رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی:

درك حقیقت قرآن از قرائت بدون تدبر حاصل نمیشود

رئیس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی در آستانه برگزاری جشنواره کتاب‌های قرانی به پانا گفت: درست است كه خط، لفظ، كتابت و خواندن قرآن نور است و تلاوتش انسان را نورانی میكند، اما درك حقیقت قرآن از قرائت بدون تدبر حاصل نمیشود.

کد مطلب: ۴۳۶۳۲۰
لینک کوتاه کپی شد

حجت ‌ الاسلام و المسلمین محی ‌ الدین بهرام محمدیان در گفت ‌ وگو با خبرنگار آموزش و پرورش پانا ضمن اشاره به این نكته كه قرآن در بین ما مهجور است و باید از این كتاب الهی مهجوریت ‌ زدایی كنیم، اظهار داشت: اختصاص یافتن دوازدهمین جشنوارة كتاب ‌ های آموزشی به كتاب ‌ های قرآنی در راستای همین هدف بوده است. متن این گفت ‌ وگو را در ادامه می ‌ خوانید:

لطفا بفرمایید چه نیاز و ضرورتی موجب شد كه دورة دوازدهم جشنواره به كتاب ‌ های قرآنی اختصاص دهید.

ضمن تشكر از دفتر انتشارات و بخش سامان ‌ دهی كتاب ‌ های آموزشی آن، كه پیشنهاد مرا مورد توجه قرار دادند و این دوره از جشنواره را به كتاب ‌ های قرآنی اختصاص دادند، من معتقد هستم كه قرآن هنوز هم در بین ما مهجور است؛ یعنی ما قرآن را خوب نشناخته ‌ ایم و نتوانسته ‌ ایم آن را وارد عرصة زندگی و حیاتمان كنیم. قرآن در حاشیه زندگی ماست. ما با قرآن مأنوسیم، اما بیشتر برای تبرك جستن یا تفأل زدن و استخاره كردن و این ‌ ها؛ قرآن هنوز به اندازة حقیقت آن در جامعه رواج پیدا نكرده است. البته هر آن ‌ چه ما امروز از زیست قرآنی داریم و آن مقدار از زندگی ما و نظام ما كه صبغة الهی گرفته است، از همان اندك توجهی است كه به قرآن داریم در واقع «نمی» از «یم» قرآن به دامن ما نشسته است؛ ولی كافی نیست. هنوز فضا و جوّ ما آن ‌ قدر قرآنی نشده است كه وقتی استنشاق معنوی می ‌ كنیم، بوی قرآن به مشاممان برسد. بنابراین مهجوریت قرآن باقی است و ما باید كاری برای آن انجام دهیم. به ‌ هرحال اختصاص یافتن جشنوارة دوازدهم به كتاب ‌ های قرآنی، گامی در این جهت است.

مهجوریت ‌ های قرآن

به نظر شما مهجور بودن قرآن بیشتر در چه لایه ‌ هایی است؟

مهجوریت قرآن لایه ‌ های مختلفی دارد. اولین لایه این است كه ما به ‌ عنوان مسلمان، نتوانیم با قرآن همان مسّ یا تماس ابتدایی را داشته باشیم. مسّ ابتدایی هم این است كه قرائت یا تلاوت قرآن را بدانیم ولی همین موضوع (تلاوت قرآن) برای ما فراگیر نیست و این لایة اول مهجوریت است. ما هنوز بی ‌ سوادی قرآنی را داریم. هنوز بعضی از بزرگ ‌‌ سال ‌ های ما كه در سن بلوغ و میان ‌ سالی هستند، وقتی قرآن را می ‌ بینند، از آن، به نوعی، واهمه دارند. چون قرآن را بلد نیستند. كسی هم كه از قرآن واهمه داشته باشد نمی ‌ تواند با آن تماس بگیرد. بنابراین ما باید قرآن ‌ آموزی را عام و فراگیر كنیم. این عیب بزرگی است كه كسی مسلمان باشد ولی نتواند حداقل قرآن را تلاوت و قرائت كند. در اینجا تكلیف نظام تعلیم ‌ وتربیت و آموزشی و پرورش كشور این است كه دانش ‌ آموزان را در دورة ابتدایی با آموزش روخوانی و روان ‌ خوانی با قرآن مأنوس كند.

دومین لایه از مهجوریت قرآن این است كه آن ‌ هایی هم كه می ‌ توانند قرآن را بخوانند، نمی ‌ توانند قرآن را از نظر مفاهیم و معانی درك كنند.

درست است كه خط، لفظ، كتابت و خواندن قرآن نور است و تلاوتش انسان را نورانی می ‌ كند. اما درك حقیقت قرآن از قرائت بدون تدبر حاصل نمی ‌ شود. لذا معصوم(ع) می ‌ فرماید: «لاخیرفی قرائئ لیس فیه تدبر». یعنی در قرائت قرآنی كه در آن تدبر نباشد، خیر نیست. اولین ورودی تدبر هم فهم معانی قرآن است. ما باید بدانیم كه دلالت ‌ های الفاظ قرآن بر چه معانی و مفاهیمی است. باید مفهوم قرآن را بدانیم. ما الان قاریانی داریم كه وقتی قرآن تلاوت می ‌ كنند، وقف و ابتدایی كه می ‌ كنند درست نیست؛ لحنی هم كه به ‌ كار می ‌ برند درست نیست؛ نفس ‌ گیری ‌ هایی كه می ‌ كنند، درست نیست. این ‌ ها به دلیل آن است كه معنای آیه ‌ ای را كه می ‌ خوانند نمی ‌ فهمند. معانی و مفهوم قرآن برایشان فهم نشده است. پس دستگاه تعلیم ‌ وتربیت كشور لازم است حداقل در دورة اول متوسطه، بین آموزش زبان عربی و فهم قرآن پل بزند و از آموزش عربی برای فهمیدن قرآن بهره بگیرد. حداقل انتظار این است كه اگر دانش ‌ آموزان واژگان كم ‌ بسامد قرآن را بلد نیستند واژگان پربسامد آن را بلد باشند.

یك مهجوریت دیگر قرآن این است كه رفتار ‌ های قرآنی برای ما ملكه نشده است. ما نمی ‌ دانیم قرآن از ما چگونه ‌ ای زیستن را می ‌ خواهد تا همان ‌ گونه زندگی كنیم. قرآن اساساً كتاب و قانون زندگی است. ما باید زیست قرآنی داشته باشیم. لذا اگر تلاوت و قرائت قرآن می ‌ كنیم یا داستان ‌ های قرآن را نشر می ‌ دهیم و می ‌ خواهیم لطایف آن را بدانیم، برای این است كه براساس قرآن زندگی كنیم. مثلاً وقتی داستان حضرت یوسف(ص) را می ‌ خوانیم یعنی این ‌ كه ای جوانان! شما اگر یوسف هم باشید برادر بدخواه دارید. تو را می ‌ فریبند و برایت چاه می ‌ كنند. همچنین به پدران و مادران ما یاد می ‌ دهد كه هر تعداد فرزند داشته باشند متوجه باشند كه ممكن است بین آن ‌ ها اختلاف بیفتد و نسبت به همدیگر حسادت بكنند. باید از داستان حضرت یوسف فهمید كه حتی در یك نظام فرعونی اگر كاره ‌ ای شدید، باید امانت را رعایت كنید و اگر جامعه ‌ ای به شما اعتماد كرد، باید این اعتماد را پاس داشت. نمی ‌ توان گفت چون نظام فرعونی است، می ‌ توان دزدی كرد و دروغ گفت. چون آدم ‌ ها هستند كه از نظام ‌ ها بهره ‌ مند می ‌ شوند.

ما شك نداریم كه وقتی نظام جمهوری اسلامی آمد، انصافاً قرآن را به صحنه آورد. ما در گذشته قاری و حافظ برجستة قرآن بسیار كم داشتیم اما امروز تعداد كثیری قاری برجسته و حافظ قرآن داریم. ولی عقب ‌ ماندگی ما در قرآن آن ‌ قدر زیاد است كه هنوز به حد نصاب لازم نرسیده ‌ ایم. این است كه می ‌ گویم از قرآن باید مهجوریت ‌ زدایی كنیم.

برنامه ‌ ریزی ‌ ها مبتنی بر قرآن نیست

ا ضافه بر این ‌ ها من معتقدم كه اساساً در نظام برنامه ‌ ریزی كشور قرآن مهجور است و این به سران و برنامه ‌ ریزان كشور برمی ‌ گردد. یعنی برنامه ‌ ریزی ‌ های آن ‌ ها مبتنی بر قرآن نیست. در نظام تعلیم ‌ وتربیت ما بعد از سی ‌ وچند سال، آن هم در سال ‌ های اخیر، در حد اندكی از قرآن متأثر شده ‌ ایم. یعنی برنامه ‌ ریزی درسی ما مبتنی بر قرآن نیست. برنامه ‌ ریزی اقتصادی و سیاسی ما مبتنی بر قرآن نیست. بله، در جاهایی از قرآن متأثر شده ‌ ایم ولی الصاقی عمل كرده ‌ ایم؛ در صورتی كه در مورد قرآن نباید الصاقی عمل شد. باید درهم ‌‌ تنیدگی برنامه ‌ ها ایجاد شود. یعنی وقتی برنامه توسعه یا چشم ‌ انداز را می ‌ نویسیم، سطربه ‌ سطر آن ‌ ها مستندهای قرآنی داشته باشد یا حداقل مغایر با قرآن نباشد.

برای مهجوریت ‌ زدایی از قرآن چه پیشنهاداتی دارید؟

به نظر من مدیر هر دستگاهی در حوزة خودش باید برای این كار برنامه داشته باشد. ما در حوزة آموزش ‌ وپرورش، احساس كرده ‌ ایم كه یك برنامه ‌ های رسمی باید طراحی كنیم. برنامه ‌ های رسمی ما هم همان برنامه ‌ های آموزشی در چارچوب برنامة درسی ملی است. قدم ‌ به ‌ قدم جلو می ‌ رویم. ولی كافی نیست. همچنان كه در برنامة درسی، در بسیاری از عناوین دروس و حوزه ‌ های یادگیری احساس می ‌ كنیم نیازمند پشتیبانی و حمایت علمی، فرهنگی و آموزشی هستیم در حوزه یادگیری قرآن هم ‌ چنین احساسی را داریم.

شما می ‌ بینید در حوزة دروس تجربی، ریاضی یا زبان خارجی چقدر بخش خصوصی آمده است و پشتیبانی می ‌ كند ولی ما در حوزة معارف اسلامی و قرآنی نتوانسته ‌ ایم از استعدادهای عمومی كشور استفاده كنیم و این ‌ ها را به ‌ صورت هم ‌ افزا در كنار هم قرار دهیم.

همه ما علاقه ‌ مند به قرآن هستیم ولی از برنامه ‌ های همدیگر در این زمینه خبر نداریم. پس به یك هماهنگی نیاز است تا هم ‌ افزا شویم و از كارهای تكراری، موازی و یا كم ‌ اثر اجتناب كنیم و این حاصل نمی ‌ شود مگر این ‌ كه افراد را دعوت و تشویق به همكاری كنیم. این حوزه خیلی نیازمند كار است.

متأسفانه یك كج ‌ تابی یا بدفهمی هم وجود دارد و آن این است كه مردم فكر می ‌ كنند چون حكومت اسلامی است، هرچه كه رنگ ‌ وبوی اسلامی دارد، خود حكومت باید متولی آن شود. این برداشت ناصوابی است. حاكمیت اسلامی در جای خودش یك وظایفی دارد؛ اما آحاد ملت هم وظیفه دارند. همان ‌ طور كه در نیمة شعبان، دولت وظیفه دارد چراغان كند و پرچم بزند خود مردم هم باید كار خودشان را بكنند و ابراز علاقه به حضرت حجت(عج) بكنند و البته این ‌ كار را هم می ‌ كنند. در محرم و عاشورا هم مردم خودشان به میدان می ‌ آیند. در مورد قرآن هم همین ‌ طور است ولی نهادهای دولتی هم برای ترویج فرهنگ قرآن سرجای خود وظیفه دارند. بر همین اساس بود كه ما به این نتیجه رسیدیم كه مخصوصاً در حوزة مسئولیت خودمان كاری بكنیم. این بود كه گفتیم ناشران، مؤلفان، نویسندگان و اهل قلم برای آموزش بچه ‌ هایی كه از سن ۵ تا ۱۸ سالگی آموزش ‌ وپرورش عهده ‌ دار آنان است بیایند كار كنند و كمك كنند و این را هم متواضعانه و خاضعانه خواستیم.

ما برای نوجوانان و جوانان در زمینة فرهنگ قرآن، آثار بسیار كمی داریم. پس گام اول این است كه دیگران را تشویق كنیم تا به میدان بیایند.

گام دوم استانداردسازی است. چون همین كارهایی هم كه تاكنون انجام شده، هم از نصاب لازم برخوردار نیست؛ به ‌ عبارت دیگر با آن ‌ چه در برنامة درسی، آموزشی و تربیتی است همسویی و همخوانی لازم را ندارد. برای این كار نیازمند یك استانداردهایی بودیم كه خوشبختانه آن ‌ ها را تهیه كردیم.

البته در این كار، چون این اولین ‌ بار بوده، دوستان قطعاً اغماض ‌ هایی هم داشته ‌ اند تا كه فعلاً بعضی از كتاب ‌ ها بیاید و ما آن ‌ ها را بررسی و احیاناً تشویق كنیم و بگوییم امسال این ‌ ها بهترین ‌ ها بودند ولی براساس استانداردهای ما باید كارهای بهتری برای آینده تولید شود.

گاهی اوقات كتاب ‌ هایی به ‌ دست من می ‌ رسد كه نگاه می ‌ كنم و جای تعجب دارد. اخیراً ۸ كتاب داستانی قرآنی را نگاه می ‌ كردم. دیدم بخشی از این ‌ ها نه ‌ تنها مستندات قرآنی ندارد بلكه ریشه در اسرائیلیات دارد. چیزی كه ما می ‌ گوییم و می ‌ خواهیم باید خودش مبتنی بر قرآن باشد و اگر فضاسازی داستانی می ‌ كنیم باید با روایات صحیح داستان ‌ سازی كنیم. اما این ‌ كه فكر كنیم می ‌ توانیم در خیال ‌ های خودمان جولان بدهیم و چیزهایی تهیه كنیم كه حاصل آن این اسرائیلیات باشد، درست نیست و این ‌ ها نباید در معارف قرآنی و اسلامی وارد شود. فكر نباید ضعیف و بچه ‌ گانه باشد. فكر باید بزرگ، توانمند و قوی باشد ولی برای بچه ‌ ها باشد.

ما متأسفانه در فهم این مسئله در كشور دچار كژتابی هستیم. گاهی فكر می ‌ كنیم آن ‌ ها كه برای بچه ‌ می ‌ نویسند باید تنك ‌ مایه و سبك ‌ مغز باشند. در حالی ‌ كه نویسندة كار كودك یا نوجوان باید متخصص باشد. این ‌ طور نیست كه چون كار برای بچه ‌ هاست، هر كسی می ‌ تواند این كار را انجام دهد. این فكر غلط را در آموزش ‌ وپرورش هم داریم. فكر می ‌ كنیم هر كس كه دیپلم دارد، می ‌ تواند معلم ابتدایی شود.

حد نصاب قرآنی هم همین ‌ طور است. آن ‌ كس كه می ‌ خواهد كار قرآنی برای بچه ‌ ها بكند، باید هم دانش قرآنی داشته باشد و هم بتواند با بچه ‌ ها هم ‌ زبانی كند و برای آن ‌ ها بنویسد. لذا لازم است این استانداردها را داشته باشیم و مشخص كنیم كه مثلاً داستان قرآنی یا تفسیر دانش ‌ آموزی، این شاخص ‌ ها و ویژگی ‌ ها و مشخصات را دارد.

چه پیشنهادی برای ادامة راه دبیرخانه جشنوارة قرآنی دارید؟

شروع هر كاری خوب است، اما تداوم آن مهم است. این كاری كه شما امروز شروع كرده ‌ اید باید سال ‌ ها ادامه دهید تا به آن مقصود اصلی برسید. اگر كار را نیمه ‌ تمام رها كنید، سرمایه ‌ ها را هدر داده ‌ اید. ما باید به روزی برسیم كه اگر از ما بخواهند صد كتاب قرآنی برای دورة ابتدایی معرفی كنیم داشته باشیم. البته باید مواظب ابهت و قداست قرآن هم باشیم. چون ما بعضی وقت ‌ ها با ساده ‌ سازی كاری می ‌ كنیم كه در حقیقت كم ‌ ارزش ‌ سازی اتفاق می ‌ افتد. نباید این اتفاق رخ دهد. ساده ‌ سازی غیر از كم ‌ ارزش ‌ سازی است. قرآن كتاب مقدس است و باید از قداست آن حفاظت شود.

احساس من این است كه می ‌ توانیم با آغاز این كار در همان مسیری قدم برداریم كه مقام معظم رهبری فرمودند. فرمودند: امیدوارم آموزش ‌ وپرورش در مهجوریت ‌ زدایی قرآن كاری بكند كارستان. پس همة برنامه ‌ های ما باید به سمتی پیش برود كه ان ‌ شاءالله در ۱۰ سال آینده در كنار قاریان و حافظان برجستة قرآنی، مدبر در قرآن و مفسر در قرآن داشته باشیم و در كنار این ‌ ها گنجینة فرهنگی كشورمان هم آكنده از كتاب ‌ ها و كارهای قرآنی بشود.

چه انتظاراتی از ناشران، مؤلفان و نویسندگان كشور در این مسیر دارید؟

احساس من به ‌ عنوان یك طلبه این است كه همة ما مدیون قرآن هستیم؛ مخصوصاً ناشران و نویسندگانی كه در حوزه معارف قرآنی و اسلامی كار می ‌ كنند. به ‌ ویژه ناشران قمی باید نسبت به قرآن اهتمام داشته باشند و سعی ‌ شان این باشد كه آثار فخیم و فاخری تولید كنند. من می ‌ خواهم بگویم تولیدات ناشران قمی به ‌ گونه ‌ ای باشد كه قابلیت تنه زدن به ناشران برجستة دنیا را داشته باشند. آن ‌ ها باید ببینند ناشرانی كه در اروپا در رابطه انجیل برای بچه ‌ ها كار می ‌ كنند چه كار می ‌ كنند. الگو گرفتن بد نیست. فن و مهارت است. ببینید آن ‌ ها از چه نوع مطالبی، چه زبانی، چه نقاشی ‌ هایی، چه خط ‌ هایی و چه كاغذهایی استفاده می ‌ كنند. برای خانواده ‌ ها چه می ‌ كنند. شما می ‌ دانید كه قرآن بسیار جذاب ‌ تر از انجیل است. ناشران به ‌ ویژه ناشران قمی باید همت والای خودشان را نشان دهند. نباید در رابطه با قرآن براساس عرضه و تقاضا عمل كرد كه ببینند سود دارد یا نه. سودهای قرآنی را باید برای آخرتمان بگذاریم. البته ما هم باید در معاونت سامان ‌ دهی كتاب ‌ های آموزشی مشاورة رایگان را هم در خدمت ناشران قرآنی قرار دهیم تا بدانند كتاب ‌ هایی كه در رابطه با قرآن تولید می ‌ كنند حائز چه نوع ویژگی

اشتراک گذاری instagram │
برچسب ها # خبرگزاری پانا

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار