نگاهی به نمایش «نیمروز در اسکاتلند»
محو در میان ناله های مکبث
آنچه در طول اجرا نمود بیشتری دارد فرم روایت است نه داستان مکبث. در واقع داستان مکبث به حاشیه رانده شده است. کارگردان برای اینکه تماشاگر را از داستان جدا کند دست به طراحی میزانسن هایی زده است که در ذهن مخاطب تابلوهایی ایجاد می کند که تماشاگر را در میان ناله های مکبث محو کند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ چندین سال پیش در جشنواره فیلم کوتاه تهران در اوایل دهه ۸۰ مدیر جشنواره اوبرهاوزن را دعوت کرده بودند. ایشان در این نشست که با حضور فیلمسازان جوان برگزار شد درباره معیارهای انتخاب فیلم برای جشنواره اوبرهاوزن گفت که آنها معمولا فیلم هایی را انتخاب می کنند که چیزی از آن نفهمند. این اظهار نظر موجب تعجب بسیاری از فیلمسازان شد اما برخی از حاضرا ن در آن نشست حرف مدیر جشنواره آلمانی را خوب فهمیدند.
این اتفاق برای تئاتر هم رخ داده است. گویا کارگردانان حاضر در جشنواره تئاتر فجر ویژگی بارز نمایش هایشان نه عدم درک مخاطب بلکه پیچیدگی های کاذب برای نفهمیدن نمایش است. این پیچیدگی های کاذب نشات گرفته از عدم توانایی در روایت داستان است.
گاهی ممکن است که پیچیدگی چیره شده بر یک نمایش ناشی از اجرا باشد. بدین گونه که کارگردان میزانسن هایی که طراحی می کند او را بدین راه می کشاند و در این بین چیزی که اهمیت ندارد داستانی است که از ورای اجرا سعی می شود که روایت شود. این همان اتفاقی است که برای نمایش «نیمروز در اسکاتلند» رخ داده است. بخوبی پیداست که کارگردان مبنای کار خود را بر اساس دانسته های پیشین تماشاگر گذاشته است. این دانسته ها شامل آگاه بودن تماشاگر از متن نمایشنامه «مکبث» است. تماشاگر می داند که مکبث کیست و سرنوشت او چه بوده است. کارگردان با فرض اینکه تماشاگر مکبث را می شناسد تمرکز خود را بر فرم روایی گذاشته است. بطوریکه آنچه در طول اجرا نمود بیشتری دارد فرم روایت است نه داستان مکبث. در واقع داستان مکبث به حاشیه رانده شده است. کارگردان برای اینکه تماشاگر را از داستان جدا کند دست به طراحی میزانسن هایی زده است که در ذهن مخاطب تابلوهایی ایجاد می کند که تماشاگر را در میان ناله های مکبث محو کند.
نباید از دو حالت دیگر در این نمایش غافل ماند. یکی آنکه اگر تماشاگر مکبث شکسپیر را نشناسد مواجهه او با متن « نیمروز در اسکاتلند» چگونه است؟ مسلما چنین تماشاگری کاملا سرگردان می شود ولی بی شک تصور همگان بر این است که تماشاگر «نیمروز در اسکاتلند» یک تماشاگر حرفه ای است و بر خلاف تماشاگر عام که جستجوی داستان در اولویت قرار دارد برای تماشاگر حرفه ای مواجهه اساسی با فرم تنشی در ارتباط برقرار کردن با نمایش ایجاد نمی کند.
باید اذعان داشت که خلاقیت در فرم های روایی برای کارگردان های ایرانی امر تازه ای نیست و پیش از این نیز شاهد چنین فرم های روایی بوده ایم. اما مسئله در این نمایش این است که فرم روایی در قالب میزانسن های طراحی شده چه بازخوردی از مکبث پدید می آورد. مکبث در این قالب روایی چگونه دیده می شود. آیا مکبث همچنان همان ضدقهرمانی است که تماشاگر با آن همذات پنداری می کند و برای فرجام ناخوشایند او دل می سوزاند؟
ارسال دیدگاه