گزارش پانا از بررسی نکات مثبت و منفی شبکههای اجتماعی؛
چالش دید و بازدیدهای مجازی
نشسته اند دور یک میز، آرام و ساکت. گاهی یکی از جمع ناگهانی می خندد و نکته ای که تازه خوانده است را برای دیگران تعریف می کند اما همین چند جمله کوتاه و شیرین هم سبب نمی شود خانواده چشمهایشان را روی تلفن همراه بلند کنند و نگاهی کوتاه به یکدیگر بی اندازند.
به گزارش خبرنگار اجتماعی پانا، حتی گپ های خانوادگی هم در همین گروه های مجازی زده می شود. جای دیدو بازدیدهای هفتگی هم به شکلی این شبکه ها پر کرده اند . دیگر هر خانواده ای یک گروه در یکی از شبکه های اجتماعی دارد و از عکس ناهار و شامی که می خورند تا آخرین تغییرات دکوراسیون خانه را از این طریق به اطلاع کل فامیل می رسانند.
اما با وجود نقش این شبکه ها در گسترش ارتباطات و گردش اطلاعاتی بالا نمی توان آسیب های آن رابر نهاد خانواده منکر شد . احمد شایسته استاد دانشگاه با بیان این که افزایش ارتباطات عاطفی افراد موجب کاهش گرایش به شبکههای اجتماعی می شود می گوید: بخشی از نیازهای ارتباطی در خانواده تامین میشود و در خانوادههای امروزی ارتباطات عاطفی به حداقل رسیده است. خانوادهها به لحاظ شکلی محدودتر شدهاند و از حالت گسترده به هستهای تغییر شکل داده و تعداد فرزندان کمتر شده است.
او ادامه می دهد: یکی از دلایل عمده سست شدن پایههای خانواده این است که افراد اوقات کمتری را در کنار هم میگذرانند و کوچک شدن خانوادهها به دلایل مختلف از جمله تلاش برای تامین هزینههای خانواده و امرار معاش، منجر به کاهش ارتباط اعضای خانواده به خصوص روابط عاطفی آنها شده است و دوری اعضای خانواده نسبت به هم و تامین نشدن نیازهای عاطفی و ارتباطی افراد در این شرایط امری اجتناب ناپذیر است که با این وضعیت فضاهای مجازی و شبکههای اجتماعی که بین جوانان و دیگر اقشار رواج یافتهاند، جایگزینی برای تامین نیاز عاطفی و ارتباطی افراد میشوند.
به گفته این جامعه شناس شبکههای اجتماعی از این منظر که باعث وسعت ارتباطات میشوند بسیار خوب است اما باید توجه داشت افرادی که در این شبکهها با هم ارتباط برقرار میکنند هیچ شناختی نسبت به یکدیگر ندارند و ممکن است اطلاعاتی که رد و بدل میشود صادقانه نباشد.
شایسته دلیل علاقمندی افراد به حضور در شبکه های اجتماعی را آرامشی می داند که ممکن است ارتباطات و معاشرت های مجازی به آنها بدهد . او توضیح می دهد:مشاجره افراد در محیط خانواده و دیگر فضاها یکی از مشکلاتی است که به دلیل عدم برقراری ارتباط صحیح با دیگران اتفاق میافتد اما در فضای مجازی معمولا مشاجره و درگیری وجود ندارد. افراد بدون هیچ شناخت و سابقهای نسبت به هم، با پرداختن به صحبتهای کلیشهای، احساس میکنند که طرف مقابل با آنها همدلی و همدردی میکند و هیچ جبهه و مقاومتی را در وی نمیبینند و این یکی از دلایلی است که افراد در فضای مجازی احساس آرامش بیشتری داشته و به این فضا گرایش دارند.
آسیب های اجتماعی و خانوادگی شبکه های اجتماعی محدود به کشور ما نیست . نگرانی در خصوص تنها شدن ادمها و تاثیر منفی که بر زندگی فرد می گذارد یک دغدغه جهانی است . در تازه ترین تحقیقاتی که محققان دانشگاه شیلی برر وی تاثیر شبکه های اجتماعی بر میزان طلاق انجام داده اند به این نتیجه رسیده اند که گذراندن زمان در شبکههای اجتماعی باعث تخریب زندگی زناشویی همچنین بروز افسردگی در افراد میشود. بر همین اساس، میزان طلاق و جدایی در افرادی که زمان زیادی را در شبکههای اجتماعی میگذرانند، به مراتب بیشتر از افرادی است که زندگی را بدون شبکههای اجتماعی تجربه میکنند. دکتر «کواتور سباستین» استاد دانشگاه کاتولیگ شیلی میگوید: شبکههای اجتماعی به دلیل اعتیادآور بودن، باعث کاهش توجه زوجین به یکدیگر میشوند، بنابراین باعث کمرنگ شدن نقش افراد در زندگی زناشویی میشوند و ایجاد دلسردی میکنند.
در ایران نیز پژوهشی در خصوص رابطه باطلاق خانوادههای ایرانی و شبکههای اجتماعی انجام شده است . جامعه آماری این پژوهش، شامل ۵۰ نفر از افرادی بود که نیمه اول سال ۹۳ متقاضی طلاق بودند و جهت انجام این امر به دادگاههای خانواده شهر تهران مراجعه کردند.
نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان داد هر چه میزان حضور افراد در شبکههای اجتماعی بیشتر باشد، به همان اندازه گرایش به سبک زندگی مدرن نیز بیشتر میشود و همچنین تفاوت معناداری در سبک زندگی افراد عضو شبکههای اجتماعی و متقاضی طلاق نسبت به افراد غیرعضو وجود دارد.
همچنین رابطه معناداری بین تقاضای طلاق و عضویت یکی از زوجین متقاضی طلاق در شبکههای اجتماعی وجود دارد. این نتایج با پژوهشهای محمدرضا نعیمیدر سال ۸۷ که در یک پژوهش به بررسی تاثیر تعامل خانواده و ماهواره در بروز پدیده طلاق (مطالعه موردی شهرستان گرگان) پرداخته است و نتایج نشاندهنده تاثیر ماهواره در ایجاد ارزشهای مدرن در زوجین و تاثیر خانواده در پیدایی ارزشهای سنتی زوجین بوده است، همخوانی دارد.
رابطه معنا دارطلاق و میزان حضور در شبکه های اجتماعی را مسئولان بهزیستی کشور هم تایید می کنند و به گفته مدیرکل دفتر امور آسیب دیدگان سازمان بهزیستی رابطه معناداری بین اعتیاد برخی زوجین به شبکه های اجتماعی و طلاق در جامعه ما به وجود آمده است.
محمد شریفی جامعه شناس هم با اشاره به هدف اولیه تشکیل این شبکه ها می گوید: افزایش ارتباط بین افرادی که در دهکده جهانی زندگی می کنند، اولین هدف و مهم ترین انگیزه تشکیل این شبکه ها بود تا حدودی هم در این هدف موفق بودند، اما بعضا یک سری جدایی ها و دوری هایی را هم به وجود آورد. اگر این مشکل را بخواهیم در جامعه خودمان بررسی کنیم، می بینیم که حضور در شبکه های مجازی، باعث ایجاد سوءظن و بدبینی بین برخی زوجین شده است؛ اتفاقی که کم کم به طلاق عاطفی و در نهایت به طلاق دائمی می انجامد.
او به نحوی آشنایی افراد در شبکه های اجتماعی اشاره می کند و می گوید: بر این اساس آمار ثبت احوال هم نشان می دهد در حال حاضر بیشتر طلاق ها در پنج سال نخست زندگی رخ می دهد و در این بین باز، سال اول سهم بیشتری در جدایی ها دارد. تحلیل این موضوع از نظر ما این است که معیارهای آشنایی زوجین در جامعه امروز به واسطه این شبکه های مجازی تغییر کرده است؛ یعنی آن سبک آشنایی سنتی و خانوادگی قدیمی که از طریق بزرگ ترهای فامیل بود، عوض شده و الان با ازدواج هایی روبه رو هستیم که پایه های آشنایی شان در فضای مجازی و در این شبکه های اجتماعی گذاشته شده است. در این شرایط وقتی دختر و پسر زیر یک سقف می آیند تازه می بینند خیلی از مواردی که فکر می کردند درباره هم می دانند، دروغ بوده و اختلاف نظر های زیادی با هم دارند؛ این یکی از دلایل طلاق است.
نکته دیگر اثری است که این شبکه ها روی خانواده هایی می گذارند که سابقه ای بییشتر از پنج سال زندگی مشترک دارند. در این خانواده ها هم جدایی به این دلیل صورت می گیرد که بحث بدبینی و سوءظن و طلاق عاطفی مطرح می شود.
قبلا همه روان شناسان خانواده توصیه می کردند زوجین موقع غذا خوردن و با هم بودن، حتی روزنامه هم نخوانند، تلویزیون نبینند و فقط به همدیگر توجه کنند، اما الان این طور نیست و زن و شوهر ساعت ها وقت شان را در این شبکه ها تلف می کنند.
از نظر شریفی ، برخورد سلبی و قهری با شبکه های اجتماعی بدترین راه حل برای درمان این معضل و پدیده اجتماعی است؛ تا جایی که درباره اش می گوید: در حال حاضر درباره شبکه های اجتماعی با مشکل به وجود آمدن یک پدیده اجتماعی مواجه هستیم. ما نمی توانیم با پدیده ها مقابله کنیم، باید آنها را آگاهانه هدایت کنیم. فیسبوک و توییتر را فیلتر کردیم، اما هنوز خیلی ها از این شبکه ها استفاده می کنند پس با فیلترکردن تلگرام و... به جایی نمی رسیم. باید به فکر به وجود آوردن جایگزین های بومی و محلی در این رابطه باشیم تا نتیجه بگیریم.
محمد ضیایی وکیل پرونده های خانوادگی هم بابیان این که کسی نمی تواند منکر آثار و تبعات منفی شبکه های اجتماعی در مسائل خانوادگی باشد می گوید: این موضوع کاملا به این بستگی دارد که خانواده ها چقدر با این شبکه ها درگیر باشند، چقدر برایشان وقت بگذارند و در مقایسه با ارتباط با همسرشان، چه جایگاهی به این شبکه ها بدهند. هر قدر استفاده از این شبکه ها در حد متعارف تری باشد، آسیب و تخریبش بر بنیان خانواده ها کمتر است.
او هشدار می دهد: متاسفانه اکنون وضعیت طوری شده که بین پرونده های مختلفی که برای جدایی در دادگاه ها تشکیل می شود، خیلی ها از این عامل شکایت می کنند. آمار مراجعاتی هم که زوجین به این دلیل به مراکز مشاوره دارند روز به روز بیشتر می شود. در بیشتر این پرونده ها هم خانم ها شکایت می کنند همسرشان وقت زیادی را به ارتباط های مجازی در شبکه های اجتماعی اختصاص می دهد و در نتیجه توجه کمتری به زوجه خود دارند.
اما گرایش چه افرادی به شبکه های اجتماعی بیشتر است ؟
کسانی که اعتماد به نفس پایینی دارند و احساس میکنند اگر در دنیای واقعی بخواهند ارتباط برقرار کنند احتمالاً مورد قبول قرار نخواهند گرفت و باعث میشود به دنیای مجازی رو بیاورند. شماری از آنها با استفاده مکرر از سیستم دنیای مجازی اصطلاحاً دچار اعتیاد به اینترنت میشوند بهطوری که واژه جدیدی تحت عنوان «سایبر فوبیا» برای آنها در نظر میگیریم که نشانههایی شبیه نشانههای اعتیاد و نشانههای ترک آن مانند سندروم خماری، سندروم نرسیدن مواد مخدر که فرد را بیقرار میکند و التهاب و اضطراب را به همراه دارد.
داور شیخاوندی آسیبشناس اجتماعی، تقلیل ارتباطات عاطفی را عامل کشیده شدن بدون حد و مرز مردان به سوی دنیای مجازی و فضایی غیر از فضای گرم خانواده میداند و میگوید: مردانی که روابط خوبی با خانواده و همسر ندارند سعی میکنند با کارها و برنامههای دیگری خودشان را سرگرم کنند و با توجه به گسترش فضای مجازی در میان خانوادهها، آنها حضور در این فضا را انتخاب میکنند. البته افرادی هم هستند که با گذراندن زمان زیادی در خارج از خانه و یا مطالعه کتاب و روزنامه زمانی که در خانه هستند تلاش میکنند تا کمترین ارتباط متقابلی با همسر و یا فرزندان داشته باشند. افرادی که امکاناتی مانند اتاق خصوصی در خانه ندارند در تنهایی خود آهنگ گوش میکنند و یا استراحت میکنند.همه اینها از کمرنگ شدن ارتباطات عاطفی در خانواده حکایت میکند و مردان به جای اینکه به خانواده و فرزندان توجه داشته باشند به کارها و سرگرمیهای دیگری علاقه نشان میدهند.
اما نمی توان نکات مثبت شبکه های اجتماعی را نادیده گرفت . این شبکه ها روزانه در گردش اطلاعاتی نقش بالایی دارند .می توان از این ابزار در جهت شایعه پراکنی و تخریب افراد استفاده کرد و یا از مطالب آموزنده و مفیدی که در گروه های مختلف به اشتراک گذاشته می شود لذت برد .
صادقی خانم خانه داری که روزانه نزدیک به یک ساعت در شبکه های اجتماعی مانند وایبر و تلگرام حضور دارد می گوید: گروه های متنوعی در این دوشبکه اجتماعی وجود دارد . گروه های سلامت تا آموزش آشپزی .
وی ادامه می دهد: بستگی به خود افراد دارد که میزان حضورشان در این شبکه ها را مدیریت کنند. به دلیل جذابیت و تنوع اطلاعاتی که در این شبکه های مجازی وجود دارد شاید متوجه گذر ساعت نشویم اما باید بتوانیم حضورمان را مدیریت کنیم .
او اضافه می کند: در خانواده ما ساعت هایی را برای استفاده از مطالب شبکه های اجتماعی در نظر گرفته ایم و بعد برای کنترل دو فرزندم و حتی خودم ،اینترنت خانه را قطع می کنیم . چون امکان اعتیاد پیدا کردن به این نوع شبکه ها بالا است .
به گفته این خانم خانه دار، گروهای آشپزی ،خرید های اینترنتی که قیمت های آنها بسیار پایین تر از قیمت مغازه است و برخی گروه های معرفی کتاب و موسیقی از گروه های مورد علاقه وی در شبکه اجتماعی تلگرام است . خرید و فروش تلگرامی و تبلیغات در گروه های پرطرفدار بخشی از استفاده های اقتصادی از این شبکه های اجتماعی است .
مریم یک گروه فروش لباس کودکانه در تلگرام دارد. او یک صفحه هم در اینستاگرام دارد اما از طریق گروه تلگرامش سفارش های خود را می گیرد. او می گوید ماهیانه به طور میانگین ۳ میلیون تومان از این طریق بدون آن که مغازه ای داشته باشد درآمد کسب می کند.
هدیه هم دو گروه عروسک سازی و شیرینی و ترشی فروشی در تلگرام دارد . او هم مانند مریم یک صفحه هم در اینستاگرام دارد . هدیه پس از یک سال فعالیت دیگر مشتری های خود را پیدا کرده و بدون تلگرام هم مشتریان ثابت خود را پیدا کرده است . به اعتقاد او فناوری ابزار مفیدی ست، اما اکثر افراد نمیدانند که چطور باید از آن به درستی استفاده کرد .
هر پدیده ارتباطی مانند چاقویی دو لبه می ماند که می تواند دلیل تازه طلاق ها باشد یا به عنوان یک محیط کسب و کار خانگی ازآن استفاده شود . ادم ها را تنها تر کند یا ارتباطات و معاشرت های نوین را رقم بزند و ادمها را با وجود فرسنگ ها فاصله از هم به هم نزدیک کند.
ارسال دیدگاه