در یازدهمین نشست«مداد خیال»مطرح شد؛
نمایش عروسکی تنها ویزه کودک نیست
خبرگزاری پانا: یازدهمین نشست از سلسله نشستهای «مداد خیال» با موضوع بررسی تئاتر عروسكی همراه با حسن دادشكر (نمایشنامهنویس، كارگردان و بازیگر)، عادل بزدوده (مدرس دانشگاه، كارگردان و طراح صحنه) و بهزاد صدیقی( نمایشنامه نویس، منتقد و پژوهشگر تئاتر)، در فرهنگسرای فردوس برگزار شد.
به گزارش سرویس فرهنگی پانا، در ابتدای این جلسه بهزاد صدیقی با اشاره به اینکه نشست های «مداد خیال »یازدهمین جلسه خود را پشت سر می گذارد، گفت: «مداد خیال» به بررسی مسائل حوزه تئاتر کودک ونوجوان اختصاص دارد و ما طی ده جلسه گذشته به مباحثی پرداختیم که در حوزه تئاتر کودک و نوجوان کمتر به آن پرداخته شده است. این جلسه به موضوع تئاتر عروسکی اختصاص دارد به تئاترعروسکی برای کودک یا درباره کودک که درباره آن با کارشناسان برنامه گفتگو خواهیم کرد.
او ادامه داد: قبل از هر اظهار نظری باید یادآوری کنم که این نشست ها صرفا برای مخاطبی که در جلسه حضور پیدا می کند نیست بلکه بیشتر قصد انعکاس و اطلاع رسانه به دوستانی را داریم که به حوزه تئاتر کودکان و نوجوانان هستند و اصل نشست ها پس از دوازده جلسه بهار سال آینده در قالب یک کتاب منتشر خواهد شد.
این نمایشنامه نویس در ادامه با بیان اینكه چرا وقتی صحبت از تئاتر عروسکی به میان میآید این نکته به ذهن افراد متبادر میشود که اثر باید صرفا برای کودکان تولید شده باشد از میهمانان خواست تا در این رابطه به اظهارنظر بپردازند.
حسن دادشكر با اشاره به تاریخچه كوتاهی از شكلگیری كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان در دهه ۵۰ به عنوان نخستین نهاد متولی تئاتر كودك و نوجوان در كشور، گفت: از سال ۱۳۴۹ با تاسیس مرکز تئاتر کانون در ایران تئاتر برای کودکان شکل حرفه ای به خود می گیرد و به شکل جدی دنبال می شود. اما از طرف دیگر کانون موسسه فراگیری نبود که بتواند به تمام کودکان و نوجوان کشور خوراک بدهد، علت اصلی همین میزان موفقیت هم روابط مرید و مرادی بود که میان مجریان، سیستم اجرا و مخاطب وجود داشته است.
وی با اشاره به اینكه فعالیتهای كانون فرآیند محور بود نه برآیند محور، ادامه داد: چه افرادی که از تاریخ ۱۳۵۰ کار حرفه ای خو را در این مرکز آغاز کردند و چه دیگرانی که بعدها کار خود را به عنوان مربی در این مرکز شروع کردند، در مسیری قرار گرفتند که به لحاظ اخلاقی نمی توانستند مانند یک معلم مدرسه عمل کنند. اساس کار تئاتر مبتنی بر نظم استر با توجه به همین ویژگی حاصل هر جلسه تدریس به سرعت در جلسه بعد کاربرد پیدا میکرد، این کاری پیوسته بود و میان مربیان همواره در مورد شیوههای مختلف بحث و تبادل اطلاعات صورت میگرفت و همه چیز در پیوند با یكدیگر پیش میرفت.
این هنرمند اضافه كرد: نمایش عروسکی همانطور که استحضار دارید، اثری است که با توجه به جادوی عروسک بنیان نهاده شده و برخلاف تصور برخی که فکر می کنند اگر کسی در بازیگری تئاتر معمول موفق نبود می تواند تئاتر عروسکی کار کند، نمایش عروسکی رشته بی نهایت پیچیده است. یعنی بازیگر تئاتر عروسکی نخست باید یک بازیگر کامل و خلاق باشد، در درجه بعد بتواند خلاقیت خود را به شیئ انتقال بدهد و اعجاز خلق کند. بر حرکت عروسک منطق حاکم است، اجرای کار عروسکی تنها تکان دادن یک شیئ نیست بلکه جان بخشیدن نیاز دارد، این موجب نزول سلیقه مخاطب می شود و ما فکر می کنیم عروسک بازی مساوی بچه بازی است. چرا بزرگ ترین آیین های مذهبی در جهان با عروسک اجرا می شوند؟ چرا عروسک، یک آفریقایی را به این باور می رساند که تمام رنجهای خود را با فرو کردن یک سوزن در تن عروسکی که سپس به رودخانه انداخته می شود بیان کند و درمیان بگذارد؟
كارگردان پیشكسوت عرصه تئاتر كودك و نوجوان با بیان اینكه نمایش عروسکی مثل نمایش صحنه ای برآمده از آیین است، اظهار كرد: این برآمدن از آیین در هر منطقه جهان با خلاقیت آن مردم شکل گرفته و به منصه ظهور رسیده است. با گسترش فرهنگ شهرنشینی و مهاجرت روستاییان به شهرها این آیین از صحرا و جنگل ها به داخل سالن آمد و صحبت های خود را با مخاطب عام از هر گروه سنی درمیان گذاشت. پس نمایش عروسکی به صورت امروز، نمایشی نیست که فقط برای کودکان درست شده باشد. نمایش عروسکی در درجه اول یک وسیله بیان هنری است و از طریق شناخت این فن موضوعی توسط هنرمند با مخاطب درمیان گذاشته میشود و روی صحنه درام اتفاق میافتد.
وی تصریح كرد: چون دنیای کودکان پر از خیال و اعجاز است عروسک رابطه بهتری ایجاد میکند، در نتیجه نمایش عروسکی به عنوان یک هنر مرکب و زبان هنری تنها ویژه کودک نیست. در درجه اول یک نمایش است که با توجه به مضمون و محتوایی که دارد برای سنین مختلف انتخاب میشود. ما در طول سالهایی که تئاتر کار کردیم در زمینه تربیت مخاطب بهخصوص بعد از انقلاب بسیار ضعیف عمل کردهایم.
این هنرمند با بیان اینكه تئاتر عروسکی بعد از انقلاب واقعا گسترش پیدا كرد، گفت: مجموعههای عروسكی زیادی طی سالهای نخست انقلاب از تلویزیون برای مخاطبان پخش میشد، حال اگر امروز به همان تلویزیون نگاه كنید شاهد حضور یك خاله یا عمو خواهید بود كه با كش سبیل گذاشتند و مخاطب را چنان تربیت كردهاند كه هروقت اینها میگویند تماشاچی باید هورا و جیغ بكشد.
وی در پایان اظهار كرد: اگر این فعالیت به مسیر اصلی خود بازنگردد ما هزینههای بسیار زیادی خواهیم پرداخت كه تنها زیان مالی نخواهد بود، اگر فعالیتهای ابتدای انقلاب را طی این سیسال پیگرفته بودیم امروز اصلا نیازی نبود دولت از تئاتر حمایت كند.
عادل بزدوده دیگر مهمان «مداد خیال»فرهنگسرای فردوس در ادامه این جلسه با اشاره به اینكه ویژگی پایهای و اساسی این كار همان چیزی است كه آقای دادشكر به آن اشاره كرد، گفت: کار باید در سطحی که بچه به ۵ حس خود دسترسی پیدا کند جریا داشته باشد. همه ما اگر بدانیم ۵ حس خود را چطور آگاهانه مورد استفاده قرار دهیم ظرفیت پنهان کودکان برای خود انها تعریف می شود و به خود شناسی دست پیدا می کنند. این مهم ترین بخش فعالیت افرادی مثل ما بیش از انقلاب در کانون پرورش فکری و کتابخانه ها بوده است.
وی افزود: بچه برای كارگردان شدن و بازیگر شدن نزد ما نمیآمد بلكه برای شناخت حواس ۵گانه و شناخت بیشتر آنها میآمد. كانون این برنامه را بسیار آگاهانه پیش برد و در نمونههایی كودكانی كه نمیتوانست از خجالت در جمع حضور پیدا كنند بعد از پشت سر گذاشتن فرایندی روانشناختی وارد مشاركت جمعی میشدند.
این هنرمند با اشاره به اینكه مربی راهنما بود و به موقع تلنگر میزد، اظهار كرد: من سراغ ندارم بچههایی كه از آن كلاسها بیرون آمده باشند و در حرفه خود به موفقیت دست پیدا نگرده باشند. چرا؟ به این دلیل كه ظرفیتها و تواناییهای خود را شناختند. به این دلیل كه برخلاف امروز گفتگو كردن و تحمل یكدیگر در كلاسها به بچهها آموزش داده میشد، اما امروز آموزش گفتمان در خانواده و آموزش و پرورش كشور اصلا وجود ندارد.
بزدوده ضمن بیان اینكه در گذشته با تشخیص بهجا و درست اتاق فكر كانون برنامهریزی برای تئاترعروسكی شروع شد، گفت: باید ببینیم آیا امروز به نقطهای رسیدهایم كه بگوییم تئاتر از نوع عروسكی امروز وجود دارد یا نه؟ آیا امروز تئاتر عروسكی نوجوانان و جوانان داریم؟ پاسخ منفی است. تنها تئاتر كودك عروسكی دارد، به همین دلیل این تعریف غلط جا افتاده كه تئاتر عروسكی مساوی است با تولید و اجرا برای كودكان؛ تا وقتی این تعاریف به طور آكادمیك جا نیفتد كاری از پیش نمیبریم، كودك تئاتر عروسكی خود را مشاهده میكند اما به سن نوجوانی و جوانی كه میرسد جایی ندارد تئاتر عروسكی مطابق با سن او برایش كار كند.
او با تاكید بر اینكه ما نیروهای متخصص در این حوزه را تربیت نكردهایم، گفت: همین عامل موجب میشود از سن كودكی تا بزرگسالی فاصله عمیقی در كودك ایجاد میشود كه دیگر نمیتوانیم انتظار داشته باشیم هنگامی كه به سنین بالاتر قدم گذاشت مخاطب تئاتر باشد. چطور میتوان این انتظار داشت؟، بنابر این همه ما باید متوجه باشیم كه تنها برای كودكان كار نكنیم و مرتبهها را درنظر داشته باشیم تا نهال كاشته شده رشد كند و به بالندگی برسد.
این مدرس درپایان خاطرنشان کرد: تا زمانی كه مسئولان این مسائل را در برنامهریزی كلان خود درنظر نگیرند، هرچه فریاد بزنیم راه به جایی نخواهد برد.
بهزاد صدیقی در ادامه این صحبتها به دورههای سنی گوناگون اشاره كرد و اظهار داشت: در این ردهبندیها جامعه نوجوان كشور در هیچ برنامهای جایگاهی ندارد و اصلا هیچ برنامهریزی برای او درنظر گرفته نمیشود. حتی در حوزه ورزش هم برنامهریزی درستی برای این رده سنی وجود ندارد، هر اتفاقی هم كه افتاده بر اساس برنامهریزیهای شخصی و خانوادگی افراد بوده و هیچ برنامهریزی مشخصی برای این سن وجود نداشته است.
وی ادامه داد: دانشآموزان راهنمایی و دبیرستان امروز نه در عرصه تئاتر و نه سینما محصولی برای سرگرم شدن در اختیار ندارد و متاسفانه تنها با تولید و اجرای نمونههای خوب تئاتر عروسكی است كه عدهای متوجه میشوند این گونه نمایشی تنها برای كودكان و نوجوانان نیست.
این منتقد با اشاره به اكران فیلم كلاه قرمزی و پسرخاله، تصریح كرد: متاسفانه تنها نمونه هم همین است و گویا مدیران فقط همین یك نمونه را میشناسند و امكان خلق و تولید شخصیتهای عروسكی دیگر وجود ندارد.
صدیقی در پایان،یازدهمین نشست«مداد خیال» خاطرنشان کرد: امیدوار هستیم اساسا تئاتر كودك و نوجوان و جریان كلی تئاتر كشور ما به جایگاهی كه شایسته آن است دست پیدا كند. ما اگر همین امروز هم تصمیم بگیریم طی سالهای آینده خوبی برای هنر و فرهنگ كشور رقم بزنیم، به صرف سالها وقت، تمرین و فعالیت نیاز دارد كه نباید این آینده را دور ببینیم. امیدوار هستیم تئاتر كودك در كشور به گونهای تعریف شود كه دیگر نیازی به برگزاری چنین نشستهایی وجود نداشته باشد.
یازدهمین نشست «مداد خیال»فرهنگسرای فردوس با تجلیل از میهمانان به کار خود پایان داد.
ارسال دیدگاه