ایج و هویت فراموش شده آن / بی هویتی نتیجه بی اعتنایی به آداب کهن

آداب و رسوم و هویت ایج با قرارگیری در فرآیند کوچ نشینی و سکونت در شهرها، به وادی فراموشی سپرده شده اند و این آیین های بومی، این دریاچه های زلال و کوچک امروزی باقیمانده، دریای فراگیر و بزرگی بوده که به مرور با سر برآوردن خشکی های بی اعتنایی و از دل و دماغ افتادن مردم که ریشه های گوناگونی دارد، به صورت دریاچه ها و یا آبگیرهای کم عمق در آمده است.

کد مطلب: ۵۱۱۲۳۹
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار پانا از سمنان، آداب و رسوم گذشتگان یکی از مولفه های اصلی هویت، وحدت ملی و فرهنگی است، اما به مرور زمان، بیشتر رسوم به تدیج یا کلا به دست فراموشی سپرده شده است که باید با تحقیق و پژوهش این گنجینه های ارزشمند را زنده و به اذهان نسل های آینده منتقل کرد. این گزارش نیز براساس مصاحبه ای مستقیم از اهالی ایج و با هدف پاسداشت هویت گذشته روستای ایج تهیه شده است.
اهالی روستای ایج نیز، آداب و رسوم و فرهنگ زیبایی، از همان روز ابتدای سال تا روزهای پایانی سال دارند که با گذشت زمان و مهاجرت به شهرها، به دست فراموشی سپرده شده است.
از جمله این آداب و رسوم را می توان: سبزه آب کردن در ایام نوروز، پخت انواع نان، دوخت انواع پارچه با طرح و رنگ های متنوع، تهیه انواع پارچه از محصولات بومی خود روستا، اجرای انواع بازی های شاد و مفرح در روستا را نام برد.
آداب و رسوم مردم ایج در ایام نوروز:
اهالی ایج در ایام نوروز، به خرید پارچه پرداخته و لباس هایی نو می دوزند و اینگونه به استقبال بهار می روند. سبزه آب کردن و دید و بازدید نیز از دیگر آداب و رسوم اهالی این روستاست در ایام نوروز است.
بازی های محلی:
بکش و دراز، دنبال بازی، هاتی کاتیکا، تاب بازی و لی لی از بازی های دخترانه و کاوِچِیون، والیبال، تیله بازی، لاستیک بازی، شاخو بازی، گیگ بازی، هفت سنگ، خر پشک، تپه چیلیک و لپ پراز بازی های پسرانه بود.
بکش و دراز از جمله بازی های محلی دخترانه بود که در آن دختران کمر همدیگر را با چادر بسته، سپس با دست گرفته و می کشیدند. در انتها هر کس که دستش از روی کمر دیگری باز می شد، بازنده این مسابقه بود.
هفت سنگ نیز که یکی از بازی های پر تحرک پسران به شمار می رفت، هفت سنگ صاف را روی هم چیده، به دو گروه سه نفری تقسیم می شدند و با توپ کرکی و یا توپ تنیس از محل معین شده با پرتاب کردن توپ و انداختن سنگ به زمین، به دنبال هم دویده و سعی می کنند با توپ گروه مقابل را بزنند. ولی در عوض آن گروه نیز سعی می کند، هفت سنگ را روی هم بچینند،گروهی برنده است که یا سه نفر را با توپ بزند و یا گروهی که هفت سنگ ریخته را روی هم بچینند.
لباس قدیم دختران و پسران اهالی ایج:
مردوم روستای روستای ایج، در گذشته اصل لباس را از شهرها خریداری نمی نمودند، بلکه با خرید پارچه، برای دختران، دامن چین دار بزرگ با چند متر گارچه درست می کردند. مابقی لباس های آن، پوشیدن تونیک روی آن است و روی آن نیز جلیقه با پوشش سکه می آید. همچنین چارقد خط خطی مهری داشتند و کلاه زیر چارقد سر می کردند که روی کلاه را با سکه می آراستند.
مردان نیز کت می دوختند و پالتو می پوشیدند و به جای جوراب، پاپیچ می بافتند. پاپیچ با پشم گوسفند و دستگاه های مخصوص بافته می شد که در صحراها می پوشیدند و یک پَتُوه می بافتند که روی پاپیچ می بستند.
پخت انواع نان:
اهالی قدیم روستای ایج نان های مختلفی از جمله: نان دستی، نان فتیر، نان فتیر گردویی، نان چپاتی، نان قندی، نان روغنی و انواع کلوچه می پختند.
نان روغنی که از انواع نان های ایجی است با شیر تازه گوسفندی، روغن، تخم مرغ، شکر، آرد و خمیر مایع درست می شود. نان قندی که از شیر تازه، ماست، شکر، تخم مرغ، آرد و خمیر مایع تهیه می شود. کلوچه ایجی که یکی از بهترین کلوچه های سمنان است، مواد تهیه آن: شیر، روغن، زرد چوبه و شکر است، که برای خوش طعم و طلایی شدن آن، ماست و زرد چوبه می مالند. خمیر را روی چوب تخته که به زبان محلی لاکک نامیده می شود، پهن می کنند و درون تنوری دستی یا کِل می بندند و به اشکال مختلف می برند.
تحصیل اهالی ایج در زمان قدیم:
اهالی روستا که در آن زمان، ساختمان یا محلی ثابت برای تحصیل نداشتند، مجبور بودند، در باغ و مسجد به ادامه تحصیل بپردازند. دختران در زیر درختان بلند که وسعت سایه آن بیشتر بود، پسران نیز در مسجد درس می خواندند. روپوش مدرسه ای دختران در آن زمان، روپوشی مشکی بود که یقه آن سفید بود و کمربندی سفید دور آن بسته می شد. روسری آنها سفید بود که روی آن گل میدوختند. روپوش پسران کت و شلواری ساده که یقه آن سفید بود.
غذاهای محلی ایج:
غذاها که انواع مختلفی داشت و با مواد مختلفی تهیه می شد، اقسام زیادی دارند؛ مانند: قرمه، ته چین، آبگوشت، فسنجون و خورشت آلو که هر کدام را به اشکال مختلف تهیه می کنند.
آبگوشت را با استفاده از گوشت خشک شده، روغن، اب، لوبیا و سیب زمینی می پختند. در آن زمان گوجه و بادمجان یافت نمی شد که به جای آن زرد چوبه، نمک و فلفل اضافه می کردند و به جای ترشی در آن آلوچه خشک می ریختند.
خورشت گردو یا فسنجان که به زبان محلی یوزین خورشت نام دارد، به این شکل تهیه می شود که ابتدا گردو را می کوباندند و گوشت را همراه با گردوی فراوان درون قابلمه ای که دیزی نام دارد، روی آتش گذاشته و روی آن تمکنی می گذاشتند. تمکنی باعث می شود که خورشت، خوش مزه تر باشد و زودتر بپزد.
در قرمه، گوشت را می پختند و با پی قاطی می کردند و درون پوست به صورت فشرده می گذاشتند تا در تابستان از آن استفاده کنند.
پنیر پوستی که از انواع پنیرهای روستایی است، به این شکل درست می شد که پنیر را فشرده درون پوست قرار می دادند تا به آن هوا نرسد که باعث خراب شدن آن شود و در غارهای طبیعی، که خنک تر بود، نگهداری می کردند و در پاییز از آن استفاده می کردند.
عزاداری های مردم ایج:
آنچه که از قدیم به نسل اکنون رسیده، نوع عزاداری آنها برای اهل بیت است. مثلا در ماه مبارک رمضان در شب های قدر، هرکس نذری داشته، افطار داده و بعد از آن شروع به خواندن نوحه و دعای جوشن کبیر و مراسم سینه زنی و در آخر قرآن سر گذاشتن و به این شکل شب های قدر را به اتمام می رساندند. در ایام محرم ده روز و شب اول، اهالی خرج می دهند و سینه زنی، مراسم زنجیر زنی و مراسم تعزیه خوانی، یکی از پرمخاطب ترین کارهای مردم است. شب شهادت معصومین دیگر نیز آنان مراسم های مختلفی انجام می دهند.
عروسی در زمان قدیم:
در آن زمان که دوجوان با هم عروسی می کردند، مردم با آنها به مدت هفت روز یک دل و همراه می شدند. عروسی هفت روز طول می کشید که عروسی اصلی سه روز بود. در آن سه روز جوانان الاغ های خود را برداشته، به صحرا و بیابان می رفتند و هیزم جمع می کردند و در راه بازگشت مردم به اسقبال آنها رفته و چند جوانی که اول بیایند، روی هیزم هایشان پارچه قرمز انذاخته و آن ها را برای سوخت به خانه عروس و داماد می برند. در آن زمان لباس عروس و داماد را از شهر خریداری نمی کردند، بلکه با خربدن پارچه سفید، آن را به خیاط ماهر و زبردست می سپردند تا لباسی شیک و مجلسی بدوزد.
در شب حنابندان همه اهل روستا به خانه عروس و داماد می رفتند و در دست و پای آنها حنا می بستند و بعد از اتمام این کار در دست و پای خودشان هم حنا می بستند و با دایره و تمپک و دست و رقص محلی آن روز را به پایان می رساندند.
روز بعد از عروسی، به خانه عروس رفته و موهای عروس را کوتاه می کردند و عروس و داماد را به ترتیب به حمام می بردند که به حمام ره معروف بود و در آنجا به دست و پای کوبی مشغول می شدند. روستاییان برایشان درون سینی بزرگی که دوری نام داشت، آجیل، میوه جات و مغزیجات ریخته و به عنوان کادوی عروسی به آنها می دادند و با قربانی کردن گوسفند و تقسیم آن بین مردم و عروس و داماد، در این امر خیر شریک می شدند.
برخی ضرب المثل های ایجیان:
ایجی ها ضرب المثل های متفاوتی دارند که در زمانهای مختلف به کار می رود، مانند:
- اِشتر مسینه وِزخم جوله هر چه شتر بزرگ تر باشه زخمش عمیق تره
کسانی که خیلی پولدارند و یا بچه زیادی دارند، خرج بیشتری هم دارند.
- دیگی که مُرَ نجوشنگ اِسبَ سر وِ دل بجوشه دیگی که بذای من نمیجوشه سر سگ داخلش بجوشه
کاری که برای تو سود ندارد، داخلش مداخله نکن .
- شیرین کالِک کفتار نسیب بونگ خربزه شیرین را کفتار زودتر میخورد

برخی اصطلاحات عامیانه:
زبان ایجی به دلیل هم ریشه بودن و شباهت های بالای گویش با زبان سمنانی می توان آن را جزء زبان پهلوی به شمار آورد. برخی از این اصطلاحات عبارت اند از:
کَچو=قاشق، تاسِک=کاسه، قلیف=قابلمه، دوری=سینی بزرگ، کِل=تنور، کِلیونه=اجاق گلی، بون=چونه نان، دار=درخت، رز=باغ، نالباکی=نلبکی، طِلا=خروس، کرگ=مرغ، چوشکا=جوجه، مرغجه=گنجشک، چوک=جغد، کلاچ=کلاغ، شوکلاس=کفتار، ورگ=گرگ

قابل ذکر است که ایج یکی از روستاهای استان سمنان، واقع در شهرستان سرخه می باشد. این روستا واقع در ۵۲ کیلومتری از مرکز استان سمنان، شهرستان سمنان واقع شده است. روستای ایج با نام های مشابه در شهرهای دیگر یافت می شود که هنوز تاریخچه یا دلیل مشخصی در رابطه با این تشابه اسمی با دیگر مناطق به دست نیامده است. آب و هوای روستای ایج نسبتا معتدل می باشد و در صورت فراوانی آب محل بسیار مناسبی جهت کشاورزی می باشد.
/ حسین شاهب /

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار