کارگردان نمایش « داستانهای عامه پسند» در گفتگو با پانا ( بخش دوم)

بازیگر چه معروف چه گمنام باید کارش را درست انجام دهد

سیدمهدی احمدپناه کارگردان جوانی است که با با دیدگاه خاص خود به نمایشنامه ها واکنش نشان می دهد و با روش خاص خود در کارگردانی، آنها را بر روی صحنه می برد. او اخیرا در سالن انتظامی خانه هنرمندان نمایش «داستانهای عامه پسند» را بر روی صحنه برده است. این نمایش بازنویسی نمایشنامه «شایعات» نیل سایمون است. با این کارگردان جوان گفتگویی انجام داده ایم که در زیر می خوانید.

کد مطلب: ۵۲۶۳۰۲
لینک کوتاه کپی شد

شما به رنگ آمیزی اشاره کردید. این بخش از کار خیلی خوب در نمایش دیده می شد و بازیگران نیز بخوبی با آن رنگ آمیزی شکل گرفته بودند و در قالب نقش خود باورپذیر شده بودند، چگونه توانستید که بازیگران را با این رنگ آمیزی به این نقش ها نزدیک کنید؟

سیامک فارسی : در بخش قبلی دو نکته اشاره شد درباره سخت شدن کار و یک نکته که مهدی اشاره نکردند ممیزی بود که کار را بسیار سخت کرده بود. متن به بخش های زیادی از جامعه تسری داده می شد. بهر حال سیاست هم یک بخش از جامعه است. سیاست درساختار جامعه نقش دارد. یا مسائل اجتماعی فرهنگی که خط قرمز های خیلی درشتی روی آنها کشیده شد. دقیقا جاهایی هم هست که کمدی ابزار دستش است. شما می توانید با فرهنگ عامه قسمت های خصوصی ترش کمدی درست کنید. جاهایی که مامعضل داریم و تمام جاهایی هم که معضل شدید داریم و آنها خوراک کمدی هستند؛ اما دور همه آنها یک خط قرمز کشیده شده است. قبل از بازبینی خودت ملاحظاتی را در نظر می گیری اما باز که به بازبینی می روی، دوباره باید آنها را کم رنگ تر کنی. اما درباره سوالی که درباره کاراکترها پرسیدید! مناز قبل در جریان کارگاه مهدی بودم و می دانستم که از مدتها پیش مشغول کار کردن با بچه هاست. مهدی یک ماه و نیم پیش از اجرا از من خواست که به تمرین آنها سر بزنم. من رفتم و دیدم که از نظر تمپو و ضربآهنگ خیلی خوب با بچه ها کار شده است. ولی اولین چیزی که به ذهنم رسید و مهدی هم به آن اشاره داشت این بود که بچه ها با توجه به موقعیتی که در نمایشنامه دارند گر چه که موقعیت اولیه در نمایش گره زده شده و یک موقعیت پرتنش و استرس زا هست خیلی باعث می شود که تمامی کارکترها به یک سمت حرکت کنند. و ناخودآگاه به یک رنگ برسند. مخصوصا خانم دایی که از اول داخل صحنه هستند و بازیگر با تجربه ای هست و بقیه خیلی از کاراکتر او متاثر می شوند. مخصوصا خانم عبدالهی که بازیگر روبروی ایشان هستند وخیلی با او بازی دارند. و بقیه بازیگران که هر کدام به نوبه خودشان از کارکتر خانم دایی متاثر می شدند. من هفته اولی که کاررا دیدم متوجه شدم که تقریبا فرق چندانی بین این دوکارکتر وجود ندارد. من از مهدی خواستم که بازیگران به طور کامل، سه روز در اختیار من باشند و در آن سه روز به آنها گفتم که هر کاری که می کنید این رنگ های کارتان است. منطق را بگذاریم کنار، مثلا خانم عبدالهی که شما نقش کیمیا را بازی می کنید هر دیالوگی که می گویی هر رفتاری که می کنی شما قرار است که یک آدم اهل خبر دادن و خبر گرفتن و یک جورایی خاله زنک جور باشید. خوب، خیلی هم برای بچه ها سخت بود. حالا بچه ها یکسال بود که یک جور تمرین می کردند و حالا یک درخواست دیگری را باید عملی می کردند. یا درباره شخصیت کاملیا یک سری ویژگی ها برایشان جا افتاده بود و وابستگی خاصی نسبت به آن پیدا کرده بودند. که ما از آنها خواستیم که آنها را از ذهن شان کنار بگذارند. بچه ها هم همکاری کردند و ما با این روش که چندان هم مورد علاقه ام نیست بازیگران را هدایت کردیم و از آنجایی که آدم سخت گیری هستم خودم از عملکردم راضی هستم.
پوستر نمایش و عنوان آن خیلی خوب است؛ اما با توجه به محتوای کمدی نمایش و اینکه پوستر ماهیتی متفکرانه دارد که تماشاگر در پایان نمایش پی به مفهوم المان های آن می برد. آیا این حد از تفکر در یک پوستر نمایش کمدی لازم بود؟
احمدپناه : شاید منظور شما این باشد که چرا ما در طراحی پوستر نمایش فاکتورهای تجاری به کار نبردیم؟
دقیقا همین منظور را داشته ام. چون به نظرم نتوانسته سبب جذب تماشاگر شود.
احمدپناه : بعضی از نمایش ها اگر آن اسامی معروف که در آن نمایش هستند را از آنها بگیری یعنی اصلا نشناسی و از جایی بیایی که ندانی آن آدم داخل نمایش آدم معروفی است، میروی و نمایش را می بینی، اگر نمایش با تو ارتباط برقرار کرد، با نمایش خندیدی گریه کردی تو را تحت تاثیر قرار داد؛ بازیگر نمایش اگر معروف ترین و بهترین بازیگر آن مملکت باشد یا گمنام ترین آنها باشد او دارد کارش را درست انجام می دهد و باید به او نمره قبولی داد و به او گفت آفرین. اما وقتی که شما میایی و آن کار هیچ چیزی برای تو ندارد، نه خنده دارد و نه تو را تحت تاثیر قرار می دهد. فقط و فقط آن اسم است و آن بک گراندی که آن اسم(بازیگر معروف) دارد و مردم بخاطر او جمع شده اند . من فکر می کنم که آنجا یک اتفاقی دارد رخ می دهد اما من خیلی اسم آن کار را اتفاق هنری نمی گذارم. شایدبیشتر کار تجاری است. شاید بیشتر کار اقتصادی است. حالا این کاری که ما داریم انجام می دهیم نیت ما از اول این نبوده که کار اقتصادی یا تجاری انجام بدهیم یک فرقی، پوسترهای تئاتر با پوسترهای فیلم دارند که متاسفانه در طی این چند ساله که تئاتر بیشتر به سمت و سوی تجاری پیش رفته، مقداری سمت و سوی آنها تغییر کرده است. اما اگر پوسترهای خوب تئاتری را نگاه کنید استفاده از چهره ها و فیگورها که مخصوص سینماست در آنها بکار نمی رود. تئاتر یک نگاه دیگری دارد؛ یک دورنمای دیگری دارد؛ دنبال یافتن یک ماهیت دیگر است. من فکر می کنم اگر بتوانیم در وضعیت کنونی هر کسی رسالت خود را بدرستی انجام دهد ما می توانستیم به نتایج بهتری در تئاتر برسیم. آقای حیدری طراح پوستر نمایش «داستانهای عامه پسند» خیلی گرافیست جوان و مستعدی است من این ذهنیتی که از این گوشها در طرح خود بکار برد را خیلی دوست داشتم و اعتقاد دارم که این گرافیست جوان ازهمان جوان های با آتیه ای است که در آینده می تواند بیشتر موفق باشد. او هم می توانست که یک کار تجاری برای ما انجام دهد که خیلی جلب توجه کند ولی رویکردمان از اساس به این شکل بوده است. بخاطر همین ما به سراغ بچه هایی برای بازی در این نمایش رفتیم که چهره های شناخته شده ای نیستند ولی در سالهای آینده بسیار ازآنها خواهیم شنید.
فارسی : شما به جذب مخاطب اشاره می کنید وقتی من به سالن نگاه می کنم خدا را شکر می کنم. به طور نسبی نمایش ما نسبت به سایر نمایش وضعیت به مراتب بهتری از لحاظ جذب مخاطب دارد.
نمایش که بدون شک مخاطب خود را دارد و من از اطرافیانم هم شنیده ام که برای دیدن نمایش مراجعه کرده اند اما به خاطر پر بودن سالن نتوانسته اند که بلیط نمایش را تهیه کنند!
فارسی : منظورم این است که طراحی تجاری یک پوستر یک معضلی است که از سایر بخش های هنر به تئاتر کشانده شده است. آن هم جهت گیری مخاطب بر اساس حواشی کار است. یعنی چیزهای دیگری هستند که جدا از کیفیت کارسبب جذب مخاطب به سالن های نمایش می شوند. چند ماه پیش نمایشی دیدم به نام مایبُر که خیلی کار خوبی بود. از آن جور کارهایی بود که بعد از تمام شدن نمایش تو همچنان درگیر آن باقی می مانی. من از سالن بیرون آمدم و تا دو ساعت نمی توانستم با کسی حرف بزنم. اما متاسفانه چندان تماشاگری نداشت. علیرغم اینکه من در هفته پایانی نمایش برای دیدن آن رفته بودم و آن هفته معمولا باید شلوغ ترین هفته اجرای نمایش باشد چون نمایش تبلیغات خود را انجام داده است اما شاید ۴۰ درصد صندلی های سالن پر بودند. واقعا دلم سوخت.
شاید یک دلیل آن این بوده که این نمایش در ماه رمضان در ساعت ۹ شب اجرا می رفت و اصلا در آن ماه از سال و آن ساعت اصلا نمی تواند ساعت خوبی برای اجرا باشد!
فارسی : البته از لحاظ زمانی این حرف درست است اما متاسفانه این آفت در تئاتر ما وجود دارد یعنی اگر شما بازیگر چهره ای نداشته باشی خیلی باید شانس بیاری تا بتوانی حق خودت را بگیری و فقط هزینه هایت را پرداخت کنی.
نظر شما درباره ورود بازیگران سینما به تئاتر چیست. آیا بازیگران سینما می توانند به تئاتر کمک کنند.
احمدپناه : صحنه تئاتر به این صورت است که معروف ترین بازیگر تا گم نام ترین آنها باید در صحنه کارش را درست انجام دهد. هر چیزی خارج از این قاعده اشتباه است. من بازیگر ناتوان می آیم روی صحنه و کارم را ناتوان انجام می دهم. بدرد کار نمی خورم، هنرمند نیستم. صحنه تئاتر هم حرمت دارد و هم کار سختی است و به همین دلیل خیلی ها جرات نمی کنند که وارد این عرصه شوند. من از این نظر که چهره های شناخته شده وارد تئاتر شوند خوشحال می شوم . ورود این افراد به عرصه تئاتر سبب شد که عده ای از افراد برای اولین بار پای شان به تئاتر باز شود و این اتفاق خوبی برای تئاتر بود. از دلایلی که تئاتر در یکی دو سال اخیر رونق گرفته است به همین خاطر است. اما اگر قرار است که وارد این عرصه شوند کارشان را درست و بهینه انجام دهند و موجب شوند که سطح هنری کار بالا رود.
سیامک فارسی : من خیلی واضح تر از مهدی می خواهم بگویم که آدمها یک ابزارند برای تئاتر و اگر به چشم ابزار به آنان برای تئاتر نگاه شود من با آن موافق هستم. ولی متاسفانه الان تئاتر تبدیل به ابزاری شده برای این قشر که وارد تئاتر می شوند. هیچ برنامه ای وجود ندارد که فلان شخص با هر سابقه ای که دارد وتاکنون درتئاتر حضور نیز نداشته است اما به سبب معروف بودنش می تواند مخاطب داشته باشد، به طرق مختلفی از این پتانسیل استفاده شود. هیچ برنامه ای وجود ندارد که با ورود این شخص به تئاتر ما شاهد باشیم که مثلا تماشاگران آن تئاتر بخصوص که آقای بازیگر معروف در آن حضور دارد بعد از پایان آن کار، ۱۰ درصد از آن تماشاگرانش، مخاطبان دائم تئاتر شوند. اما این اتفاق در تئاتر ما رخ نمی دهد. اتفاقی که رخ می دهد این است که آن بازیگر معروف سالی یک کار یا دو کار در تئاتر انجام می دهد و آن تماشاگران فقط برای دیدن نمایش بازیگر معروفی که به او علاقه دارند به تئاتر می آیند و چیز دیگری از نمایش ها را نمی بینند. به عبارتی منظور من این است که فلان بازیگر معروف اگر می آید و در نمایش مهدی بازی می کند و بخاطر او طرفدارانش برای دیدن نمایش می آیند، حداقل ۱۰ درصد از آن هواداران به سایر نمایش ها نیز جذب شوند و فقط مخاطب نمایش فلان بازیگر معروف نباشند. ۲ درصد، ۵ درصد یا هر تعداد از آن تماشاگران بعد از این کارهای مهدی را هم دنبال کنند. ولی متاسفانه من این اتفاقی را نمی بینم که رخ بدهد. اگر فلان بازیگر معروف ۴ نمایش تا حالا در تئاتر کار کرده است، تماشاگران آن بازیگر فقط همان ۴ نمایش را رفته اند و دیده اند. درست است که تئاتر در مقایسه با سینما آن سطح درآمد و زمینه برای دیده شدن در آن وجود ندارد اما واقعیتی وجود دارد که در آن بازیگران تئاتر که وارد سینما شده اند، حرمت خاصی در سینما برای آنها قائل هستند. ولی متاسفانه وضعیت تئاتر به گونه ای است که بجای اینکه ابزار دیگر زمینه رشد تئاتر شوند، تئاتر تبدیل به ابزاری برای دیگران شده است.
توجه به نمایش های کمدی در چند وقت اخیر چشمگیر بوده است ضمن اینکه شاهد استقبال تماشاگران از این نوع نمایش هستیم. آیا شما توجه به نمایش های کمدی و اجرای این نوع از تئاتر را بخاطر اقبال نشان دادن تماشاگران نسبت به آن را می پسندید؟
در سوال شما علت و معلول وجود دارد. وقتی هنرمندان مقداری نیازهای مالی و اقتصادی داشته باشد. و نگران دستمزدهایی که باید پرداخت کند باشد یا نگران آن سرمایه گذاری باشد که در آن کار کرده است. قعطا به گیشه و مخاطب فکر خواهد کرد. وقتی این قضیه هست و هنرمند نیز تامین نیست و خیالش به لحاظ مالی راحت نیست ناخودآگاه به سمت علاقمندی های مخاطب پیش خواهد رفت. مخاطب ما و جامعه ما بخاطر وضعیتی که داردترجیحش به خاطر نبود تفریحات و پاره ای مسائل که در جامعه مان هست و ما هم آن را درک کرده ایم ناخودآگاه تمایل دارد که اگر ساعتی هم هست که باید برای این کار بگذارد به سمت نمایشی برود که مخاطب عام دارد نه مخاطب خاصی که همواره تئاترها را پیگیری می کند. اگر قرار است که هزینه کند و بین چیزهای مختلف بیاید و تئاتر ببیند ترجیح می دهد که آن یک نمایش را نمایش کمدی انتخاب کند. تا وقتی که این نیاز وجود دارد مخاطب به سمت این نوع نمایش می رود.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار