سمنان، سرزمینی با آثار باستانی چندهزار ساله / ۳
موزه گرمابه پهنه سمنان، گوشه ای از تاریخ هزار ساله ایران+تصاویر
گرمابه تاریخی پهنه که یکی از گرمابه های تاریخی این مرز و بوم به شمار می رود، در گوشه شمال غربی تکيه پهنه سمنان، بين مسجد جامع و مسجد امام خمينی و امامزاده يحيي واقع شده است و به استناد کتیبه سر در آن، در عصر زعامت میرزا ابوالقاسم خان بابر در سال ۸۵۶ هجری قمری، سلطان دوره تیموری و با مدیریت خواجه غیاث الدین محمد بن تاج الدیم بهرام سمنانی که از وزاری معروف آن زمان بود، ساخته شد.
به گزارش خبرنگار پانا از سمنان، یکی از مورخان دوره قاجار (محمد صنیع الدوله)، پیش از یک صد سال پیش از این حمام دیدن کرد و یافته های خود را در کنابی به نام مطلع الشمس، منتشر نمود که اتفاقا اطلاعات کتیبه سر در این موزه نیز از محتویات آن کتاب اقتباس شده است.
این بنا در سال ۱۳۵۵ به فهرست آثار ملی کشور اضافه شد و از اواخر جنگ تحمیلی نیز، کار بازسازی اساسی آن در دستور کار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت. این بنا در سال ۱۳۷۳ تبدیل به موزه شد و ده ها هزار نفر تاکنون از آن بازدید کرده اند.
اين حمام در سال ۱۳۱۲ هجري قمري در زمان سلطنت مظفرالدين شاه و به دستور حاج ملا علي حكيم الهي دانشمند معروف، نسبت به تعمير و تجديد بناي آن اقدام شد.
يكي از قسمت هاي جالب توجه اين حمام، سر در زيبا و كاشيكاري شده آن است که در بالاي در ورودي، اشعاري به خط نستعليق خوانا و استادانه نوشته شده است. اين حمام از موقوفات مسجد جامع است و سازمان ميراث فرهنگي استان در سال ۱۳۷۳ پس از باز سازي آن را به عنوان موزه مردم شناسي بازگشايي كرد.
بنایی به وسعت ۱ هزار متر مربع که در شمال غرب پهنه احداث شده و دارای دو ورودی زنانه و مردانه است. کاشی کاری های زیبایی که در ورودی بخش مردانه این گرمابه تاریخی وجود دارد، نگاه گردشگران تیز بین را به خود جذب می کند.
اين حمام به علت کم توجهى در زمان سلطنت ناصرالدينشاه قاجار، ويران و کتيبه آن ربوده شد. ساختمان حمام از سه قسمت تشکيل يافته است: قسمت اول رختکن يا سربينه است که به وسيله يک هشتى کوچک به قسمت دوم و سوم يعنى گرمخانه و خزانه متصل مىشود. يکى از قسمتهاى جالب توجه اين حمام، سردر زيبا و کاشىکارى شده آن است. با اين که در انجام کاشىکارى به اندازه کافى دقت نشده، باز هم از جذابيت قابل توجهى برخوردار است.
سقف اکثر گرمابههای قدیمی گنبدی شکل بوده است. قسمت بالای گنبدی معمولاً چند روزنه تعبیه میشده که با بکارگیری شیشههای خاص محدب نقش نورگیر را ایفا می کردند. تمام حمامها در چهار دیواری، پایینتر از سطح کوچهها قرار میگرفته است؛ بنابراین از آنجا که در این شکل از طراحی امکان گرفتن نور از دیوارها وجود نداشته، از نور خورشید که از سقف به حمام تابیده میشده استفاده میشده است.
مجموعه کاشی کاری های زیبای این حمام تاریخی سمنانی، توسط عمل زین العابدین سمنان، معمار عصر تیموری انجام شده است و البته سقف این گرمابه نیز از گنبدی زیبا تشکیل شده که حرفه ای های گردشگری را به یاد گنبد های زیبای بازار تاریخی تبریز و کاشان می اندازد. حوضخانه که با کاشی کاری های زیبایی آراسته شده ، از جمله بخش های دیدنی این حمام ۶۰۰ ساله است.
در بخش مردانه موزه، دو صفه مشاهده می شود که از سه طرف کاشی کاری های جالبی در آن انجام شده و در بالای در، همان طور که در تصویر زیر مشاهده می کنید، کتیبه ای از کاشی به رنگ سفید بر زمینه لاجوردی وجود دارد. در بالای آن، علامت شیر و خورشید قرار گرفته و با کاشی های زرد رنگ در دو لچک، به صورت یک نیم طراحی شده است.
یکی از آثار قابل ملاحظه ای که در این حمام تاریخی مشاهده می شود، اسکلت ۴ هزار ساله ای است که حاصل از کاوش های باستان شناسی در تپه حصار دامغان بوده و گفته شده که مربوط به یک زن بار دار است.
این اسکلت به شکلی کاملا دست نخورده از محل حفاری به این موزه منتقل شد و در کنار آن، اشیاء و لوازمی قابل مشاهده است که در هنگام مرگ متوفی، پیش آن قرار دادند و در واقع شیوه تدفین در هزاره دوم پیش از میلاد را در بخش فلات مرکزی ایران نشان می دهد.
مکعب شیشه ای که این اسکلت در آن جای گرفته، از بخش های جالب توجه موزه به شمار می رود. علاوه بر این، کاوش های باستان شناسی که توسط پژوهشگاه باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری انجام شده است، در ویترین های دیگری در کنار این اسکلت ۴ هزار ساله به چشم می خورد.
سفال های خاکستری مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد که متعلق به تپه حصار سمنان است، در کنار این اسکلت جای گرفته و شامل کاسه و آبریز و ظروف آیینی کهن تلقی می شود. آثار سفالینی که در موزه مشاهده خواهید کرد، اکثرا مربوط به ظروف بدست آمده از منطه کوه خطیر سمنان است که به هزاره پیش از میلاد باز می گردد.
نورگیر های متعددی که در گرمابه وجود دارد. جشنواره ای از نور را در این فضای تاریخی جلوه گر کرده و آن را زیبا تر نموده است. جالب است که بدانید بخشی از موزه گرمابه سمنان، به محلی برای نمایش آثار کشف شده حاصل از کاوش های فصول گوناگون باستان شناسی در استان سمنان نیز تبدیل شده و شما می توانید این آثار را در موزه ببینید.
تپه حصار دامغان، خطیر کوه و تپه خندق، از جمله جاهایی هستند که کاوش های باستان شناسی متعددی در آن جا انجام و آثاری با قدمت چند هزار سال از آن جا کشف شده است و می توان بخشی از تاریخ کهن سمنان را در آن ها مشاهده نمود.
یکی دیگر از بخش های جذاب موزه، بخش نمایش آثار کشف شده از دوران اسلامی است که ظروف لعابدار و سفال های اکتشاف شده از حفاری های تپه های تاریخی این استان تاریخی را نمایان می کند.
گرمابه تاریخی و دیدنی پهنه، بخش مردم شناسی هم دارد که در ان می توان به بخش هایی از سبک زندگی و سنن و رسوم سمنانی ها در طول تاریخ پی برد.
در انتهای موزه و در یک هشتی جالب، این موزه در دسترس شما خواهد بود. جایی که شما را با زیور آلات زنان عشایر سمنان آشنا کرده و در کنارش، ابزار آلاتی که سمنانی ها برای روشنایی خانه از آن استفاده می کردند،به نمایش در آمده است.
از جمله قسمت های جذاب این بخش، وسایل پیش گویی سمنانی ها بوده که رمل مهره های شانس از آن جمله است. ابزار آلات استعمال دخانیات مثل چپق و دسته چپق در این بخش قابل مشاهده خواهد بود.
ناگفته نماند که حمام پهنه به علت نزدیکی با بقعه حضرت یحیی بن موسی بن جعفر، به نام گرمابه حضرت نیز خوانده می شود.
لینک گزارش تصویری: http://pana.ir/news/۶۰۹۲۰۹
ارسال دیدگاه