اسماعیل براری کارگردان فیلم «۱۲ صندلی»(بخش دوم)
مجوز ۱۲ صندلی مانند توقیف آن به راحتی صادر شد
۱۲صندلی فیلم اسماعیل براری در جشنواره فیلم فجر در سال ۹۰ دیده شد و بعد برای ۵ سال توقیف شد. در طی این ۵ سال هیچ وقت به صراحت اعلام نشد که دلیل توقیف فیلم چه بوده است. اخیرا این فیلم به صورت محدود ادر سینماهای تهران و برخی شهرستانها اکران شده است. با کارگردان این فیلم درباره فیلم ۱۲ صندلی گفتگو کرده ایم که در زیر می خوانید.
من فکر می کنم که شما در فیلم بعدیتان همین دیدگاه را همچنان خواهید داشت. این دیدگاه تسری پیدا می کند به مسائل اجتماعی، فرهنگی سیاسی که البته درباره سیاسی این بحث هم هست که جامعه ما به نحوی سیاست زده هستیم و هر اتفاق فرهنگی اجتماعی را به مسائل سیاسی ربط می دهیم.
از این نظر با شما موافق هستم. لازم نیست که خیلی صبر کنیم که دیدگاه من را در فیلم بعدی ببینید. یک فیلمی را چند سال پیش ما ساخته ایم که بی دلیل متوقف ماند . آن هم با یک کار غیرخردمندانه در بنیاد فارابی که البته در چند روز آینده از آن رونمایی خواهیم کرد. اسم این فیلم «گزارش مریم» است و در جشنواره فیلم مقاومت حضور خواهد داشت.
از نظر نشانه شناسی در فیلم ما در چندین جای فیلم با رنگ نارنجی مواجه می شویم. مانند رنگ تیتراژ، کاپشن پسر قهرمان فیلم و پیکان نارنجی که به نوعی کلید می دهد که پیکان مورد نظر همین است. شما با این نشانه گذاری قصد داشته اید که تاکید کنید پیکان مورد نظر همین پیکان داخل نمایشگاه اتومبیل است و گرچه شخصیت ها در ادامه به یک کیف دست پیدا می کنند اما این قسمت از ماجرا دیگر همان ادامه طمع انسان هاست و پوچ بودن تلاش آنها.
اینجا که نکته گرافیکی فیلم را به آن اشاره کردید خوب است که به جنبه های صوتی فیلم هم توجه کنید. این موسیقی ساختارمند است. موسیقی این فیلم همین هجویه بی فرجام بودن تلاشهاست. در موسیقی فیلم بلاهت و یک نوع تم ابلهانه در آن شنیده می شود که در آن پیچیده شده است.
حرکت قهرمان ما را با شکاف در انتظارات بیننده مواجه می کند و تلاش برای پر کردن این شکاف ها ما را به موقعیت های عدی پرتاب می کند.
من اسم این ساختار را فیلمنامه اپیزودیک می گذارم. در فیلمنامه مدرن ساختار اپیزودیک کاملا رایج است. آقای رعیت از این جهت کار درستی را انجام داده است؛ بدین معنی که به جای اینکه قله ای را رسم کند و فیلم را به نوک آن قله برساند، انگار یک سلسله جبال را طراحی کرده است که هربار از یک قله بالا می روند و پایین می ایند و دوباره بالا می روند و این روند تا پایان فیلم ادامه می یابد. ساختار اپیزودیک چنین شرایطی را برای ما ایجاد کرده است. دست بر قضا با داستان ۱۲ صندلی هم هماهنگ بود. ۱۲ صندلی هم درباره دوازده صندلی و ۱۲ ماجرا است. ما ۴-۵ داستان از این ماجراها را نشان می دهیم و باقی را نشان نمی دهیم چون اگر می خواستیم همه را نشان بدهیم فیلم ۴-۵ ساعت می شد. ساختار اپیزودیک با نوع داستان ۱۲ صندلی به طور شگفت انگیزی هماهنگ بود و در عین حال مدرن بود و آقای رعیت هم با درایت جلو رفت و نتیجه خوبی گرفت.
آیا ماجرای پیکان و تاکیدی که بر آن در ابتدای فیلم می شودبهانه ای است که اسماعیل براری حرف خود را در فیلم بزند؟
قابل انکار نیست. همین طور است که شما می گویید. برای همین است که ما اقتباس کردیم. اگر غیر این بود که اصل داستان ۱۲ صندلی را بدون تغییر می ساختیم. ما یک تم، پیام و مضمونی داریم که بر اساس آن مضمون از یک قالبی استفاده می کنیم و تلفیقی را به وجود می آوریم.
اقتباس یک ترکیبی خاص است که در همه جای دنیا در ادبیات و سینما جایگاه خاص خود را دارد. شک نکنید که جایزه فیلمنامه نویسی اقتباسی در جایزه اسکار، سطح آن از فیلمنامه نویسی ارجینال بالاتر است. امتیاز و نمره آن بالاتر است. این مثالی که زدم در تمام گونه های هنری جاری است. مثلا در موسیقی اهمیت یک قطعه که از یک قطعه قدیمی اقتباس یا الهام گرفته شده است و تبدیل به نوع تازه ای از موسیقی شده است اهمیت آن از یک قطعه موسیقی ارجینال بیشتر است. بخاطر اینکه شما در اینجا دارید تم آن را ارتقا می دهید و مفهوم جدیدی را خلق می کنید. ساختار را حفظ کرده اید اما پیام را ارتقاء داده اید. بنابراین آثار اقتباسی در همه جای دنیا محترم هستند. ممکن است که شما در سینما با این سوال مواجه شوید که چند فیلم راجع به کمدی ساخته شده است؟ این آماری است که شما دیر یا زود فراموش می کنید اما آمار فیلم های اقتباسی در سینمای ایران همیشه سر جای خودشان می مانند و دیده می شوند. این اهمیتی بود که باید به مقوله اقتباس داده می شد. اما در جشنواره فجر ما چنین چیزی نمی بینیم.
آیا فیلم در جشنواره فجر به نمایش درآمد؟
هیات بازبینی به ما اعلام کردند که در این فیلم از هویدا نام برده می شود و ما نمی توانیم آن را در بخش مسابقه قرار دهیم. ما هم گفتیم باشه بگگذاریدش در بخش خارج از مسابقه که این هم تصمیم ناجوانمردانه ای بود. با همه این اوصاف ما فیلم را دادیم و بعد هیات بازبینی گفتند که این فیلم سوزه اش تکراری بود. ببینید چه حرف مسخره ای زده اند. انگار هیچ وقت در عمرشان حرفی از اقتباس نشنیده اند. مگر می شود که یک فیلمنامه اقتباسی تکراری نباشد. اصلا تکرار دیگر اهمیتی ندارد. مهم نیست که این سوژه تکراری است مهم این این است که اینبار چه طور فیلم از روی آن داستان کتاب ساخته می شود. مگر نه ۱۲ صندلی تا بحال ۱۷ بار از آن فیلم ساخته شده است و پایان آن برای همه مشخص است و رمانش هم ۸۰ سال است که مردم ان را می خوانند. باید دید در این اقتباس چه اتفاقی می افتد. اینجاست که همه احساس می کنیم که پاسخ جشنواره فجر چقدر دردناک است. ما برای این فیلم از خوان های متعددی عبور کردیم. خوان سیستم دولتی مدیریتی وزارت ارشاد برای ما ۵ سال طول کشید.
چطور به فیلم مجوز اکران دادند؟
به همان سادگی که فیلم را توقیف کرده بودند.
چطور به این گروه از بازیگران رسیدید و چرا از بازیگران معروف در نقش های اصلی استفاده نکردید؟ چون استفاده از چهره های معروف تا حدودی از هجمه های وزارت ارشاد جلوگیری می کند!
همه همین جمله شما را تکرار می کنند همه می پرسند چرا از فلان چهره یا فلان بازیگر در فیلم تان استفاده نکردید؟ چرا نقش اولتان ستاره نیست. اول باید توجه داشته باشیم که بازیگر خوبی مانند رضا عطاران یک روزی به سینما ورود کرده اند و این دلیل نمی شود که آقای دزدمه که نقش اصلی ۱۲ صندلی را بازی می کند یک روزی جایگاهی مانند رضا عطاران پیدا نکند. این یک واقعیتی است که همه از یک جایی وارد می شوند. دوم اینکه فیلم ۱۲ صندلی دو ستاره برای نقش های اول خودش داشت. یکی از آنها قراردادبسته بود و دیگری هم در شرف بستن قرارداد بود. هر دو بازیگرمحترم که خودم خیلی به آنها علاقه دارم و به انها احترام می گذارم، هر دوی آنها به من گفتند که یکی از آنها ۳ روز قبل از کلید زدن به گروه می پیوندد و دیگری یک هفته قبل از فیلمبرداری. بازیگری که فقط ۳ روز وقت دارد که روی نقش فیلم من کار کند آن بازیگر را می خواهم باهاش چکار کنم؟ معلوم است که نتیجه خوبی نمی گیرم. اگر در نظام هالیوود این ستاره های سینما هستند که فیلم را بالا می برند و ما هم میل داریم که از این الگو استفاده کنیم باید به این هم توجه کنیم که ستاره های آمریکایی حداقل ۶ ماه روی نقش شان کار می کنند. از بدن سازی تا شخصیت بازی تا آنالیز شخصیت تا راه رفتن با آن تیپ و کاراکتر. آنها کارشان را با ۳ روز مانده تا شروع فیلمبرداری شروع نمی کنند. بازیگری که ۳ روز مانده به فیلمبرداری از سر یک فیلم بلند می شود و می آید سر فیلم من و بعد از آنجا بلند می شود و می رود سر فیلم دیگر. چه فرصتی دارد که شخصیتش را عوض کند. آن شخص همیشه خودش را بازی می کند. بعضی از این بازیگرها ۲ فیلم را همزمان بازی می کنند.
خوشبختانه من سابقه کار با نابازیگر داشتم و بازیگر اصلی مان را به همان دلایلی که گفتم ناچار شدیم که بگذاریم کنار. این عمل آگاهانه بود. همه گروه نظر دادند و به این نتیجه رسیدیم که از دو چهره جدید استفاده کنیم. من از این دو بازیگر جدید خواستم که از لحاظ روحی خودشان را در اختیار من بگذارند به همان شیوه ای که ما در فیلم «شهر در ست بچه ها» با ۱۳ بازیگر نونهال کار کردیم. به لحاظ روحی من کمک شان می کردم که خودشان باشند و باقی راه را خودشان بروند. من فقط آنها را روی ریل قرار دادم و باقی راه را آنها خودشان رفتند. شخصیت واقعی خودشان را داشتند و در طول فیلم توانستند که مهار آن را در دست بگیرند و بتوانند بازی هم بکنند. نتیجه خوبی به دست آوردیم. الان که فیلم را می بینیم به نظرم می رسد که شخصیت ها به باور رسیدند.
اما سینما دارها و منتقدین به این نگاه به فیلم شما نگاه نمی کنند که شما دو چهره تازه را به سینما معرفی کرده اید!
چند سال پیش یکی از این تهیه کنندگان یک حرفی زد. به او گفتم خیلی مغروری که فیلمت میلیاردی می فروشد. اشکال ندارد تو الان فیلم می سازی و ۱۴ میلیارد در گیشه فروش دارد. اما می دانی اگر این فیلم تو به شیوه سینما و با زبان سینما ساخته می شد مطمئن باش که فیلمت ۱۴۰ میلیارد می فروخت.
فیلم ۱۲ صندلی در چه سینماهایی اکران شده است؟
خودم هم نمی دانم. سرگروه که نداریم. سالن های ما را به هر طریق ممکن زدند. الان تنها سینمایی که به ما دادند سینما جی است. ما فرصت تهران را از دست دادیم. در هیچ سینمایی دو سانس پشت سر هم به ما ندادند. مشکل اینجاست که چرا یک پخش کننده از نفوذ خود استفاده می کند و فیلم ها را جابجا می کند . در گروه آزادی فقط یک فیلم از این پخش کننده باید اکران شود اما در یک ماه دو فیلم از ایشان اکران می شود. وقتی یک فیلمی مثل ۱۲ صندلی که ۵ سال سرمایه اش متوقف شده و بعد از این مدت مردم به دیدن فیلم می روند نشان دهنده سلامت فیلم است. کدام یک از فیلم های میلیاردی که شما می بینید یک سال بعد از ساخته شدنشان قابل دیدن بوده . یکی از این فیلم ها را نام ببرید.
فروش و تبلیغ تابع هم هستند اول اینکه از ۱۵ سینما ما را به ۵ سینما رساندند. از این ۵ سینما ۴ تای آنها سانس صبح و ظهر به ما دادند. آخه کی صبح و ظهر به سینما میره.
چرا در هنر و تجربه فیلم را اکران نکردید؟
هنر و تجربه فیلم ما را رد کرد. اگر مرد هستند چرا فیلم «کویرمرگ» را رد کردند. آن فیلم که ۱۵ فستیوال را پشت قباله خود دارد. اینکه شما می فرمایید چرا روند اکران فیلم اینقدر به درازا کشید باید بگویم که ما خوان های بسیاری را رد کردیم . خوان دولتی که ۵ سال طول کشید و الان هم در خوان پخش هستیم. من به صراحت می توانم بگویم که شرایط پخش برای ما را مرگ خاموش رقم زدند اما فیلم هنوز داره نفس می کشه . سوال من این است که چرا باید برخی فیلم فدا شوند تا یک شخص اقتدار خودش را نشان دهد و این خلاف اخلاق است. این خلاف زندگی است. به شگردهای مختلف از اکران درست فیلم جلوگیری می کنند تا فیلم بیننده نداشته باشد و سریع بتوانند فیلم دلخواه خودشان را جایگزین کنند.
سینما دار به ما می گوید فیلم شما ته انباری است. این یعنی اینکه این فیلم قدیمی است و ما فیلم جدید داریم. من به مانند آنها فکر نمی کنم که بخواهم آنها در سینما نباشند گر چه آنها درباره من و دوستانی مثل من این طور فکر می کنند. همانطور که آنها از اصطلاح های پخشی برای فیلم ۱۲ صندلی استفاده کردند من هم یک اصطلاح خاص استفاده می کنم. ما یک اصطلاحی داریم به نام فیلم های «علاف کش »، این اصطلاحی است به این معنا که این نوع فیلم ها، افراد علاف را به سینما می کشاند. مثل این می ماند که یک نفر دو ساعت وقت اضافه دارد اما نمی داند که چه باید بکند مانند سربازان میدان آزادی که آنها جذب سینما می شوند. همانطور که فیلم های علاف کش سهمی از سینما دارند، فیلم اجتماعی هم باید سهم داشته باشد. طبقه متوسط جامعه انسان هستند و آنها هم از اجتماع سهم دارند. طبقه فهیم جامعه هم سهم دارند . مگر ما می توانیم بگوییم که سینما فقط برای بیسوادهاست. سینما در همه جای دنیا اگر از ظرفیت هاش استفاده می شود به این دلیل است که دست یک گروه خاص نیست. اما سینمای ایران الان در دست یک گروه خاص است. اگر ما می گوییم مافیا به این دلیل است که اجازه نمی دهند که بقیه وارد این ماجرا شوند. آنچه که مغفول مانده است جماعت ۷۰-۸۰ میلیون نفری جمعیت ایران است که در سینما مغفول مانده اند. قشر بسیار نازکی از جمعیت ایران را علاف کش های سینما را تشکیل می دهند.
ارسال دیدگاه