ملاقات محرمانه با فردوسی
در طی سالیان بسیار که از کنار او گذشته بودم او را دیده بودم که همیشه در میدان هم نام خودش می نشیند و با نگاهی خشک و جدی اش اطراف را نگاه می کند یا شاید بهتر است بگویم که فقط یک طرف را نگاه می کند. ضلع جنوبی میدان را.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا؛ ۲۵ اردیبهشت روز بزرگداشت فردوسی بود. چند روزی از این تاریخ گذشته است. مدام در ذهن خود سعی می کنم که چند بیت از اشعار این شاعر نامی ایران زمین را به یاد بیاورم. متاسفانه فقط یک بیت در خاطرم مانده است. تمام کتابهای فارسی دوران مدرسه را از ذهن گذراندم اما فقط همان یک بیت بود.
بسی رنج بردم در این سال سی عجم زنده کردم بدین پارسی
فردوسی و اشعار از یاد برده اش را فراموش کردم و به تلگرام پناه بردم. مُسکنی که با چرخی کوتاه در گروه و کانالهای مختلف احتمالا از خنده مرا خواهد کشت. خنده بر حماقت های افرادی که در گوشه و کنار همین سرزمین زندگی می کنند و رفتار و سکناتشان الگویی برای حماقت و نهایت به سخره گرفتن و خنداندن مردم آواره در تلگرام است.راحت ترین و دم دستی ترین وسیله برای اتلاف وقت. اما فکر فردوسی و اشعار از یاد برده اش همچنان آزارم می داد. فکر کردم که به صورت نمایشی، سنتی که این روزهابرای خودنمایی باب شده است ، سری به فردوسی بزنم و دردودلی با او بکنم. اینطوری هم به عنوان یک ایرانی به ۲۵ اردیبهشت روز بزرگداشت این شاعر ادای احترام کرده ام و هم اینکه یک مصاحبه با یک شاعر بنام ایرانی برای خبرگزاری تهیه کرده ام. تلگرام و اخبار پوچ و بی معنایش را فراموش می کنم و بار سفر را به سوی میدان فردوسی می بندم.
از این خوشحال بودم که احتمالا فردوسی تنها شخصیت بزرگ ایرانی است که مدیربرنامه ندارد و دم دست است و می توانی راحت اون رو بدست بیاری و حرف دلت رو بهش بگی. ( این حرف دل هم کاملا نمایشیه..تمرین می کنم که فردوسی هم باورش بشه که من یک ایرانی متعصب به زبان پارسی هستم) در طی سالیان بسیار که از کنار او گذشته بودم او را دیده بودم که همیشه در میدان هم نام خودش می نشیند و با نگاهی خشک و جدی اطراف را نگاه می کند یا شاید بهتر است بگویم که فقط یک طرف را نگاه می کند؛ ضلع جنوبی میدان را. او را بی آلایش ترین فرد تهران می پنداشتم. خودم را سرزنش می کنم که چرا تابحال با او ننشسته ام و گپی دوستانه و هرچند متظاهرانه نزده ام. احتمالا به این دلیل این کار را نکرده ام که درمحل زندگی او میز و نیمکتی برای نشستن وجود ندارد. انتظار زیادی است ولی بهانه آوردن که دلیل نمی خواهد. همواره وقتی از میدان فردوسی محل زندگی او عبور می کردم، از بخت بد، همیشه پشت چراغ قرمز می ماندم. به این فکر نمی کردم که چند قدم پیاده برم و سلامی به استاد بکنم. بهش بگم «سلام استاد حال و احوال؟ خوش می گذره؟!» نه این شیوه مودبانه ای برای احوالپرسی نیست.
سالها استاد سخن پارسی را در تنهایی خود رها کرده بودم تا روزی که از محل کارم تا میدان فردوسی ، فاصله ۳ ایستگاه اتوبوس را طی کردم و به محل دیدار سرزده، رسیدم. از اتوبوس پیاده شدم و نگاهم را به سمت میدان فردوسی دوختم تا از فاصله ای اندک به او که بر بلندای زبان پارسی ایستاده است، سلامی بکنم و شتابان خود را به میدان محل حضورش برسانم. اما با حیرت بسیار استاد زبان فارسی را ندیدم. با خود فکر کردم که شاید در آستانه روز فردوسی شهرداری آستین بالا زده است و استاد را برای گردگیری و زیبا شدن لباسهایش به محل دیگری انتقال داده اند.
کسی متوجه غیبت او نشده بود. حتی دلال های دلار که اطراف میدان فردوسی پرسه می زنند و بنابر موقعیت شغلی شان همواره سرشان را بالا می گیرند تا صدایشان را بهتر به گوش خلق الله برسانند، هم متوجه غیبت او نشده بودند. وقتی از یکی شان می پرسم که فردوسی کجاست؟ می گوید: «همان جا که همیشه هست» به پایه بلند محل استقرار فردوسی اشاره می کنم و می گویم:« این که نیستش!!» دلال دلارمی گوید:« اِاِ..این که همیشه اینجا بود. نکنه دزدیدنش!!»
جرات به خودم می دهم و از لابه لای اتومبیل هایی که پشت چراغ قرمز گرفتار شده اند، به طور مارپیچ عبور می کنم وخودم را به میدان می رسانم تا آثار جرم را با چشمان خود مشاهده کنم. چند سال پیش دزدیدن مجسمه های شهر تهران که در پارکها و بعضی میادین نصب شده بودند به یک خبر جنجالی تبدیل شده بود و آخر سر هم معلوم نشد که چه کسانی و با چه هدفی مجسمه ها را می دزدیده اند. با خود فکر می کردم که الان فردوسی کهنسال چه حالی دارد. ربایندگانش چگونه با او رفتار می کنند. آیا آنها این مرد بزرگ را می شناسند. ربایندگان آیا درخواست پول برای بازگرداندن فردوسی کرده اند. این مطالبه پول را از چه کسی نموده اند؟ از خاندان فردوسی یا از شهرداری تهران؟ اگر مدت اسارت استاد طول بکشد چه بر سر او می آید؟ آیا تنهایی و عزلت و دور از هیاهوی شهر برای فردوسی که سالهاست به آن عادت دارد سخت نیست؟ کاش اقلا یک موبایلی دستش می دادند تا او در تاریکی محبس خود در فضای مجازی سرگرم شود. مسلما کسی از استاد انتظار ندارد که در یک محبس تاریک و بدون نور مطالعه بکند. در رویای خودم استاد فردوسی را می دیدم که در یک گوشه پرت از شهر تهران در یک گاوداری یا باغ متروکه به
سبک فیلم های جنایی، او را در قفل و زنجیر کرده اند. یکی از ربایندگان درب اتاق را باز می کند و تکه ای نان و کاسه ای شوربا جلوی استاد می اندازد و با پرخاش می گوید:« بخور...» استاد احتمالا غرق در تفکر و مطالعه به خود زحمت نمی دهد که سرش را از کتاب وزین شاهنامه بلند کند و جواب فرد بی ادب را بدهد. فرد رباینده که از این بی اعتنایی رنجیده است با صدایی بلندتر استاد را مورد عتاب قرار می دهد... اما فردوسی وقعی نمی نهد و به یکباره می پرسد : «این ساسی چه می گوید...»
رباینده می گوید :« کدوم ساسی پیری...»
- ساسی و طلا و دنیا...این بچه های جغله...تا جغله را شما مردمان معاصر چه معنا کنید...عقیده دارم که باید به آنها آموخت که دوستان نیمه راه نباشند...
- اینا رو تو کتابت نوشته....؟
- ای جوان!! گمراه مباش که این اخبار روز است ... اما بر تو خُرده ای نیست که آگاه باشی که اندر لای این کتاب سترگ ماسماسکی پنهان کرده ام که مرا به شیوه ای عجیب با عجیب ترین مردمان این سرزمین آشنا نموده است...آنهایی که سالیان متمادی سوار بر ماشین هایشان ویراژکنان از مقابلم عبور می کردند و دود اگزوز ماشین هایشان را در حلق من فرو می کردند. ای جوان اشعاری اندر باب دوستی و مروت در سده ۴ هجری شمسی سروده ام که اینک آنها را برای تو آواز می دهم ... و بر تو باشد که هنگامی که رخ بر این سه جوان یاوه گو نمودی، آنها را نه از باب ملامت بلکه از باب مروت به ره نیک رهنمون شوی...
ایراد از دنیا است که در باب دوستی انتخاب نیک ننموده...
همان دوستی با کسی کن بلند *** که باشد به سختی ترا یارمند
مکن دوستی با دروغ آزمای *** همان نیز با مرد ناپاک رای
ببین نیک تا دوستدار تو کیست *** خردمند و اندوه گار تو کیست
چو مهر کسی را بخواهی بسود *** بباید به سود و زیان آزمود
خردمند مرد ار ترا دوست گشت *** چنان دان که با تو به یک پوست گشت
چو دانا ترا دشمن جان بود *** به از دوست مردی که نادان بود
که دشمن که دانا بود به ز دوست *** ابا دشمن و دوست دانش نکوست
چه ناخوش بود دوستی با کسی *** که بهره ندارد ز دانش بسی
این اشعار را جسته و گریخته از جای جای این دُر گرانبها که شما جوانان سالهاست نسبت دیدگان خود بر آن بسته اید...بازگو کردم..
چشمان رباینده برقی زد و گفت :« این دُر گرانبها... که از اون حرف می زنی کجاست..؟»
فردوسی گفت :«اینجا در دامن شاهنامه است..»
رباینده، کتاب را از فردوسی می قاپد و برگ برگ آن را جدا می کند.. شاهنامه رشته رشته بر روی زمین می افتد. آنگاه فردوسی آوای وحشتناکی از اندرون اعماق وجودش سر می کشد که زمین لرزه ای پدید می آورد که لرزه بر اندام مجسمه شاعران ایرانی در جای جای تهران بزرگ می افکند. شاعران بر خود می لرزند و هر کدام به تناوب عدسه ای می کنند که تعجب مردمان در حال گذر از کنار آنها را بر می افکند.
فردوسی عتاب کنان به رباینده می گوید:« چه نمودی ملعون...؟»
- دُر گرانبها را کجا پنهان کردی..پیری..
- ملعون آن دُر گرانبها اشعار من است که در برگ های کتاب نگاشته شده اند...
- پیری... تو بیشتر از پولی که در زیر پوستین سفید رنگت پنهان کرده ای، ارزش نداری
- کدام پول... کدام پوستین... ای جوان اکنون نیمروزی است که من را در خفا دور از چشم هزاران رهگذر میدان فردوسی پنهان کرده ای... هدف از این پنهانکاری چیست..؟
- کارمون زود باهات تموم میشه...
- آن چه کاریست که نیاز به ربایش من بود..
- می خواهیم بارت را سبک کنیم...
- من در آن هنگامه که این کتاب شاهنامه را سرودم و نزد سلطان محمود بردم..بار خود را سبک نمودم و دین خود به عجم ادا نمودم...
- باید دین خودت را به مردم فقیری مثل ما هم اَدا کنی...
- این همان به، که شما مردمان پوپولیستی بیش از ۱۰ قرن از اشعار پارسی که سرودم بدین زبان شیرین سیراب کردم...
- چرت نگو پیری.. اگر سیراب بودیم که وضعمون این نبود... تا حالا حرف زدن دخترهای امروزی را دیدی؟... گزارش های جواد رو چی؟... اوه...لَ..لَه...
- عیب از من مجو که من بدین طریق وفا نمودم... به قول شما مردمان معاصر عیب از خودتان است به گیرنده ها دست نزنید...
- پیری تو باید یه سودی داشته باشی ...
- آری ای جوانمرد..
- پیری .. من و دوستام می خواهیم با ذوب کردن سرب و مسی که در ساختن تو بکار رفته و وزنت رو زیاد کرده یه خورده سبکت کنیم ... اینطوری ما هم به نون نوایی می رسیم. ما که نتونستیم بفهمیم تو چی نوشتی و چی گفتی ... به ما که خیری نرسوندی... اقلا با این چند کیلو مواد مذاب دل چندین خونواده رو شاد می کنی... فکر نکنم که تو هم اعتراضی داشته باشی پیری... داری...؟
- آنگاه که اندرون من خالی باشد با چه روی به مردمان تهران را که هر روز نظاره گر من هستند، بنگرم..؟
- فکر اونجاش رو هم کردیم... پوستین ات رو از کاه پر می کنیم به همان اندازه که از قبل بوده ...
فردوسی که چنین خود را خوار و ذلیل می بیند، از جای برمی خیزد و چنین اشعار خود را آواز می دهد.
ادب خوار گشت و هنر شد وبال
به بستند اندیشه را پر و بال
جهان پر شد از خوی اهریمنی
زبان مهر ورزیده و دل دشمنی
کنون بی غمان را چه حاجت به می
کران را چه سودی ز آوای نی
که در بزم این هرزه گردان خام
گناه است که در گردش آریم جام
بجایی که خشکیده باشد گیاه
هدر دادن آب باشد گناه
در همین رویای خود که وضع و حال فردوسی را در هنگامه دزدیده شدن متصور می شدم. اطراف جایگاه مجسمه را در جستجوی مدرک و نشانی از ربایندگان جستجو می کردم که به ناگاه چشمم بر فردوسی افتاد که در گوشه از ستونی که سالها بر بلندای آن ایستاده بود نشسته است و باچشمانی از حدقه درآمده به موبایل آیفون ۶ خود خیره شده است...
به او گفتم :« استاد اینجا چه می کنی..؟»
فردوسی گفت :« مگر کوری بچه دارم تلگرام و اینستاگرامم را چک می کنم...آنگاه که بر بلندای این ستون بودم.. تابش نور خورشید سوی دیدگان من را از بین می برد و مانع از دیدار من با دوستان تلگرامی ام می شد. لاجرم به سایه این ستون پناه آورده ام.»
او گفتم:« وای مصیبتا شما نیز استاد...»
- مگر من چه از دیگران کم دارم...
- شما چطور هم به این درد مبتلا شدید...
- فرزندم سالها بود که در این بلندا نظاره گر مردمانی بودم که پشت رل و نگاه در ماسماسکی دلربا از هر طرف میدان می گذشتند.. نه در دست آنها کتابی دیدم که مرا بسوی خود بخوانند و نه نگاهی که شکوه و عظمت سخنان مرا بیاد آورد..و. روزی از روزها رهگذری از سر مهربانی و شفقت به پایین ستون آمد و گفت ای فردوسی آیا حوصله ات سر نرفته است که سالها با نگاهی ثابت و غروری با عظمت و با کتابی زیر بغل که هرگز آن را باز نمی کنی و یک کلمه هم از آن را نمی خوانی، یکجا بشینی و خیابانها و عبور و مرور پوچ مردم را نگاه کنی..... اندکی به فکر فرو رفتم.. براستی حرف درستی می زد...حتی آن سازنده مجسمه ام، هم این کوتاهی را کرده بود که کتاب بسته را زیر بغلم من گذاشته بود... شاید چون فکر کرده بوده که چون شاهنامه را از بر هستم نیازی به خواندن دوباره آن ندارم... عجب کوته فکر بوده آن شخص..مجسمه ساز..او را می شناسی..؟
- نه..
- همان بهتر که نمی شناسی... ولی آیا آن مرد هنرمند نمی توانست که کتابی بجز شاهنامه در برابر دیدگان من جای دهد...
- به نظرم می تونست...
- من خود نیز چنین پنداشتم پس آن رهگذر مرا از وجود ماسماسکی که عقل از بندگان خدا دزیده است و فکر و تفکر را بر آنها حرام کرده است آگاه کرد...به من گفت که این موبایل است و من به جهت ارادتی که پدربزرگ و پدر پدربزرگم به شما داشته است آن را به شما هدیه می نمایم تا در روزگاری ثابت و مکرر، غم به دل راه ندهی و با عضویت در فضای مجازی بخصوص اینستا و تلگرام غم از دل بزدایی...
- و تو هم قبول کردی...؟
- آری ای جوان...می بینی که... جوان!! کمی به سمت راستت متمایل شو...
اندکی به سمت راستم متمایل شدم... و فردوسی که از آغاز گفتگویمان سرش را از موبایلش بیرون نیاورده بود گفت:« خوب است همان جا بمان...تا وقتی که خورشید بر قرار جای تو در آسمان است و سایه تو حایل میان من و اوست می توانی که در اینجا بمانی و هرچند بیهوده سخن گویی....
- بیهوده سخن نمی گویم فردوسی...
- پیش بینی می کردم که تو خود نیز یاوه گویی هستی بسان افرادی که از اینجا عبور می کنند و مرا به داشتن موبایل عیب می کنند و در تلگرام یا اینستا دشنام می دهند... و من بسیار در جواب کامنت هایشان حافظ را به کمک طلبیده ام...
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت که گناه دگران برتو نخواهند نوشت
من اگر نیکم و گر بد تو برو خود را باش هرکسی آن درود عاقبت کار که کشت
به او گفتم:« اما ای فردوسی اگر از موبایل به جهت ترویج سخن پارسی استفاده کنی..حرجی نیست بر تو...»
فردوسی :« یاوه مگو... جوان... من حرف خود را در کتاب شاهنامه زده ام... می خواهم که باقی عمر در خوشی و مسرت باشم... بر اوراق تاریخ آنگونه که سلطان محمود بامن نمود و قدر کتاب من ندانست ثبت شده است... دیگر پارسی بس است...کمی خلوت کنیم با دنیای مجازی...
- فردوسی..
- سخن در کام گیر و به من بگو که سوشا مکانی آن شلوار زیبایش را از کدام دکان تهیه نموده است...می خواهم یک البسه همانند آن بپوشم تا توجه مردمان خاص و عام را در فضای مجازی برانگیزم...
- می خواهم لطفی در حق تو بکنم..پیردانا!!
- مرا به سبب این لطف و محبت تو نیاز نیست اما اگر اصرار بر آن ورزی چاره ای جز قبول خواسته ات ندارم...
در حالی که از فردوسی دور می شدم و از میدان خارج می شدم، گفتم:« فردا صبح قبل از طلوع خورشید در اینجا خواهم بود و البسه ای از نوع البسه باب اسفجی سوشا مکانی برای تو هدیه می آورم...
برای اولین بارفردوسی را دیدم که نگاهش را از گوشی موبایل گرفت و برای لحظه ای به من نگاه کرد و همچنانکه بوسه با دستانش بهرای من می فرستاد گفت:« درود بر مردمانی که به عهد خود وفا می نمایند»
در راه بازگشت به محل خبرگزاری به این فکر می کردم که چرا به این پیرمرد این قول را دادم. آخر من از کجا بدانم که سوشا مکانی این البسه جدید را از کجا تهیه کرده است. ناگهان اتوبوس ترمزتندی کرد و قطاری از جوانان از عرض خیابان عبور کردند در حالیکه همگی شلوارهایی به سبک سوشا مکانی پوشیده بودند... فریاد زدم:« راننده در را باز کن...» نمی خواستم برم و آدرس دکان البسه فروشی را از آن جوانان بگیرم..نه..فقط می خواستم فرار کنم...بدوم..تا جایی که پاهایم توان دارد..بدوم تا رویای وحشتناک ملاقات محرمانه با فردوسی را فراموش کنم.
ارسال دیدگاه