دانشگاه عمومی یا تریبون اختصاصی؛
سریال هایی که در قامت رمضان نیستند
یک اصل مهم در زمینه سریال سازی برای مناسبت ها در تلویزیون سنخیت و هماهنگی مفهوم اثر با ویژگی های کلی بازه زمانی مورد نظر است که به نظر می رسد این رویه امسال در یک سریال ویژه نوروز نادیده گرفته شده است.
ساخت سریال های تلویزیونی ویژه ماه مبارک رمضان چند سالی است که به یک رویه ثابت در تلویزیون تبدیل شده است. این جریان اگرچه پیش از سریال «او یک فرشته بود» به کارگردانی علیرضا افخمی که سال ۸۴ روی آنتن رفت هم تا حدی متداول بود اما به واسطه تاکید این سریال بر مفاهیم ماورایی همچون بزرخ و بازتاب اعمال در زندگی که در نوع خود جدید و بدیع بود، قوت بیشتری گرفت و از سال های بعد با جدیت بیشتری در شبکه های مختلف دنبال شد. همچنین در سال های اولیه مدیریت عزت الله ضرغامی تلویزیون هنوز با بحران های مالی مواجه نبود و از این رو کیفیت و خروجی کارها نیز به دلیل برخورداری از بودجه های بیشتر بهتر ارزیابی می شد. در همین دهه ۸۰ بود که شاهد روی آنتن رفتن سریال های موفقی همچون «میوه ممنوعه» و «صاحبدلان» بودیم.
میوه ممنوعه ماجرای دلداگی پیرمردی به نام حاج یونس را به دختری جوان روایت می کرد. او که فردی متدین است، به این دام دچار شده و درام موجود و درگیری های نفسانی وی با خودش، حاج یونس را به قهرمان خاکستری این سریال تبدیل می کند. این سریال که همچون سریال «شب دهم» حسن فتحی که اتفاقا آن هم اثر پرمخاطبی بود و آغازی شد بر جریان ساخت سریال های مناسبتی برای ماه محرم درام جذابی را به بیننده ارائه کرد و با استفاده از بازیگران خوبی همچون علی نصیریان مفاهیم آموزنده و پیام های معنوی و متناسب با ماه مبارک رمضان را ارائه کرد.
سریال «صاحبدلان» با بازی دیدنی حسین محجوب را هم باید برجسته ترین سریال محمد حسین لطیفی دانست. این سریال نیز ماجرای پیرمردی صحاف به نام سیدخلیل صحافزاده را برای بیننده روایت کرد که با ورود قرآنی برای صحافی به خانهاش خودش و نوهاش وارد ماجراهایی ملهم از داستان پیامبران در قرآن شدند. اگر بخواهیم روند سریال سازی برای ماه مبارک رمضان را در سال های بعد از این ارزیابی کنیم، باید به مصداق هایی همچون سریال های «خانه به دوش»، «پنجمین خورشید»، «پنج کیلومتر تا بهشت»، «خداحافظ بچه»، «مادرانه» و... برسیم که ترکیب متفاوت و مختلطی از گونه های مختلف را شامل می شود.
این بررسی اجمالی بر این نکته صحه می گذارد که تلویزیون هنوز نتوانسته است برنامه ریزی مدون و منسجمی برای ارائه مفاهیم مورد نظر به بینندگان پر شمار خود در پیش گیرد. در واقع آنچه جریان سریال سازی برای این ماه را تعیین می کند، نه یک روال مشخص و منطقی و از پیش تعیین شده برای پرداختن به مفاهیم روز آمد در جامعه بلکه طرح و ایده های فردی یا گروهی نویسندگانی که با شرایط دارای شتاب سریال های مناسبتی سنخیت و سازگاری بیشتری دارند. بنابراین نتیجه این اتفاق چیزی جز آشفتگی و بی نظمی آنتن شبکه های مختلف و ابهام در رویکردها و خط مشی تلویزیون تلویزیون در ارائه موضوعی را تایید نمی کند. حال آن که اگر نمونه ها و موارد موفقی همچون «میوه ممنوعه» یا «صاحبدلان» روی آنتن می رود، حاصل تفکر و کیفیت پرداخت سازندگانی است که پیش از این هم در سینما یا تلویزیون خوش درخشیده اند. چراکه اگر تولید و پخش سریال های جذاب و پر کشش در تلویزیون ماحصل مدیریت هدفمند و اصولی و برگرفته از الگویی از پیش تعیین شده بود، مجموعه های تلویزیونی مناسبتی به یکی از مشخصه ها و ویژگی های ثابت در ایام ویژه تبدیل می شد و افت و خیزهای و اوج و فرودهای استقبال نسبت
به این آثار معنایی نداشت.
افت کیفی سریال های مناسبتی ماه رمضان از منظر مفهومی را می توان همچنین نتیجه بی رغبتی و بی انگیزه بودن برخی از سازندگانی دانست که پیش از این تجربه های موفقی را از آن ها شاهد بوده ایم. از این رو در حالی که حداقل انتظار مخاطبان از سریال های ویژه رمضان رویارویی غیر مستقیم و پنهان در لایه های معنایی داستان با مفاهیم آموزنده، اخلاقی و معنوی است، تماشای کمدی های صرف و دم دستی با تکیه کلام های نخ نما شده و کلیشه ای قالب مناسبی برای سریال سازی در ماه مبارک رمضان محسوب نمی شود.
از این منظر سریال «پادری» که این شب ها از شبکه یک سیما روی آنتن رفته است، قطعا انتخاب مناسبی برای پخش در ماه رمضان نیست که حس و حال معنوی و ترجیح به دیدن برنامه هایی که به تقویت این فضا منجر شود، در اولویت انتخاب های مخاطبان قرار دارد. اگرچه شاید این اختلاف سنخیتی بین ویژگی های این سریال و زمان پخش را بتوان به این دلیل دانست که اساسا پادری با هدف پخش در ایام نوروز تهیه شده است و اصرار دارد که دوگانه ای برای سری اول دودکش نباشد حال آن که از کاراکترها، موقعیت ها و حتی تکیه کلام های مشابه و یکسانی بهره می برد.
با این حال انتظار می رود حال که مشکلات و محدودیت های مالی تلویزیون به کاهش تعداد آثار نمایشی آن منجر شده است، دقت و صراحت در انتخاب طرح ها و گزینش درست و اصولی و متناسب با موقعیت اجتماعی شان باید در دستور کار رسانه ای ملی باشد که جایگاه آن دانشگاه عمومی توصیف شده است اما این روزها بعضا تریبونی اختصاصی است!
ارسال دیدگاه