در حساب و کتابها، بیشتر به دنبال احداث مجتمعهای تجاری درآمدزا هستند... نگاه اقتصادی مدیریت شهری چقدر در این زمینه اثرگذار است؟
رانتی شدن شهر و سوداگری زمین و مسکن که از دهه ۴۰ به طور جدی در ایران شروع شد، در این دوره تشدید شده و قطعا هم شهرداریها و هم صاحبان اراضی و املاک به سود اقتصادی بالاتر فکر میکنند و در این قضیه شکی وجود ندارد. این واقعیت وجود دارد اما این که چقدر سهم داشته، باید تحلیل شود.
نگاه شعاری مدیریت شهری در جانمایی برخی پروژههای در دیده نشدن این پروژه ها چقدر تاثیر گذار است به طور مثال مدیریت شهری در خاوران، فضایی را به عنوان دومین تئاتر شهر پایتخت طراحی و احداث کرد در حالی که شاید در آن منطقه این پروژه چندان کاربردی نباشد .
نکته اصلی این است که ایجاد فضایی مثل تئاترشهر از سوی نهاد های بالادستی آن زمان حمایت شده، اما امروز اگر تلاش میکنیم مکان های جدیدی را در شهر بسازیم، شاید به این دلیل باشد که میخواهیم امضایی بزنیم که این کار را کردهایم... معیارهای مکانگزینی هم غلط است. جایی که مردمش شاید دغدغه های دیگری داشته باشند ، نیازی به یک فضای بزرگ تئاتری ندارد و این کار به همین دلیل، نتیجه نمیدهد.
ارسال دیدگاه