بهروز غریب پور در گفت و گو با پانا:

تئاتر به راستی همزاد بشر است

بهروز غریب پور نویسنده و کارگردان مطرح نمایش های عروسکی معتقد است ارتباط متقابل مدارس و نمایش می تواند در تغییر نگاه فرهنگی دانش آموزان به هنر موثر افتد، چرا که تئاتر همزاد بشر است.

کد مطلب: ۴۳۴۳۰۱
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، بهروز غریب پور متولد سال ۱۳۲۹ در سنندج و نویسنده، کارگردان تئاتر و سینما و استاد نمایش عروسکی ایرانی است. وی اگرچه تجربه نویسندگی فیلم «دونده»، تهیه کنندگی فیلم «زینت»، نویسندگی و کارگردانی فیلم «کارآگاه۲» و «تنبل قهرمان» را در کارنامه کاری اش دارد، اما عمده فعالیت هنری اش به عرصه تئاتر و تالیف و ترجمه نمایشنامه بر می گردد. وی مهم ترین اپراهای عروسکی کشور از جمله «رستم و سهراب»، «اپرای عروسکی عاشورا»، «مولوی»، «حافظ»، «لیلی و مجنون» را هم روی صحنه برده است و در این گفت و گو خدمات تئاتر و نقش تربیتی آن برای مدارس را برشمرده است. وی معتقد است تئاتر به تعبیری همزاد بشر است و استفاده از آن در مدارس باید به منظور تعلیم و تربیت مورد توجه قرار گیرد نه با هدف معرفی بازیگر، نویسنده و کارگردان به جامعه هنری کشور. متن کامل گفت و گو با این کارگردان را در ادامه می خوانید:

تئاتر به ویژه نمایش های عروسکی چه کارکردهایی برای دانش آموزان دارد؟
تئاتر و تئاتر عروسکی را می توان از دو جنبه متفاوت دید. یکی جنبه آموزشی و تربیتی و دیگری از منظر خلق یک اثر هنری. درباره مورد اول باید دید که اساسا تئاتر راهی برای تربیت کردن انسان برای همزیستی با دیگران و نقد زندگی برای بیان آرزوها، نشان دادن اختیارات و رویاها و به تعبیری نمایش زندگی مشترک انسان هاست یا نه. با این اصل همیشه می توان تئاتر را در هر سنی مورد نظر داشت. وقتی نگاه ما به تئاتر از منظر خلق یک اثر هنری و اجرایی برای تماشاگر نباشد، تئاتر به آموزشی در زندگی تبدیل می شود. بنابراین اگر زایده ها کنار برود، تئاتر هدف داشتن، زندگی اجتماعی، ایفای نقش درست در گروه محله ای، خانوادگی، شهری و جامعه را مورد تاکید قرار می دهد. از این رو تئاتر صرفا ارائه یک اثر هنری نیست. بلکه به کار گیری نوعی از هنر است که فی نفسه اجتماعی است. در حالی که می توان در عالم موسیقی نوازنده و در دنیای نقاشی نقاش تربیت کرد و هر هنر انفرادی دیگری را هم می توان این گونه به یک فرد آموخت. اما در تئاتر به تنهایی نمی شود گروه داشت و نمایش اجرا کرد. به همین دلیل تئاتر به درستی همزاد بشر تلقی شده است.
موقعیت های تئاتری در جامعه مدرسه چگونه تعریف می شوند؟
ممکن است در این موقعیت قرار گرفته باشید. در یک مهمانی اگرچه ممکن است موضوعی موجب نگرانی و دلخوری شما شده باشد، اما گلایه و شکایت بابت آن را در آن جمع پنهان می کنید. این یعنی تئاتر و نوعی آموزش همزیستی و زندگی در جمع است. اما متاسفانه در مدارس اشتباه ترین تعبیر این است که تئاتر ارائه یک اثر هنری است و از این نظر می تواند مورد استفاده قرار بگیرد. اگرچه تئاتر را در غایت خود می توان مجموعه ای از استعدادهایی دانست که از سنین نوجوانی عبور کرده اند و بعد از آموزش دیدن در آینده بازیگران خوبی خواهند شد. اما نیروی اصلی و بن مایه تئاتر نیروی تربیتی آن است که باید مورد توجه اصحاب و ارباب تربیت قرار بگیرد.
خودتان هم از این کارکرد بهره برده یا آن را به تجربه دریافته اید؟
بله، سال ها قبل نمایشی به نام «بابابزرگ و ترب» را روی صحنه بردم. در این نمایش اصل بر این است که هرکس جایگاه خود را در امری فراگیرتر در نظر می گیرد تا تربی را از خاک بیرون بکشد. پدربزرگ و مادربزرگ، نوه، یک سگ، یک گربه و یک موش کاراکترهای این نمایش هستند. آن ها وقتی عقلشان را روی هم می گذارند و نیروهایشان جمع می شود، موفق می شوند مشکل را حل کنند. در یکی از سانس های اجرای این نمایش دانش آموزان یک مدرسه به تماشای این نمایش آمدند. مدیر مدرسه بعد از پایان کار از من تشکر کرد اما به فکر فرو رفته بود و چند هفته بعد با من تماس گرفت و گفت ما همیشه به بچه ها در مدرسه می گفتیم برای آب خوردن صف تشکیل بدهید اما فایده ای نداشت. حالا من بعد از دیدن نمایش شما هربار که این اتفاق می افتد، از بچه ها می خواهم تا مثل نمایش «بابابزرگ و ترب» صف تشکیل بدهند. از این نظر ما در مدرسه حتما با مشکلات زیادی مواجه می شویم که راه حل آن توصیه، دستور، نصیحت و تنبیه نیست. بلکه راهکار آن تربیت تئاتری است. اگر از این جنبه به نمایش نگاه کنیم آن را لازمه محیطی آموزشی مثل مدرسه می بینیم. مارک تواین معتقد است بزرگترین اختراع بشر در حوزه فرهنگ و هنر در قرن بیستم تئاتر کودک و نوجوان است. او دلیل می آورد که در مدرسه ای حضور پیدا کرده است که دانش آموزانی از نژادها و فرهنگ های متفاوتی در آن حضور داشته اند و راه همزیستی آن ها با یکدیگر را تئاتر یافته است. بنابراین تئاتر هم می تواند راه حل تربیتی باشد و هم راهی برای کشف استعداد. اگرچه کشف استعداد در زمینه های کارگردانی، بازیگری و نویسندگی نه در حیطه وظایف مدارس است نه آن ها متخصصان این امر هستند. اما به کار گیری تئاتر در تربیت دانش آموزان کار بسیار ساده ای است.
بازی های کودکان چه پیوندی با تئاتر دارد؟
بازی های کودکان بدون نویسنده و کارگردان انجام می شود. زیرا کودکان نیازمند چنین بازی هایی هستند. بنابراین تئاتر برای تربیت شخصیت است و مدرسه مسئول معرفی بازیگر و کارگردان و نویسنده به عالم هنر نیست.
بنابراین معتقدید بیش از آن که مدرسه می تواند به تئاتر خدمت کند، تئاتر به دانش آموز کمک خواهد کرد...
حتما همین طور است. اولیای فهیم هم می توانند از تئاتر برای آسان تر کردن ارتباط خود با فرزندانشان کمک بگیرند. ما در تحلیل یک اثر نمایشی می توانیم به این نتیجه برسیم که همه اعضای تیم با هدفی نقشی را ایفا می کنند و گرد هم جمع می شوند تا تماشاگر را متوجه داستان و ماجرایی بکنند. حال اگر تماشاگر از این دایره حذف شود و جمع بتواند همگرایی، مدیریت و همزیستی را بالا ببرد، تئاتر در خانواده، مدرسه؛ شهر و حتی کشور کارکرد دارد. تصور کنید از فرزندانتان می خواهید که دعوایی صوری راه بیاندازنند. ناگهان می بینید بعد از آن واقعا دعوا و مشاجره شکل می گیرد و به دنبال منیت و غرور دوستی ها به هم می خورد. حال اگر از آن ها بخواهید که دوباره با هم دوست شوند، صلح دوباره ای برقرار خواهد شد. تئاتر قابلیت آشتی دادن و برقراری صلح دارد. به همین دلیل در اروپا به ویژه کشور ایتالیا این راه حل همواره در مدرسه مورد توجه قرار داشته است. در یکی از مدارس این کشور شخصیتی خیالی به نام اتلو خلق شده است که در یادداشت های بسیاری از نویسندگان از جمله ماریا سینیورلی هم آمده است. در زنگ تفریح های مدرسه آنچه که مدیران، ناظمان و مربیان نمی توانستند به بچه ها آموزش بدهند و آن ها را وادار به انجام آن کنند، اتلو می توانسته است. شخصیتی عروسکی که با همه رفیق است. نه معلم است و نه مدیر که ترسی ایجاد کند و به همین دلیل با بچه ها بهتر ارتباط برقرار می کند.
در واقع به رهبر فکری تبدیل می شود.
رفیق و همراه واژه بهتری است. وقتی از رهبری و هدایت یک گروه حرف می زنیم نگاهمان خیلی ایده ال می شود و گویی معتقدیم عروسک می تواند همه کاستی ها را از بین ببرد. تئاتر نمی تواند نقص ها را کاملا برطرف کند. بلکه می تواند شکل بندی جامعه را اصلاح کند. نکته دیگر این است که اگر تئاتر در مدارس صرفا به عنوان هنر مورد توجه قرار بگیرد، قدرت تخریب شخصیت را به دنبال دارد به شرط آن که یک نقش ثابت به دانش آموز سپرده نشود.. زمانی که من مدیر آموزش تئاتر کودک و نوجوان در کانون پرورش فکری بودم، سفری به اصفهان داشتم و در مدرسه ای از این شهر نمایشی اجرا می شد که یک ملکه و دختر یتیم دو کاراکتر آن بودند و بازیگران ثابتی داشتند. من از مربی مدرسه خواستم تا نقش های آنان را عوض کند و یکی از دشوارترین موقعیت ها برای دو بازیگر دانش آموز بود. دیدم که ملکه نقش یتیم را ملوکانه بازی می کرد و دختر یتیم هم نقش ملکه را یتیمانه. بنابراین تکرار غیرکارشناسانه یک نقش ممکن است باعث نوعی ثابت ماندن نکات منفی نقش در یک فرد هم بشود. اگر از نیرویی که در تئاتر وجود دارد به درستی استفاده نشود، مثل کارد تیزی است که در دست فردی فاقد تعادل روانی قرار دارد. کودکانی که قدرت رهبری و هدایت بازی دارند، در تفهیم قواعد بازی به یادگیری مهارت های اجتماعی کمک می کنند. بنابراین اگر جامعه ای منظم، درست و هدفمند را مد نظر داریم، باید تئاتر را سایه به سایه واحدهای درسی به کار ببندیم.
گفت و گو از: رکسانا قهقرایی

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار