نگاهی به فیلم «ستیغ اره ای» ساخته مل گیبسون

شیب تند عملیات نجات در ستیغ اره ای

فیلم مانند صدها فیلم آمریکایی که در ژانر جنگ ساخته شده است مراتب مورد نظر مانند میهن پرستی که جزء کلیشه های این ژانر است را برجسته نموده است اما نکته اساسی در فیلم حرکت دزموند است که بیشترین نیروی فیلم در آن نهفته است. او سربازی فداکار است که با توسل به تعلیمات دینی خود در پی نجات جان انسانهاست

کد مطلب: ۶۱۱۵۸۶
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ فیلم «ستیغ اره ای» آخرین ساخته «مل گیبسون» کارگردان و بازیگر نام آشنای سینمای جهان است. داستان این فیلم درباره دزموند داس سرباز داوطلب امریکایی است که بخاطر اعتقادات اخلاقی و مذهبی دارد در راه ورود به ارتش آمریکا با افسران ارشد خود دچار چالش می شود.

ماجرا از جایی شروع می شود که دو برادردزموند داس و هاوارد داس در بحبوحه جنگ جهانی دوم زمانی که آمریکایی ها به بندر پرل هاربر حمله می کنند به ارتش می پیوندند. پدر برادران داس که خود یک کهنه سرباز بازمانده از جنگ جهانی اول است با پیوستن آنها به ارتش مخالف است. او خود بعد از گذشت ۱۵ سال از جنگ اول جهانی همچنان با بحران نجات از آن مهلکه و از دست دادن دوستانش مواجه است.

اما زمانی که دزموند دوره آموزش های نظامی را می گذراند حاضر به حمل سلاح نمی شود چون اعتقادی به گرفتن جان انسانهای دیگر ندارد. او قصد دارد که به عنوان پزشک در خدمت ارتش باشد اما گروهبان هاول او را بزدل می خواند و اعتقاد دارد که او به درد ارتش نمی خورد؛ چون سربازی که سلاح نداشته باشد جان همرزمانش را به خطر می اندازد. از طرفی آزار و اذیت سربازان هم رزم دزموند نسبت به او افزایش می یابد تا او مجبور شود پایگاه آموزشی را ترک کند و سربازان از تنبیه های گروهی که عمدتا بخاطر دزموند است، رهایی یابند. اما دزموند دست بردار نیست تا اینکه افسران ارشد او را به دادگاه نظامی می کشانند و در آنجا با وساطت پدرش، دزموند اجازه می یابد که بدون حمل سلاح به عنوان پزشک جنگی در خدمت ارتش باشد.

دزموند به همراه همرزمانش به جزیره اوکیناوا فرستاده می شوند. گروهان دزموند و همرزمانش برای تصرف ستیغ اره ای در جزیره اوکیناوا وارد جنگ با ژاپنی ها می شوند. در آنجا زمانی که نیروهای آمریکایی عقب نشینی کرده اند. دزموند با ماندن در بالای کوه جان ده ها سرباز آمریکایی را نجات می دهد و به قهرمان سربازان آمریکایی در نبرد اوکیناوا تبدیل می شود.

در نگاه اول وقتی فیلم «ستیغ اره ای» را نگاه می کنیم، فیلم یک اثر ضدجنگ به نظر می آید. گر چه می توان این فیلم را می توان با چنین دید اما نمی توان برخی ویژگی های فیلم را نادیده گرفت که به طور نامحسوس مفاهیم خاصی را به بیننده القا می کند. مفاهیمی که از آن نام می بریم ممکن است که برای یک مخاطب آمریکایی بدیهی به نظر بیایند. اما در ذهن یک مخاطب خارجی ممکن است که به طریق دیگری شکل بگیرد.

«مل گیبسون» کارگردان «ستیغ اره ای» اساس فیلم خود را بر شخصیت «دزموند داس» گذاشته است. دزموند قصد دارد که به میهنش خدمت کند اما در این راه نمی خواهد آدم بکشد او می خواهد جان ادم ها را نجات دهد. این موارد که به آنها اشاره کردیم اساس فیلم گیبسون است.

در واقع کارگردان در پی این مفهوم است که آمریکایی ها دنبال کشتن آدم ها نیستند. انچه انها را وادار به جنگیدن و شلیک به طرف مقابل می کند بخاطر دفاع از خود است. آمریکایی به ناچار وارد این جنگ شده اند و اگر ژاپنی ها سلاح خود را بر زمین بگذارند انها هم به سمت ژاپنی ها شلیک نمی کنند. در سراسر فیلم می بینیم که سربازان اموزشی و افسر هاول و دیگر افسرها دزموند را سرزنش می کنند که بدون سلاح چگونه می خواهد به همرزمانش کمک کند. این مفهوم در فیلم دو نتیجه و روایت متفاوت را پدید می اورد. ابتدا اینکه وقتی دزموند موفق می شود که به عنوان پزشک بدون سلاح در جنگ حضور یابد به این معنا نیست که همرزمانش با حمل سلاح و شلیک به سربازان دشمن محکوم شده اند. چون اولا که ذات جنگ بر اساس کشتار است اما این کشتار در این فیلم شکلی منطقی و تلطیف یافته می یابد.

در فیلم پیوسته بر مفهوم دفاع با سلاح تاکید می شود پس جنگیدن و آدم کشتن برای همرزمان دزموند منطقی و توجیه پذیر است اما معنای فراتر ان زمانی است که دزموند بدون سلاح موفق می شود جان ده ها تن سرباز آمریکایی را در مهلکه نبرد نجات دهد. او حتی جان دو سرباز ژاپنی را نیز نجات می دهد.

آمریکایی ها می خواهند جزیره اوکیناوا که جزیی از خاک ژاپن است را تصرف کنند. اما هرگز این سوال در فیلم مطرح نمی شود که چرا آمریکایی ها در خاک ژاپن هستند. روایت به دو مسئله می پردازد. قهرمان که آمریکایی ها هستند و با از خود گذشتگی سعی می کنند ستیغ اره ای را تصرف کنند و ژاپنی ها که ضدقهرمان هستند و راه رسیدن آمریکایی به هدف شان را سد کرده اند. ژاپنی ها در فیلم افرادی خشن، وحشی و بدور از انسانیت نشان داده می شوند. آنها در راهی که در پیش گرفته اند دست به انتحار می زنند و با حقه و فریب ضمن اینکه خود را به کشتن می دهند جان سربازان آمریکایی را نیز می گیرند. ژاپنی ها افرادی نشان داده می شوند که تحمل شکست را ندارند و ترجیح می دهند که با هاراگیری به زندگی خود خاتمه دهند تا اینکه شاهد سلطه دشمن بر خود باشند.

فیلم در القای پیام فداکاری و میهن پرستی موفق بوده است. فیلم مانند صدها فیلم آمریکایی که در ژانر جنگ ساخته شده است مراتب مورد نظر مانند میهن پرستی که جزء کلیشه های این ژانر است را برجسته نموده است اما نکته اساسی در فیلم حرکت دزموند است که بیشترین نیروی فیلم در آن نهفته است. او سربازی فداکار است که با توسل به تعلیمات دینی خود در پی نجات جان انسانهاست. گیبسون شخصیت خود را از سایر شخصیت ها فیلم جدا کرده است در واقع این جدایی در فصل آموزش های نظامی اتفاق افتاده است. دزموند بخاطر عقایدش و جوی که ضد او در سربازخانه شکل گرفته است تبدیل به سربازی تنها شده است که هیچ دوستی در آن فضای خشن ندارد. اما آموزه های دینی و راسخ بودن بر سر عقایدش موجب می شود که در آن فضا دوام بیاورد.

حال این جدایی از آدم های اطراف به فضایی که آکنده از جنگ و خونریزی است نیز تسری می یابد. در واقع ما سربازی در میدان نبرد می بینیم که هیچ دوستی ندارد و در عین حال گویی در میدان جنگ بسر نمی برد. او توپ ها و گلوله ها را نمی بیند و فقط سربازان به خاک افتاده را می بیند و دعایی که ورد زبانش است :« خدایا به من کمک کن که جان یک سرباز دیگر را نجات دهم»

در صحنه پایانی فیلم می بینیم که دزموند از ستیغ اره ای به پایین فرستاده می شود اما جلوه ای که از این فرود دیده می شود مانند تولد یک انسان آسمانی است.انسانی که از اسمان ها به سوی زمین فرستاده می شود تا حاوی پیامی برای سربازان همرزمش باشد. این وجوه الوهیت کاذب به شخصیت برآمده از حس میهن پرستی است. تا اصل قضیه کشتار و هجوم همه جانبه آمریکایی ها در سالهای جنگ جهانی دوم به حاشیه کشیده شود و از چشم ها دور بماند.

وحید یگانه/

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار