نقد و بررسی حضور بازیگران خارجی در سینمای ایران؛
وقتی بازیگران خارجی ویترین سینمای ایران می شوند
استفاده از بازیگران خارجی در سینمای ایران در حالی به یک موج تبدیل شده است که این حضور بیشتر رویکرد ویترینی دارد.
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، فیلم سینمایی در حال اکران «من سالوادور نیستم» و پروژه های در حال تولید «سلام بمبئی» و «شاخ کرگدن» که همگی از حضور بازیگران خارجی بهره می برند، بهانه خوبی است برای بررسی و مرور بخشی از سینمای ایران که ترجیح می دهد با دعوت از بازیگران غیرایرانی عنوان سینمای بین المللی را یدک بکشد. حال آن که این فیلم ها به دلیل عدم عرضه یا عرضه ناموفق در بازارهای سینمایی بین المللی توفیق چندانی نمی یابند.
اگرچه حضور بازیگران خارجی در آثار سینمایی ایرانی به یک یا چند سال اخیر محدود و منحصر نمی شود، اما به نظر می رسد این اتفاق در سال های اخیر بازار به اصطلاح گرم تری دارد. با این حال مرور برخی از فیلم های سینمایی با کست نسبتا غیرایرانی خالی از لطف نیست. بازیگران صاحب اسکاری و بین المللی که گاه مقابل دوربین کارگردانان ایرانی قرار گرفتهاند و با رضایت این همکاری را به پایان رساندهاند و حتی این حضورها برای آنان جوایزی را هم به همراه آورده است و همچنین بازیگرانی که ایفای نقش شان در فیلم های سینمایی ایرانی بی دردسر هم نبوده است!
از جمله بازیگران مطرح خارجی که مقابل دوربین کارگردانان ایرانی رفتهاند میتوان به ژولیت بینوش اشاره کرد که در «کپی برابر اصل» مقابل دوربین عباس کیارستمی حاضر شد و برهنیس بژو که در «گذشته» برای اصغر فرهادی بازی کرد. همچنین اسدالله نیکنژاد نیز در پروژه نیمه کاره قصد داشت از رابرت دونیرو و جرج کلونی برای بازی در «لاله» دعوت کند که نه تنها این مهم محقق نشد بلکه فیلم نیز علیرغم حاشیه های فراوانش به سرانجامی نرسید. او پیش از این برای بازی در فیلم هنرمند نیز نامزد دریافت اسکار شده بود و جایزه سزار را نیز دریافت کرده بود و بازی اش در فیلم جدید فرهادی که البته خود نیز تنها کارگردانی اسکاری ایرانی و کارگردانی به نام است، توانست امتیازی را برای سینمای ایران در عرصه بین المللی به ثبت برساند. ضمن این که این فیلم نه صرفا برای مخاطب ایرانی که با نگاه به سینمای جهان ساخته و اکران شد.
بژو برای بازی در فیلم «گذشته» جایزه بهترین بازیگر زن را از جشنواره کن دریافت کرد.
طاهر رحیم دیگر بازیگر خارجی «گذشته» بود که او پیش از حضور در این فیلم جایزه بهترین بازیگر مرد را از جشنواره فیلم سزار فرانسه دریافت کرده بود.
ژولیت بینوش نیز برای بازی در «بیمار انگلیسی» اسکار گرفته بود و بازی در «شکلات» نامزدی در اسکار را برای او به همراه آورده بود. این بازیگر با کارنامهای درخشان در عرصه سینما در «کپی برابر اصل» به کارگردانی عباس کیارستمی مقابل دوربین رفت.
کیارستمی این فیلم را در فرانسه و ایتالیا ساخت. هرچند لوکیشن فیلم در ایران نبود، اما بینوش به ایران هم سفر کرد حضور او در ایران مورد استقبال اهالی سینما و دوستداران کارهایش قرار گرفت.بینوش نیز همان سال موفق شد جایزه بهترین بازیگر زن را از جشنواره فیلم کن از آن خود کند.
از جمله تجربه های فیلسازی با حضور بازیگران خارجی در یکی دو سال اخیر بازی الیسا کاچر بازیگر روسی در فیلم سینمایی «استرداد» به کارگردانی علی غفاری است که وی نیز از جمله بازیگران شناخته شده سینمای روسیه است.
دارین حمزه از بازیگران لبنانی در سال ۱۳۸۶ در «کتاب قانون» به کارگردانی مازیار میری مقابل دوربین رفت و نقش زنی مسیحی را ایفا کرد که بعد از علاقمند شدن به مردی ایرانی به اسلام روی میآورد.
جمال شورجه نیز در فیلم «۳۳ روز» به او پیشنهاد ایفای نقش داد.
کیوانچ تاتلیتو از بازیگران مطرح تلویزیون ترکیه هم بعد از بازی در سریال های «عشق ممنوع» و «کوزی گونی» و یافتن محبوبیت میان مخاطبان ایرانی که در موج جدید سریال های ترکیه ای به مخاطبان پر و پاقرص سریال های این کشور تبدیل شده بودند، مورد توجه محسن محسنی نسب قرار گرفت و او تمایل خود را برای استفاده از این بازیگر خارجی در فیلم جدیدش اعلام کرد. با این حال محسنی نسب بعد از آن که از این گزینه بازیگری صحبت کرد چندی پیش فیلم سینمایی «شاخ کرگدن» را در ایران کلید زد که اکنون در کشورهای ارمنستان و بلغارستان مراحل تصویربرداری آن دنبال می شود. وی در این فیلم سینمایی از حضور بازیگران ارمنی همچون اتری وسکانیان و ایرانی نام آشنا همچون انوشیروان محسنی و رضا حیدری استفاده کرده است.
بعد از این مقدمه مختصر و مرور تعدادی از فیلم های ایرانی که از حضور بازیگران خارجی بهره می برند نوبت به بررسی دلایل و خروجی های احتمالی این حضور می رود. به نظر می رسد، آنچه بیش از سایر عوامل در جذب بازیگران غیرایرانی برای بازی در فیلم هیا ایراین سینماگران را ترغیب می کند حاشیه ها و سر و صداهایی است که می تواند در حین تولید و به ویژه در زمان اکران توجه عمومی را به خود جلب کند. در واقع این سر و صداها و خبررسانی ها می تواند تضمینی نسبی برای فروش یک اثر در گیشه داخلی باشد. ضمن این که امکان عرضه آن را در بازارهای فیلم بین المللی از جمله جشنواره های فیلم خارجی و همچنین فروش در سایر کشورها را بیشتر می کند. اگرچه برخی از فیلم ها به دلیل ماهیت صرفا تجاری شان و همچنین کیفیت قصه نمی توانند در سینمای جهانی برد چندانی پیدا کنند، اما دست کم روی کاغذ این ویژگی را امتیازی در عرضه بین المللی می دانند.
با این حال به نظر می رسد بازیگران خارجی بیش از آن که بتوانند به رونق فروش یک فیلم در سینمای ایران کمک کنند تسهیل کننده روابط و تعاملات بین المللی هستند. چراکه جذب مخاطبان عامه بیشتر منوط به حضور بازیگران و ستارگان سینمای ایران و چهره های محبوب است و یک بازیگر خارجی شاید بتواند مخاطبان و طرفداران خاص خود را به یک فیلم جلب کند اما قطعا در کلیت فروش تاثیر فوق العاده ای نخواهد داشت.
از طرف دیگر ممکن است گروهی از بازیگران خارجی دستمزدهای کمتری رانسبت به بازیگران ایرانی درخواست کنند که اگر اینطور باشد حتما نمی توان آن ها را از میان بازیگران مطرح خارجی انتخاب کرد و بنابراین به همان نسبت در میزان کیفیت و فروش یک فیلم تاثیر می گذارند.
انتخاب بازیگران خارجی در شرایطی که سینمای ایران با مشکلات اقتصادی فراوانی رو به روست، اگرچه به رونق بازار کار برای بازیگران خارجی کمک می کند اما برای خیل بی شمار بازیگران ایرانی و استعدادهای جوان و فارغ التحصیلان رشته های بازیگری که علاقه مند ثابت کردن توانمندی های خود در این عرصه هستند خبر خوشایندی نیست. از این رو به نظر می رسد در زمینه جذب بازیگران خارجی به پروژه های سینمایی ایرانی تنها بایددر حد اکتفا و ضرورت ها و نیاز قصه حرکت کرد. در غیر این صورت بهر گیری ویترینی از این ماجرا جز ضربه زدن به اقتصاد سینمای ایران و هدر دادن بودجه بخش خصوصی و دولتی سرمایه گذار در ساخت یک فیلم نتیجه ای نخواهد داشت. ضمن این که به این اتفاق باید عدم عرضه یک فیلم سینمایی با کست خارجی به بازارهای بین المللی که مساوی است با عدم بازگشت سرمایه را هم به عنوان یک مساله اضافه کرد!
یادداشت از: رکسانا قهقرایی
ارسال دیدگاه