کارگردان نمایش «من خیال تو نیستم» (بخش اول)
زیر پایمان را خالی کردند
این روزها در ایرانشهر بر خلاف روال معمول این تماشاخانه نمایشی از دوران دفاع مقدس بر روی صحنه است. «من خیال تو نیستم» به نویسندگی و کارگردانی حمید شریف زاده پیش از اجرای عمومی در جشنواره تئاتر مقاوت خوش درخشیدو اجرای عمومی آن بر خلاف رویه گذشته دیگر نمایش ها پر مخاطب بوده است. با کارگردان و بازیگران این نمایش آقایان حمیدشریف زاده ، مهدی فریضه و رویا بختیاری به گفتگو نشسته ایم که ماحصل آن را در سطرهای پایین می خوانید.
مدتها بود که ایرانشهر مکانی خاص برای نوعی از نمایش شده بود که همواره میزبان افرادی شناخته شده در عرصه سینما بود. خیلی کم و انگشت شمار نمایش هایی خارج از این چارچوب به ایرانشهر راه پیدا کرده بودند. در این میان ما شاهد بر روی صحنه رفتن نمایش «من خیال تو نیستم» در ایرانشهر هستیم که بسیاری از فاکتورهای پیشین ایرانشهر را ندارد. به ما بگویید که چگونه به ایرانشهر راه پیدا کردید?
حمید شریف زاده : مدیریت سابق ایرانشهر این سالن تئاتر را تبدیل به مکانی کرده بود که حضور بازیگران تئاتر ایران در آن کم رنگ شده بود. به طوریکه ایرانشهر تبدیل به یک سینما شده بود. یک نوع سینمای زنده. چون حضور بازیگران سینما در آنجا بسیار زیاد بود و مردم می توانستند که ستاره های سینما را آنجا روی صحنه با فاصله کم تری ببینند.
همچنین در سلطه یک سری نمایش هایی بودند که به نوعی دعوتی بودند. و به ندرت در بین آنها کارهای خوب و ارزشمند دیده می شد. اما تعداد آنها هم خیلی کم تر بودند. من نمی خواهم الان که ما اجرا گرفته ایم از مدیریت جدید آقای رجبی معمار و آقای پارسایی تعریف کنم. باید بگم که آقای پارسایی از ۲ سال پیش در جریان نمایش ما بوده است. از لحظه بازبینی در جریان این نمایش بودند. از آن زمان ایشان این نمایش را دوست داشتند و پسندیده بودند. اما در واقع مجالی نبود که به ما اجرا بدهند . به ما سالن تئاتر شهر می دادند و بعد دوباره پس می گرفتند. چون باید بازسازی می شد. خوب، می خواهی بازسازی کنی، بازسازی کن اما چرا ما را بیرون می کنید؟ الان خیلی اجراها در تئاتر شهر فاخر هستند و تنها ما زیادی هستیم؟ حالا ما باشیم گیشه افت می کنه. ما گفتیم با این شرط به تئاتر شهر می آییم که اگر فقط یک هفته این کار نفروخت آن را پایین بکشید.
ولی این حرف ۲ سال پیش من بود. حالا با اتفاقاتی که افتاد و حمایت هایی که از طرف «انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس» صورت نگرفت و کارشکنی های بسیارزیاد که نه تنها در مورد کار من، بلکه «انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس» درباره بسیاری از کارها کارشکنی کرده است و با آبروی گروه ها بازی می کنند. آنها می آیند و از دریچه های خاص خودشان به نمایش ها نگاه می کنند و بر خلاف جریان آب به تنهایی شنا می کنند. یعنی همه می گویند خوبه و آنها می گویند بده. در نهایت ضربه آن را مدیرانی که پشت میز نشسته اند که نمی خورند؛ در نهایت این گروه است که در گرما و سرما می روند روی صحنه و به حق شان نمی رسند.
ما خیلی حق انتخاب نداشتیم. اینکه بخواهیم در تالار وحدت اجرا برویم یا در تئاتر شهر سالن اصلی یا در سالن چهارسو یا ایرانشهر . من همان اول بسم الله شرط کردم که در یکی از سالن های خوب تهران از جمله تئاتر شهر، حافظ ، ایرانشهر و مولوی . چون ما بلک باکس می خواستیم و الان هم ما در یک سالن قاب عکسی اجرا می رویم. باز هم می گویم من چندان حق انتخاب نداشتم. زمانی که آقای پارسایی به ما گفتند که برای سه ماهه اول برایتان اجرا گذاشتیم من گفتم آقا دستتان درد نکنه. گفت اگر سمندریان نشه؟ گفتم باشه بازهم می آیم . سالن ناظرزاده ، سالن خوبیه اما اجرای ما بلک باکس می خواست. البته این فقط حرف من نیست. خیلی از کارشناسان می گفتند که بلک باکس خیلی اجرایتان را گرم تر می کرد.
ما صحنه هایی داریم که نیاز به زمین داشتیم. الان با این سالن مقداری روی هواییم. واقعا دلم زمین می خواست. جایی که تماشاگر بتواند حسش کند. مقداری این اختلاف تصویرمان را خراب کرد. اما بازهم خدا را شکر یعنی اگر شما جای من بودید می گفتید خدا رو شکر. یک هنرمندی اسم نمی برم همین چند وقت پیش اومد بعد از اجرا شروع به حرف زدن که کار نباید اینطوری بست آخه این سالن چرا؟ اصلا شرایطش را ندارید اجرا نرید. من گفتم شما اگر شرایطش را ندارید اجرا نرید اما من دو سال و نیم جنگیدم حاصلش این نمایش شده است.
پس با این تفاسیر باید بعد از اوکی شدن ایرانشهر خیلی متعجب شده باشید؟
من از بهمن پارسال می دانستم که اردیبشت یا خرداد امسال در ایرانشهراجرا خواهیم داشت اما درد دیگری هم وجود داشت و آن نداشتن بودجه بود. من می خواستم با یک بازیگر برای اجرا صحبت کنم نمی دانستم چه بگویم. آقای فریضه که از نقطه صفر کار در جریان روند تولید نمایش بوده اند، می دانند من چه می گویم. با خودم می گفتم کسی که تابحال با من کار نکرده و یا اینکه مرا نمی شناسد؛ چطور او را برای این کار متقاعد کنم. بگویم چقدر پول دارم. اصلا بگویم دارم؟ یعنی من از بهمن می دانستم تا اینکه رسیدم به ۱۵ روز مانده به اجرا . نتیجه این می شود که من فقط بازیگرانم را ۱۵ روز در اختیار داشتم. چون رسیدم به جایی که با خودم گفتم آقا پول نمی دهند. حالا اگر می خواهی بسم الله خودت شروع کن. تا همین لحظه، ما با هزینه های شخصی کار را جلو برده ایم و با حداقل ها جلو رفته ایم.
انجمن تئاتر دفاع مقدس و سایر انجمن های هنری از جمله سینمای دفاع مقدس که عنوان های پرطمطراقی دارند و داعیه این را دارند که از هنر مقاومت حمایت کنند، آیا هیچ کمکی از این انجمن ها شامل حال شما نشد؟
این دوستان فقط بلدند که حرف بزنند یعنی من به این باور رسیدم که خیلی خوبه که آدم مستقل کار کنه، البته اگر جیب مان را خالی نکنند. الان با شرایطی که برای ما ساختند ما دست توی جیب مان کردیم اما عملا ویترین مدیران را پر کردیم. چرا؟ چون زمان جشنواره پُزشان را دادند و لذت شان را بردند. به جرات می توانم بگویم که پر بازیگرترین و شناخته شده ترین بازیگران در یک نمایش مربوط به نمایش ما بود. که در جشنواره تئاتر مقاومت حضور داشتیم. من هزینه کردم و در واقع از آبرویم هزینه کردم.
شاید آنها از روی رفاقت با من کنار آمدند اما من در واقع از اعتبار خودم برای آقایان خرج کردم . گفتند که یک ماه بعد اجرای عمومی تان در یکی از همین سالن ها حتمی می کنیم.همان دو سال و نیم پیش هم با کمک آقای پارسایی توانستیم اجرا برویم. من نمی دانم که اگر کسی غیر از پارسایی مدیر اینجا می شد او نیز چنین دغدغه هایی داشت یا نه؟ یا می رفت یک کار به مناسبت هفته دفاع مقدس به یکی از دوستانش سفارش می داد و آره، یک پولی هست دورهمی یک نمایش کار کنیم. بازیگر نامدار می آورد چون پول داشت یا پروداکشن سنگین کار می کرد چون پول داشت. اتفاق اینه که مدیرانی آمده اند که دغدغه آدمای جنگ را دارند؛ چون آدمای جنگ رفته ای هستند. یعنی می شناسند این جنس را این چند وقته من خیلی گلایه کردم. اما خدا وکیلی این چند شبه تماشاچی خیلی به ما لطف داشته است .
تنها حامی ما این روزها تماشاچی ها هستند که واقعا دمشون گرم. کار را که می بینند کار را در صفحات مجازی می گذارند؛ تبلیغ می کنند. خبرنگاران بدون هیچ چشم داشتی کار را کمک می کنند . خبرهای نمایش را کار می کنند. امروز خیلی حالم خوب بود چون همه اش لینک خبرهایمان را می فرستادند برایمان. من احساس کردم که تنها نیستیم چون واقعا زیر پای مان را خالی کردند. من گروه خوب و صبوری دارم و همه صبر کردند. چون همه گروه ها اینطوری نیستند. من با همه قراردادنوشتم ولی واقعا نمی توانم این قراردادها را بپردازم. یک ارگانهایی آمدند و گوشه ای از کار را گرفتند مثل حوزه هنری، مثل معاونت فرهنگی اجتماعی بسیج ، مرکز هنرهای نمایشی.
حمایت های مادی یا معنوی ؟
حمید شریف زاده : حمایت های مادی. البته تا الان هیچ اتفاقی نیافتاده و اینکه اتفاقه می افتد ولی آن پول خاصی نیست. کل آن کمک مادی یک سوم هزینه های کار است.
مهدی فریضه : پول چای بعد از افطار بچه ها را پرداخت کردند.
حمید شریف زاده : اما اینها لطفه. لطف آقای فاضل نظری است. لطف آقای آذرپندار است. اما لطف مرکز هنرهای نمایشی نیست. در باره مرکز هنرهای نمایشی لطف محسوب نمی شود وظیفه بوده.
اما مرکزهنرهای نمایشی وقتی بخواهد آمار بدهد از شما استفاده می کند.
حمید شریف زاده : بله، من یک روزی به آنها گفتم که آرم تان را نمی زنم. گفتم من تا حالا ۲۰۰ تا نامه برای شما نوشتم؛ اما خانم مقتدی به چه کاری اجرا داده؟ توی تئاتر شهر جای ما نبود واقعا جای چه کارهایی بود؟ الان کارهای فاخر در حال اجراست؟! کاری که ۷ تا جایزه گرفته. مسئولین دوستش داشته اند. من که برای مدیر و مسئول کار نمی کنم. من برای تماشاگر کار می کنم .
تماشاگر کارمان را دوست داشته چرا اجرا ندادند؟ چرا واقعا معاونت هنری هیچ گونه حمایتی از این نمایش نکرد در حالی که در اختتامیه تمام این مسئولین در وی آی پی نشسته بودند و ما ۷ بار از سن بالا رفتیم . من هر بار که برای جایزه گرفتن بالا می رفتم با اخم بالا می رفتم و بر می گشتم . همه به من می گفتند که نمایش تان ۷ تا جایزه گرفته چرا ناراحتی؟ ناراحت بودم چون می دانستم که چنین بلایی می خواهند سرمان بیاورند. من رفتم بالا و به آقای« قادرآشنا» گفتم که من هنوز اجرای جشنواره فجرم را از شما نگرفتم. چون می دانستم که این جایزه ها را به ما می دهند اما اجرای عموم را نمی دهند چون هیچی از من به دوستان نمی ماسه.
در اینجا تناقضی بین حرف و عمل مسئولین دیده می شود مثل اینکه می آیند به یک نمایش مونولوگ ۵۰ تا اجرا می دهند. آن هم در تالار وحدت و از طرفی کارهای خوب دیگر بدون سالن می مانند. من به آقای سرسنگی گفتم که این شیوه اشتباه است کار ایشان این بود که مجموعه ایشان با اسم ها قرارداد می بست و بعد آنها می رفتند و یک نمایشنامه می آوردند وقتی که آوردند بر اساس نمایشنامه انتخاب بازیگر انجام می شد؟
حمید شریف زاده : پارسال قرار بود که ما اجرا برویم من برنامه ایرانشهر نگاه کردم نام یک نفر بود و جلوی عنوان نمایشش خالی بود ازشون پرسیدم اسم نمایش این آقاچیه؟ گفتند قرار است که متن بیاورد.
فریضه : برای من خیلی عجیبه . عدم حمایت از این کار برای من خیلی عجیبه. چون این کار مثلا همین دیشب یک نفرعکس مرا در اینستاگرام تگ کرده و ده جمله درباره جنگ نوشته که باورتون نمی شه که این حرف ها را این شخص نوشته باشد. حرفهایی مثل این که آدمهای جنگ چه آدامهای بزرگی بودند و ما چقدر دِین داریم نسبت به این افراد. و این آدم بعد از اجرای ما به این لحظه رسیده. مثلا اگر قرار باشد که من هنرمند دینی نسبت به آدامهای جنگ داشته باشم و بخواهم آن را اینطور نشان دهم؛ دیگه بجز این کار چه کار بهتری می توانم انجام دهم. یعنی شعار بدهم مثل فلان کارگردان یا کارکترهایم را بزارم توی قاب عکس و بزنم شان توی دیوار .
ما یک سری آدم را داریم روایت می کنیم که دست یافتنی هستند و تماشاگر با خودش می گوید که من این آدمها را می شناسم. و دوستشان دارم . این آدمها صادقانه حرف می زنند. مثلا آقای شریف زاده بعنوان نویسنده و کارگردان کار، من شاهد بودم که بارها و بارها این کار را بازنویسی کرده است . خیلی زیاد دیالوگ خوب نوشته است. می توانست به همان چند دیالوگ اول بسنده کند و برود سراغ کارهای بعدی اش. شما این کار را می کنی که این دِین خودت را نسبت به این آدمها ادا کنی آنوقت با این نامهربانی ها مواجه می شوی. الان اینهایی که برای ما در فضای مجازی تبلیغ می کنند شما بیایید و ببینید مگر اصلا به قیافه این آدما می خوره که از این جنس آدما باشند. آدمایی که اگر شما اینها را ببینید با خودتان می گویید که امکان نداره که اینها کوچکترین ارتباطی با نظام داشته باشند یا اینکه آدمهای جنگ را قبول داشته باشند. شما باید از مسئولین این را بپرسید. فقط همین یک جمله را درباره این کار بپرسید. این جمله را « بسم الله الرحمن الرحیم. چرا؟ » فقط همین را باید پرسید. ممکنه که شما همین چرا را بپرسید و بعد آن مسئول ۶ صفحه برای شما توضیحات بنویسد و شما باز هم قانع
نشوید.
الان ما آدمای خاصی را نماد آدمای دفاع مقدس در جامعه تلقی می کنم. کسی که دکمه آخرت خود را ببنده و ریش داشته باشه و با ریا در خیابان راه بره. اما اگر یک بازخوانی دیگر از بچه های جنگ داشته باشیم ما می بینیم که افرادی به آنجا می رفته اند که هیچ کدام از این ویژگی ها را نداشته اند. ممکن بوده است که بچه شر محله شان بوده باشند، اما جبهه می رفتند و ممکن بوده که روی آنها تاثیر هم گذاشته باشد. اما برای وطنش می رفته اما شاید آن مسئولی که یقه آخرتش را می بندد و دم از دفاع مقدس می زند اصلا به این مقوله اعتقادی نداشته باشد. فقط زمان اختتامیه سر و کله شان پیدا می شود که بیایند و بگویند که ما چنین کارهایی داشته ایم. این معضل دفاع مقدس است؟
شما اشاره کردید که می خواهید درباره تئاتر صحبت کنیم . این یک داستانی دارد. متاسفانه یا خوشبختانه ۲ سال من بازرس خانه تئاتر بودم. متاسفانه چون خیلی چیزها را کشف کردم ازمن خواستند که آنجا باشم. در دوره ای آنجا بودم آدمهای خاص و تاثیر گذاری عضو بودند. من ۱۷ - ۱۸ ساله که کار بازیگری می کنم و می خواهم بگویم امان از جامعه ای که خرافه پرست و ظاهربین باشه. ما آسیب داریم در جامعه مان . می روند تئاتر هجو می بینند. می خنندد همانطور که همه آزادند که تراژدی ببینند و گریه کنند و کمدی ببینند که بخندند. وقتی مردم بیشتر می روند سمت این گونه تئاتر مردم تقصیری ندارند حتما یک اتفاقی در جامعه افتاده است.
به نظر می رسد که ایرانشهر در حال تغییر ویترین نمایش هایش است؟
رویا بختیاری : در جلسات هیات رئیسه ساعتها ما بحث کردیم . در یکی از این جلسات ما به آقای شریف خدایی رئیس وقت ایرانشهر گفتیم که ایرانشهر به یک سوپرمارکت تبدیل شده است. گفتیم که من برای تمام دوستان بازیگر اصیل که درس خونده تئاتر باشند و دوره های آموزشی را طی کرده باشد احترام قائلیم. اتفاق افتاده است که کسی بعد از درخشش در صحنه جلو دوربین رفته باشند و موفق بوده باشد. اماهنوز برعکس آن اتفاق نیافتاده است که کسی از جلوی دوربین به روی صحنه بیاید و بدرخشد. من جدا از کار بازیگری تماشاگر حرفه ای تئاترنیز هستم. من هنوز چنین موردی ندیدم. به آقای شریف خدایی گفتیم آقا شما می روید فلان بازیگر سینما را می آورید و او هم روی صحنه راه می رود و تماشاگر هم مفتخر است که این بازیگر نامی که در گذشته برایش دست نیافتنی بوده است را در فاصله نیم متری خود در حین بازی می بیند. خوب آقا چرا شما می آیید و تئاتر را اذیت می کنید؟ برای چه نمایشنامه و صحنه را اذیت می کنید ؟ به ما اینطوری آموزش ندادند. به ایشان گفتم که تئاتر را برای بچه های تئاتر بگذاریم. این همه ما بازیگران خوب و فارغ التحصیلان تئاتری داریم . برای تبلیغات همین بازیگران را
دعوت کنید به سالن نمایش اصلا برای حضور آنها در لابی ایرانشهر قرار داد ببندید. آنها می آیند در لابی تئاتر و مردم و دوستدارانشان در لابی با آنها حرف می زنند و عکس یادگاری می گیرند. و بعد داخل سالن نمایش می شوند و همراه با ستاره های سینما نمایش شان را می بینند. همه هم راضی می شوند. در واقع بازیگران سینما یا همان ستاره های سینما نقش اسپانسر و حامی تئاتر را بر عهده می گیرند.
این شکل حمایت از تئاتر دور از شان تئاتر و بازیگران تئاتر است. حرف شما را به عنوان یک کنایه از حضور ستاره های سینما در تئاتر جذاب و با مزه می بینم. اما واقعا شکل حمایت از هنرمندان تئاتر چگونه باید باشد با توجه به مشکلاتی که درباره شغل محسوب کردن کار بازیگری همچنان در بین مسئولین وجود دارد؟
رویا بختیاری : ما درام نویسان بزرگی داریم کسانی مثل محمد رحمانیان که نمایشنامه هایی مانند «قدمشاد مطرب» یا نمایشنامه «خروس» را نوشته است. ما وقتی می بینیم کسی مثل رحمانیان «سینما نیمکت» را کار می کند تماشاگر از خودش می پرسد چرا باید رحمانیان چنین کاری انجام دهد چون او درام نویس است و هنوز قلمش نخشکیده. اما کسانی مثل رحمانیان هم هزینه هایی دارند که باید از عهده هزینه های زندگی شان بر بیایند. فلان کارگردان بسیار عالی تئاتر کل زندگی اش را باید بفروشد چون بچه اش سرطان دارد. خوب چگونه این شخص باید زندگی کند. خانه و ماشینش را فروخت اما در نهایت آن اتفاقی که باید می افتاد، نیافتاد. خوب آقای رحمانیان هم زندگی باید بکند کرایه خانه باید بدهد. من در دورانی که دانشجو بودم جاهای مختلفی رفتم و هنوز با گروه های بسیاری در ارتباط هستم. این گروه ها، حقوق ثابتی دارند که حتی اگر هیچ کار نمایشی انجام ندهند، باز همان حقوق را دریافت می کنند و اگر در حال کار کردن یک نمایش باشند باز حقوقی بیشتر دریافت می کنند. حتی در کشور بحران زده اقتصادی مثل یونان باز این اتفاق رخ می دهد. باز آن حقوق ثابت را می گیرند این افراد جزء انستیتو
تئاتر کشورشان هستند. خوب من این فرق ها را می بینم مدام حالم خراب می شود. باز ما به آن جشنواره ها می رویم و هی اول می شویم. هی اول می شویم بعد برمی گردیم ایران. مرکز هنرهای نمایشی با یک تشکر خشک و خالی همه چیز را پایان یافته اعلام می کند. انگار ما هیچ وقت هیچ جایی نبوده ایم. در سالیان اخیر بچه های تئاتر بطور مستقل در این جشنواره ها شرکت می کنند. مرکز هنرهای نمایشی یک قرارداد تیپ را که ۱۴ سال روی آن کار شده بود و تمام انجمن ها اعم از بازیگران ، کارگردانان، نویسندگان را در بر می گرفت. ۱۴ سال که مدام در مجلس شورای اسلامی در رفت و آمد بود که ثابت کند بازیگری یک شغل است. بعد تایید شدن تا ۳ سال به آن پایبند بود به این قرارداد تیپ. در آن زمان بازیگران امنیت داشتند افراد از کجا تامین می شدند؟ از بودجه ای که مستقیم به حساب مرکز می آمد.
بر اساس یک فرمولی که سابقه و تحصیلات را در بر می گرفت دستمزد هنرمندان تعیین می شد و هر سال یک مبلغی به آن اضافه می شد. اما بعد از سه سال مرکز آمد و گفت تیپ را فراموش کنید. چون به ضررش بود. مثلا اگر در یک کاری باید به یک گروهی ۹۰ میلیون می داد؛ آمدند و گفتند نه ما این مبلغ را نمی دهیم ما فوقش ۴۰ میلیون پرداخت کنیم. بقیه آن را تلاش کنید از گیشه تامین کنید. مثلا در همین نمایش «من خیال تو نیستم» کل هزینه ای که می خواهند پرداخت کنند دستمزد یک بازیگر این نمایش است. سوال من از آقای مرادخانی این است که بر چه اساسی این مبلغ را تعیین می کنید. در حالی که برای یک نمایش دو نفره که برای بار دوم اجرا می رود یک هزینه ۲۰۰ میلیونی مشخص می کنند. کاری که قبلا اجرای عموم داشته و ۴۰ شب اجرا داشته است. بر چه اساسی این مبلغ را تعیین می کنید چون فلانی آمده است و درباره شهید چمران نوشته است.
ارسال دیدگاه