یک معرفی، یک کتاب؛
والس یکنفره
«والس یک نفره» عنوان رمانی ایرانی است که روایت غیرخطی آن سبب میشود اطلاعات مناسب از گذشتة افراد در کنار مسئلههای کنونی شخصیتها بینشی جامع از جهان داستان بهدست دهد.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، در یادداشت زیر سعی شده است تا رمان «والس یک نفره» نوشته ماه نیر کهباسی در زیرمجموعه شاخصه های مختلف آن بررسی شود.
شناسنامه: رمان فارسی، اثر ماهمنیر کهباسی، دربارة مواجة زنی با معشوق دوران جوانی شوهرش، بههمراه رابطههای عاطفی ـ عشقی زنان و مردان دیگر، با راوی اولشخص بهصورت غیرخطی، به شیوة واقعگرایانه.
کلیات: کتاب تنهایی سه زن و مشخصاً حال و روزِ سایه، راوی رمان، است. رمان حول مفهوم عشق میگردد. شخصیتها، بیآنکه بخواهند، مدام گذشته را در زمان حال یادآوری میکنند. زنها در این داستان همیشه میترسند: نه از چیزهایی که از دست دادهاند، بلکه از خواستههایی که بهدست نیاوردهاند ــ نخواهند آورد.
ماجرا: همهچیز از تلفن دیرهنگام به خانوادة پنج نفرة سایه شروع میشود. خبر بازگشت لیلی است. او معشوق ۲۷ سال پیش سام، شوهر سایه، است. سام و لیلی پنج سال دلدادگان هاج و واجی بودند که سام همة خاطرههایشان را از سر شور نوشته است. با آمدن لیلی، سایه از جزئیاتی آگاه میشود که دانستنش ویرانکننده است. سایه گمان میکند سام لیلی را پشت همهچیز و همهکس پنهان کرده است. لیلی از سام خداحافظی میکند، اما سایه حضور او را پررنگتر و آزاردهندهتر از گذشته حس میکند. کشاکش ماجرا تا به آنجا میرسد که سایه میفهمد دوربودن از این زن یعنی ناآگاهی از زندگی خودش. پس، همهجا پی او میگردد. حتی شک میکند به ساکن جدید واحد خالی آپارتمانشان: مبادا لیلی یک زمان...
در کنار خط اصلی، داستان زندگی لیلی و دلناز نیز بیان میشود. لیلی به فرانسه میرود و زن کامران میشود. کامران مردی بوالهوس و زنبارهای است که سرانجام ایدز میگیرد. کامران که میمیرد، او را به ایران میآورد. سپس، میرود پی سام: خوردن مجدد خاطرههایی که مدتها قبل بالایش آورده بود.
دلناز، همدم سایه، تجربة خودکشی دارد و سرانجام باز خودکشی میکند. در کودکی خواهر و برادرش را بهعلت اهمال و کاهلی قدسی، مادرش، ازدست میدهد. قدسی صیغة عرشیا، استاد دانشگاه، میشود. دلناز مجبور میشود در هفده سالگی پرستار مادر عرشیا شود. پس از مرگ پیرزن، قدسی دلناز را، بهرغم مخالف عرشیا، به صیغهاش درمیآورد تا مزاحم مرد جدیدش نباشد. اختلاف سنی سبب میشود دلناز ــ که بعدها به کمک عرشیا دانشگاه قبول میشود ــ دلباختة آرین، همکلاسش، شود. آرین جوانی تندخو و بیپول است که مدام جفا میکند. بااینحال، بر اساس اصلِ «زن جوان را اگر تیری در پهلو نشیند بِه که پیری»، دلناز میافتد در تناقض ابدی: به یاد آرین است و از عرشیا، که دیگر از کار افتاده، پرستاری میکند.
جنبههای رمان: انتخاب راویِ اولشخص سبب میشود تنهایی سایه بیشتر نمایان شود و عنوان کتاب نیز دلالت پیدا کند. روایتِ غیرخطی سبب میشود اطلاعاتِ مناسب از گذشتة افراد در کنار مسئلههای کنونی شخصیتها بینشی جامع از جهان داستان بهدست دهد. به اینها اضافه کنید انتخاب عناصر رمان را که در پیوند نهانی و نهایی با یکدیگر عمل میکند: ساعتهای که کار نمیکنند، لاکپشتِ حیوان خانگی، قاب عکسهای خالی، کِرمهایی که لیلی هدیه داده، بوی غذا و قلیان و عطر و چاه فاضلابی که در خانهها مانده، بیماری سندرم داونی دختر همسایه و... در کنار خودکشیها، مرگها و رجعتکردنها در ارتباطهایی عمیق زمینة رویدادها را مشخص میکنند که در پایان تناظرهایی نیز میسازند. چنین ساختاری سرانجام در زبان شخصیتها نمایان میشود. مثلاً، توصیف از لیلی در نوشتههای سام در همة جوانب زندگی آنان رخنه میکند و همهچیز در زبان داستان به هیئت او در میآید.
موردهای ویژة رمان: کتابفروشبودن سام و کتابخوانبودن شخصیتهای داستان ایجاب میکند آنان جابهجا به کتابهای داستانی گوناگون اشاره کنند. از شاعران و شعرهای معاصر نیز چند نمونه ذکر میشود. همچنین، شخصیتها به ترکی آذربایجانی، انگلیسی و فرانسه صحبتهای کوتاهی میکنند. زمان داستان نیز برهة برگزاری انتخابات چند سال پیش و حواشی آن است.
مخاطب رمان، پیکربندی و چاپ: همة کسانی که در مواجه با عشق دچار تردید شدهاند مخاطب کتاب هستند، خاصه خوانندگان جدی ادبیات معاصر، کسانی که تلخی حقیقت را دوست دارند و زنان. رمان ۵۶ فصل دارد (هر فصل بین ۱-۱۳ صفحه). کتاب ۲۹۵ صفحه در قطع رقعی است. نوبت چاپ اول کتاب ۱۳۹۴ با تیراژ ۱۱۰۰ نسخة شومیز (جلد نرم) و قیمت ۱۵ هزار تومان است. این کتاب را انتشارات ققنوس منتشر کرده است.
یادداشت از: رحمان سهندی
ارسال دیدگاه