گزارش از نمایشگاه بیست و دو
زبان رسانه ها زبان رسمی کشور می شود
واحد آموزش پانا:اولین کارگاه آموزشی خبرنگاران در روز یکشنبه ۱۶ آبان درساعت ۱۰.۳۰ به همت مرکز مطالعات رسانه ها در حاشیه نمایشگاه بیست و دوم مطبوعات با عنوان "زبان نگارش در رسانه ها " برگزار شد.
استاد قاضی زاده "که از استادهای مُسلم و برجسته روزنامه نگاری بویژه گزارش نویسی است که در ابتدا از اهمیت درست نویسی و پاسداشت زبان فارسی بوسیله روزنامه نگاران گفت و سپس با ذکر مثالهای متعدد به خطراتی که زبان فارسی و هویت ما را نشانه گرفته است، اشاره کرد و در ادامه نیز به استفاده نادرست از شبکه های اجتماعی و تکنولوژی نوین ارتباطی که سبب تخریب زبان فارسی می شود، پرداخت و آنگاه به جایگاه و نقش روزنامه نگاران در پیراستن آلودگی های زبانی اشاره و راهکارهایی را در ارتباط با شیوه های درست نویسی به روزنامه نگاران جوان حاضر در کلاس یاد اور شد .
در اینجا با توجه به اهمیت این بحث . خلاصه ای از آنچه در این کارگاه آموزشی گذشت را از زبان مدرس کلاس ، ارایه می کنیم .
اهمیت درست نویسی در رسانه ها
در گذشته (در زمان شروع کار ما به عنوان روزنامه نگار )_دهه ۵۰_ روزنامه نگارانِ نسلِ قبل از ما عقیده داشتند که؛ ما خبر می نویسیم قرار نیست آثار فاخر ادبی خلق کنیم بنابر این اگر به جای "است "،"می باشد "می نویسم یا "می نماییم" را به جای "می کنیم" بکار می بریم، چندان اهمیت ندارد. لازم نیست برای درست نویسی و ویرایش و پیرایش وقت گذاشت .
شاید این تفکر در آن زمان با توجه به شرایط زمانی و نیازهای آن روز تا حدی درست بود اما امروز با توجه به گسترش شبکه های اطلاع رسانی اشتباه است. چون روزنامه نگار دفتر خاطره نمی نویسد که از کُدهای زبانی و رمز و راز خود در نگارش رسانه ای استفاده کند. او برای جمعیت انبوه و پراکنده و با ویژگیهای متنوع می نویسد بنابراین باید طوری بنویسد که همگان بفهمند رابطه قرار کنند؛ چون زبانی او و همکارانش در رسانه ها استفاده می کنند زبان رایج مردم و فراگیر می شود اگر رعایت اصول درست نویسی را نکند، به آلودگی های زبانی کمک کرده است .
وظیفه روزنامه نگاران در حفظ زبان
امروز رسالت روزنامه نگاران در درست نویسی و آراستن زبان، مهمتر از گذشته است. چون اگر دهه های گذشته برنامه هایی چون :"فارسی را پاس داریم" در تلویزیون کهاشکالات عمده زبانی و به کارگیری درست را یادآوری میکرد. و مردم را هم تلاش می کردند که آنها را به کار گیرند. اما امروز نه تلویزیون نفوذ قبل را دارد و نه مردم گوش شنوا دارند .
بنابراین راه این است که خود روزنامه نگاران در بکارگیری واژگان دقت کنند. نباید بگذاریم هرچه واژه غلط و بیگانه و محاوره و شکسته است به دروازه های زبانی و تمدنی ما راه یابد چون ما را در دراز مدت دچار بحران هویت می کند . ادبیات مکتوب زبان فارسی ما بیش از هزار سال سابقه دارد ولی با این وضع که پیش می رود و آلودگی های زبانی که وارد زبان می شود شاید یک نسل بعد بچه های ما لازم باشد برای یافتن فارسی اصیل و درست به دانشگاه های خارجی رجوع کنند تا متون خوب فارسی بیابند . چون نسل امروز جوان ما قدر ندانسته و حفظ نکرده است و حفظ آن با بکارگیری کلمات درست در رسانه ها است زیرا بخواهیم یا نخواهیم زبان رسانه ها به تدریج زبان رسمی و مرجع جامعه می شود در حالیکه مثلا زبان متخصصین و افراد دانشگاهی و استادان در دانشگاه ها زبان رایج نمی شود .
واژگان و کلمات غلط چگونه و چرا در رسانه ها رایج می شود؟
۱- ترجمه متون و عبارتها و استفاده بدون فکر و کاربرد آنها در متن های رسانه ای به وسیله خبرنگار
کلماتی مثل "میریم که داشته باشیم "که به وسیله یک گوینده تلویزیون که سالها پیش بکار رفت ومتداول شد بدون اینکه کاربرد درستی داشته باشد ترجمه انگلیسی یک عبارت بود که بدون توجه به معنا و کاربرد آن استفاده شد .دیگر کلمات غلط مثل چالش که در جای خود وبا توجه به کارکردش باید استفاده شود ونه هر جایی .ویا مثل عبارت گفتنی است (در حالیکه ما درحال نوشتن هستیم نه گفتن) ویا "به عمل آوردن "مثل سعی به عمل آورد/ یا موافقت به عمل آورد که غلط است یعنی چه به عمل آورد ؟ به عمل آوردن یک کار فیزیکی است که اینجا اصلا معنی ندارد .
۲- تکیه بر ضرب المثل عربی که می گوید: "ملوک الکلام ، کلام الملوک "
یعنی زبان و کلام ملوک (پادشاهان و روسا) تایید زبان است و درست است حالا خبرنگار ما با تکیه بر آنچه مثلا فلان مدیرکل و فلان وزیر گفته دقیقا مثل همان را در رسانه خود به کار می برد و در اثر تکرار آن عبارت غلط همین کلمه شایع می شود ؛مثل "ما در بحث تکواندو پیشرفت هایی داشته ایم "که خب این یعنی چی ؟ "بحث" به معنی گفت و گوی نقادانه است در حالیکه این کار کلمه بحث اصلا معنای کاربردی خود را ندارد. یا "سبقه "که متاسفانه به جای کلمه سابقه به کار می رود و کاملا غلط است و اصلا در کتابهای لغت هیچ جایی ندارد و کاملا بی معنی است .
۳- فاصله گرفتن از کتاب
امروز دیگر متاسفانه دانستن و کتاب خواندن و فرهیختگی فضیلت و ارزش نیست به خصوص در بین جوانان هر چقدر کتاب بخوانید خصوصا متون اصیل زبان فارسی و ارزش و اهمیت زبان فارسی و نگهداری و حفظ پاک و پاکیزه آن بیشتر پی می برید و سعی می کنید آن را از پیرایه ها و آلودگی های زبانی پاک کنید و دایره گفت خود را افزایش می دهید .
۴- بکار بردن کلیشه ها
کلیشه ها در روزنامه نگاری صفحات ثابتی بودند که به کار می رفتند از اینجا کلیشه در زبان جا باز کرد .این قالبهای ثابت را دور بریزید یعنی سعی نکنید بدون فکر و استدلال ذهنی خود از کلماتی که دیگران استفاده کرده اند و رایج شده است به صرف اینکه همه گویند و تکرار شده است استفاده کنید .
۵- نبود برنامه ریزی و نظارت
اگر روزنامه سان و واشنگتن پست به این جایی رسیدند که الان هستند با تیراژه های چندین میلیونی برای این است که در بخشهای مختلف رسانه ای برنامه داشتند برای همه بخشها از جمله زبان به کار رفته در رسانه شان نظارت کاملی بر آنها بوده است .
امروز یکی از مهمترین دلایل این همه غلط های نگارشی و واژگان نازیبا و اشتباه در زبان محاوره و زبان رسانه ای عادت غلط محاوره نویسی در شبکه های اجتماعی و اختراع واژگان غلط و راه یابی بین کلمات در رسانه هاست چون متاسفانه عادت شده است .
مثل فکنم--- که به جای فکر کنم در شبکه های اجتماعی بکار می رود.
یا مثلا چکنی--- به جای چه می کنی
چه باید کرد؟
اما حالا سوال اساسی این است که آیا این همه نگرانی به جاست آیا این اتفاق یعنی آلوده شدن زبان فارسی به کلمات و اصطلاحات غلط و دغدغه بابت آن فقط در ایران است؟ پاسخ این است که خیر همه کشورها که سابقه تمدنی بزرگی در تاریخ دارند این دغدغه و نگرانی وجود دارد و سیستم نظارتی قوی برای پاسداشت زبانشان دارند و سخت گیری های بسیاری نسبت به رسانه وجود دارد مثلا درحین یا که بشدت در معرض تکنولوژی های نوین ارتباطی است نظارت دقیق و سخت گیرانه از حیث زبانی نسبت به رسانه ها وجود دارد .
خب چه باید بکنیم با توصیه من به شما جوانان روزنامه نگار این است که خود را به کتاب خواندن عادت دهید برای اینکار یک ساعتی از شبانه روز که مطابق فراغت خود اختصاص به کتاب دهید مثلا روزی یکساعت در یک زمان مشخص کتاب بخوانید کم کم این عادت شما خواهد شد .
دوم اینکه در بکار بردن هر واژه یا عبارت یا اصطلاحی ۱۰ ثانیه فکر کنید که آیا این درست است و چه معنایی دارد ؟ آیا جایگزینی بهتر روان تر، ساده تر و قابل فهم تر وجود ندارد چرا باید از این عبارت یا کلمه استفاده کنم ؟کلمات را با فکر و تامل به کار ببرید نه چون رایج شده و دیگران استفاده می کنند .
سوم اینکه ترجمه خوب بخوانید کتابهایی که ترجمه شده اند را با وسواس و تحقیق بر روی مترجم بخوانید و کتابهای همان مترجمی را بخوانید که با تحقیق انتخاب کرده اید .
در پایان این جلسه آموزشی به درخواست شرکت کنندگان کتابهایی در زمینه ویراستاری و مدیریت اخبار معرفی شد .
کتابهای دستور زبان از جمله کتاب "دستور زبانِ استاد ناتل فانلری" و نیز کتاب "غلط ننویسیم ابوالحسن نجفی" از جمله کتابهای توصیه شده بودند .
ارسال دیدگاه