میر دوبار مقتول
دکتر محمد شعله سعدی ، مدرس دانشگاه خاطرات و کابوس های یک جامه دار از زندگی و قتل میرزا تقی خان فراهانی ˝ با نویسندگی، طراحی و کارگردانی دکتر علی رفیعی را نقد کرد.
به گزارش پانا از فارس، دکتر محمد شعله سعدی ، مدرس دانشگاه طی نقدی بر خاطرات و کابوس های یک جامه دار از زندگی و قتل میرزا تقی خان فراهانی " با نویسندگی، طراحی و کارگردانی دکتر علی رفیعی نوشت:
نمایشنامه خاطرات و کابوس های یک جامه دار .... نوشته ، طراحی و کارگردانی دکتر علی رفیعی روایتی است از قتل میرزا تقی خان فراهانی مشهور به امیرکبیر. این اثر با طراحی میزانسن و هدایت متجاوز از ۳۰ بازیگر، یک اثر عظیم محسوب می شود که متاسفانه علی رغم زحمتی که کشیده شده است و هزینه ای که صورت گرفته ، یک کار قابل قبول در کارنامه دکتر علی رفیعی به شمار نمی رود.
نمایش با ناله ها و مویه های جامه دار(با بازی سیامک صفری) آغاز می شود و با آن نیز پایان می یابد. مویه های کسی که به روایت بورشور بنا است "نماد مردم خوش باور و پر امید اما ضعیف " باشد. اما نه از خوش باوری در او خبری هست و نه از امید. جامه داری یک مقام درباری بسیار مورد توجه بوده است که این جا ظاهراً به دلاکی تقلیل یافته است. جامه دار به قول خودش ، سابقاً کیسه کش قائم مقام فراهانی بوده است و حالا جامه دار امیر است. با این که هیچ پس زمینه شخصیتی از جمله تحصیلات و وضعیت خانوادگی از او دیده نمی شود ، جز همین کیسه کشی قائم مقام ، از هر استاد ادیبی، شاعر تر است! مستمراً و در تمام نمایش جناب جامه دار با صدای بی سوزی که بیشتر به زوزه باد می ماند، در حال شعر خواندن و بحر طویل سرودن است.
این تناقض در شخصیت پردازی در سایر موارد هم دیده می شود . مهد علیاء مادر سخن ور ، موسیقی دان ، هنرمندپرور ، متنفذ و هوشمند ناصرالدین شاه قاجار که از مرگ محمد شاه قاجار تا مرگ خودش کل مقدرات کشور ایران را در اختیار داشته است ، در خاطرات و کابوس های یک جامه دار .... زن هرزه و بوالهوسی نمایش داده می شود که کل دل مشغولی اش آن است که شب را در آغوش کدام دلبر تازه (اعم از درباری و وزیر و شاهزاده و ....) به سر برد و در وقت استراحت هم کنیزی را خفه و وزیری را سربه نیست کند. معلوم نیست در جامعه مرد سالار ایرانی و در عشیره ای مثل قاجار !!! چنین هرزه ای که هرزگی او اظهر من الشمس است و هر شب او را دوش به دوش و دست به دست می برند ، چطور توانسته پایه های قدرت اش را این گونه حفظ کند که پسرش را به شاهی برساند ، بزرگ ترین شخصیت سیاسی قرن را سربه نیست کند. میرزا آقا خان را یک بار عزل و دوباره نصب کند و....
قطعاً نویسنده بنا نیست پایبند تاریخ باشد ، اما این گونه جعل و تحریف تاریخ با اهدافی که در بورشور ادعا شده اند ، همخوانی نداشته گاه دقیقاً ضد اهداف مورد ادعا به نظر می آید. نویسنده باید به منطق دراماتیک پایبند باشد. اگر شخصیت پرتوگونیست شما امیر کبیر است و بنا است یک چهره ملی یا به روایت برشور "یکی از مردان بزرگ تاریخ کشورمان "باشد ، باید حریف او نیز بزرگ و قوی و سرپنجه و هوشمند باشد. همسنگی قهرمان و ضد قهرمان یکی از بدیهی ترین اصول شخصیت پردازی است. اگر آنتی گونیست هرزه بوالهوس خوش گذرانی هست ، پرتوگونیست نمی تواند جز آدم حقیر و بی سر و پایی باشد و الا چنین هرزه ای نباید بتواند چنان شیر شرزه ای را ساقط کند!!!!
نقش امیر کبیر که بعد از جامه دار بیشترین تاکید بر روی او است نیز اشکالات اساسی از نظر شخصیت پردازی دارد. امیر ظاهراً همه چیز می داند. از روابط خصوصی مهد علیا تا مراودات میرزا آقاخان نوری. اما معمولاً رفتاری مذبذب و شخصیتی سست دارد. مثلاً مدتی مدید با گلین خانم بر سر نیامدن اش به تهران محاجه می کند، آن هم هنگامی که ولیعهد باید به سرعت به مرکز برسد تا مدعیان تاج و تخت ، آن را اشغال نکنند و عاقبت الامر قانع می شود که گلین خانم هم بیاید. لابد برای آن که بعداً در قتل گلین خانم حقانیت اش معلوم شود! امیر از مراودات میرزا آقا خان نوری به سفارت خانه انگلستان مطلع است ، از مراودات غیر اخلاقی مهد علیاء مطلع است ، اما معلوم نیست چرا با این همه قدرتی که بر شاه دارد، درست در همان زمانی که فرمان روا است، از به تبعید فرستادن میرزا آقا خان نوری که بی اجازه از تبعید بازگشته است، عاجز است؟ شاه از فرمان امیر نمی تواند سرپیچی کند ، اما میرزا آقا خان نوری می تواند؟ امیر در اوج قدرت، زورش به میرزا آقا خان نوری نمی رسد که او را سر به نیست کند یا به کاشان مجدداً تبعید نماید. از همه چیز خبر دارد اما هیچ فرصتی به دست نمی آورد که سر سپردگان روسیه و انگلیس یا عیاش ها و هرزگان دربار را چنان رسوا کند که نتوانند عالیه او نمامی کنند! این است که منطق دراماتیک نادیده گرفته می شود آن هم در کاری که دستپخت علی رفیعی و محمد چرمشیر است !!!
امیر کبیر در این نمایش آدم اقدامات بی منطق است. یعنی عدم رعایت منطق دراماتیک به عمل شخصیت هم تسری یافته است. امیر خشم می گیرد ، عفو می کند ، قانع می شود ، دل می بندد ، اعتماد می کند همه بی دلیل یا پر از تناقض!!!! همه این ها شدیداً مغایر همه چیز دانی و سرپنجگی و سلطه گری امیرکبیر تاریخی است و مغایر با مدتی از نمایش که امیر کاملا مورد وثوق و اعتماد شاه است.
امیرکبیر در روایت رفیعی آدم نادانی است که به روایت جامه دارِ همه چیز دان (که در بورشور خوش باور و پر امید است اما در صحنه چنین نیست!!!)، دل به مردم نادان و بد عهد و بی سرو پایی خوش کرده است و مستحضر به یاری کسانی است که هیچ امیدی به آن ها نباید داشت . به روایت عزت الدوله، نادانی است که به حمایت ناصرالدین شاه بی وجود و بی اراده، دل خوش کرده است. توگویی آن صفاتی که در بورشور به جامه دار داده اند، صفات خود امیر است : "خوش باور و پر امید" و بعد معلوم نیست چنین آدم نادانی چرا باید باز هم به روایت بورشور "یکی از مردان بزرگ تاریخ کشورمان" باشد؟؟؟؟؟ این ها تماماً با اهدافی که در بورشور ادعا شده اجرا دنبال می کند هم مغایرت دارد.
شخصیت ناصرالدین شاه نیز همینطور طراحی شده است. یک بچه لوس و بی مسئولیت و ضعیف النفس و فرو مایه. معلوم نیست امیر کبیر با آن عظمت اش چطور راضی شده است با چنین آدم حقیری کار کند؟ از آن مهم تر معلوم نیست طبق چه منطقی امیر امید داشته است چنین جرثومه فساد وجهلی اصلاح شود یا برای اصلاح کشور جانبازی کند؟ ناصرالدین شاه، حتی تا آخرین لحظه در نمایش نسبت به امیر همدلی و محبت دارد . اما باز معلوم نیست به چه دلیل حکم قتل کسی که به گوشه پرتی تبعید شده است و آن همه دل بستگی به او دارد را شاه امضا کرده است؟ در حالی که در روایت تاریخی دلایل بسیار مهمی برای این تصمیم ذکر شده است که کافی بود رفیعی به جای آن که خلاقیت نشان دهد ، برای رعایت منطق دراماتیک به تاریخ وفادار بماند!
متن از یک سر درگمی شگفت آوری بین همه آن چه که هست و همه آن چه بورشور ادعا می کند می خواهد باشد ، رنج می برد. بنا است ما "تاریخ را همچون آینه ای برای منعکس کردن بحران های اجتماعی زمانه خود" بیابیم. بنا است "از راه به صحنه آوردن یک رویداد تاریخی ، مسائل و مفاهیمی را مطرح سازیم که احتمالاً می توانند به پرسش های بشر امروز پاسخ گویند "بنا است "تاریخ با ما گفت و گو کند ، تحت تاثیر مان قرار دهد ، به فکر وادارمان کند و مهم تر از همه در نظرمان تازه جلوه کند" این ها ادعا ها یا لااقل انتظارات علی رفیعی از تئاتری است که ساخته است. اما مگر نه در آغاز باید به منطق دراماتیک ، زیبا شناسی و مسائل فنی هنری پایبند بود که شاید همه این آرزو ها به دست آید؟ متن بدون در نظر داشتن این آرمان ها ، بدون حداقلی از انسجام و منطق همه این ادعا ها را بر باد می دهد.
علاوه بر این اشتباهات و خطا های غیر قابل بخششی هم دارد. مثلاً از مدل اطلاع رسانی شاه کاری مثل «تو که خودت خوب می دونی برادرم هستی»!!! مکرراً بهره می گیرد. مثلا:
مثلا امیر به شاه می گوید : خودتان که بهتر می دانید خزانه مملکت خالی است ، ملت به زحمت نان بر سر سفره می گذارند.
یا امیر به گلین خانم می گوید : چرا سخت دل نباشم وقتی می بینم دختران سر زمینم تن فروشی می کنند.
شاه به مادرش می گوید : من که می دانم که از دسیسه که حرفه شما است دست نمی کشید
یا شاه به امیر می گوید : مگر این خاصه خرجی ها خاص این اندرونی است ؟ کل این مملکت با این خاصه خرجی ها گذران می کنند
نویسنده متاسفانه به بد ترین شکل ممکن افشای اطلاعات می کند و به جای آن که اطلاعات از طریق عمل نمایشی منتقل شود از طریق گفتار آن هم با خام دستانه ترین شکل ممکن افشای اطلاعات می کند.
سخنان توهین آمیز هم در این اثر گاه گاه گفته می شود. مثلاً امیر به شاه می گوید : سلطنت بر یک مشت ایلات و عشایر سلطنت است؟ جالب این است که این سوال از ناصرالدین شاه پرسیده می شود که خود از ایلی مشهور و قدرتمند آمده است و اصولا خود قاجار ها به روابط و فرهنگ ایلی متفاخر بوده اند. در این اثر هم روابط ایلی کاملاً مورد احترام است. جالب است که شاه هیچ واکنشی نشان نمی دهد . اما از منطق درام گذشته ، واقعاً ایلی و عشیره ای بودن ضد ارزش است؟ آن هم در مملکتی که ۹۰ درصد جمعیتش از ایلات و عشایر تشکیل شده اند؟
از متن که بگذریم بازی بازیگران هم جای دفاع ندارد. کل اثر بر پایه نقش جامه دار (با بازی سیامک صفری) می گردد. نقشی که بنا است "نماد مردم خوش باور و پر امید اما ضعیف " باشد اما با سابقه کیسه کشی قائم مقام ، در کار جامعه داری امیر، شاعری می کند آن هم با نگاهی تیره ، بدبین ، نومید و تلخ. توگویی ملک الشعرای دربار است که راجع هر چه سخن می گوید ، شعر سیاه می سراید. صدای بد ، ایست و ژست بد و حرکات بد ، بدون کمترین جذابت بصری تقریباً تمام آن چیزی است که سیامک صفری از خود به نمایش می گذارد. لباس سفید سیامک صفری در زمینه سفید طراحی صحنه در آب راکد در صحنه ، فضایی سرد ، بی روح ، بدون جذابیت و آزار دهنده را رقم می زند. در حالی که طبق ادعای کارگردان در بورشور بنا بود در این کار "از راه به صحنه آوردن یک رویداد تاریخی ، مسائل و مفاهیمی را مطرح سازیم که احتمالاً می توانند به پرسش های بشر امروز پاسخ گویند " ادعای گزاف پاسخ گویی به پرسش های امروز ، آن هم از طریق تئاتر ، آن هم بدون جذابیت های بصری ، واقعاً قابل تامل است.
نقش امیر کبیر (با بازی مهدی سلطانی) که بعد از جامه دار بیشترین تاکید بر روی او است، نیز نسبتی با تصوری که از امیر در ذهن داریم تناسبی نمی یابد. نقش اشکالات جدی به دلیل ضعف شخصیت پردازی دارد که دست بازیگر را هم می بندد . بازیگر هم نمی تواند نقش را از سردر گمی های نامعقول نجات بدهد. صرف نظر از اشکالات متن، بازی مهدی سلطانی دو اشکال اساسی دارد. اولاً اقتداری که امیر به روایت تاریخ دارد را آقای سلطانی نمی تواند نمایش بدهد. اقتدار را فریاد کشیدن و خشونت ورزی منتقل نمی کند. سلطانی در این دام نمی افتد ، اما آن چه که اقتدار را اعمال می کند یا انتقال می دهد و بازیگر گاه با یک اشاره چشم یا حرکت گردن آن را می تواند نشان دهد ، هم مهدی سلطانی نشان نمی دهد. اشکال دوم این است که امیر خشم می گیرد ، عفو می کند ، قانع می شود ، دل می بندد ، اعتماد می کند همه بی دلیل یا پر از تناقض!!!! فرض کنیم شخصیت واقعاً چنین باشد یعنی این همه تناقض ، این همه نامداری ، این همه حسن شهرت همه در یک آدم جمع شده است. سلطانی موفق نمی شود چنین شخصیتی را باور پذیر ، به تصویر بکشد. که هم نام و نشان امیر را داشته باشد هم این همه تناقض را در خود جمع کرده باشد.
وضع بازیگر نقش مهد علیا (با بازی مریم سعادت) هم بهتر نیست. مریم سعادت بنا است نقش مادر سخن ور ، موسیقی دان ، هنرمند پرور ، متنفذ و هوشمند ناصرالدین شاه قاجار را ایفا کند. زنی که تخت سلطنت را تا رسیدن ناصرالدین میرزا از تبریز به تهران حفظ کرد و بارها و بارها که محمد شاه اراده داشت فرزند دیگرش را از زنی دیگر به ولایت عهدی انتخاب کند مانع شد. برای به سلطنت رسیدن ناصرالدین شاه میرزا آقا خان نوری را که از پادشاهی شاهزاده دیگری حمایت می کرد کنار زد و بعداً امیر کبیر را هم ساقط کرد.حتی بعداً در انتخاب مظفرالدین میرزا به ولایت عهدی ناصرالدین شاه هم نقش ایفا کرد. نقشی که مریم سعادت ایفا می کند ، کاریکاتوری از چنین نقشی هم نیست! دلبری هایی مهدعلیا با بازی مریم سعادت دلی نمی برد و زاهد نمایی های او بعد از حصر کوتاه مدت اش در حرم به فرمان شاه ، کسی را به خطا نمی اندازد و توطئه گری و دسیسه چینی اش حتی اندکی توجهی را جلب نمی کند. خون ریزی و آدم کشی مهد علیا هم هیچ جذابیت دراماتیکی ندارد. همه بازی مریم سعادت در سطح می گذرد، شاید اگر مریم سعادت توانسته بود از نقش های کمدی آثار نازل تلویزیونی و سینمایی به حد کافی فاصله بگیرد ، نقش بهتر از کار در می آمد.
بازی نقش ناصرالدین شاه شاید تنها بازی قابل قبول و قابل دفاع این اثر باشد(اگر چه گاه بازی مهدی هاشمی را در سریال سلطان و شبان به خاطر می آورد!). بازی روان مصطفی ساسانی علی رغم اشکال های جدی که در شخصیت پردازی نقش ناصرالدین شاه وجود دارد، در اغلب موارد قابل دفاع است. البته باز هم جای سوال باقی می ماند که چطور آدم هرزه ، ضعیف النفس ، دو رو و متظاهر و بی مسئولیتی مثل ناصرالدین شاهی که علی رفیعی و محمد چرم شیر ارائه کرده اند ، می تواند یک باره به مادر خود و سایر درباریان بگوید جز دعا گویی به هیچ کار دیگری نمی توانید مشغول شوید و درباریان هم لااقل برای مدتی به این فرمان پایبند می مانند!!! معلوم نیست چنین شخصیتی چطور می تواند فرمان قتل امیر را امضا کند؟ شاید ارائه باور پذیر شخصیتی که تا این حد انعطاف بل دو یا چند پارگی داشته باشد، اصلا غیر ممکن باشد. (درست مثل شخصیتی که مهدی سلطانی باید ارائه می کرد!!!)
بازیگر نقش گلین خانم (با بازی سارا رسول زاده) سوگلی و تنها زن عقدی ناصرالدین شاه نیز نمی تواند نقشی جذاب ارائه دهد که همدلی مخاطب را برانگیزد. صحنه قتل گلین خانم، بازی سارا رسول زاده به شدت محل سوال است. اولاً معلوم نیست گلین خانم با چه پشتوانه ای به مادر شاه با آن هیمنه و قدرت آن طور حمله می کند و نهایتاً کار را به جایی می رساند که رسماً مادر شاه را در حرم سرا، یعنی دقیقاً در همان حوزه قدرت مهدعلیا به هرزگی و عیاشی متهم می کند. آن هم در موقعیتی که شاه دیگر تنها با او (گلین خانم) خوش نیست و جمعیت انبوه دلبران دست پرورد مهد علیا ، دیگر فرصتی برای وقت گذراندن شاه با گلین خانم نگذاشته اند.(تا اینجا ایراد متن است) ثانیاً شگفت آور است که رفتار و واکنش گلین خانم هنگامی که مهدعلیا فرمان قتل او را صادر می کند هیچ تغییر قابل توجهی نمی کند. نه در تن صدا تغییری رخ می دهد و نه در لحن صدا . صرفاً راجع به کودکی که در رحم دارد چیزی می گوید. یعنی مرگ زن زیبارویی که آبستن هم هست، نمی تواند همدلی مخاطب را تحریک کند و دردی بر دلی نمی اندازد!
مصیبت بازیگر نامناسب برای نقش نامناسب اجرا را به شدت به خطر انداختته است. جالب این که دکتر رفیعی گفته است: « در این نمایش برای اولین بار بود که هر بازیگر را برای نقشی خاص دعوت کردم.» خبرگزاری دانشجویان ایران ، کد خبر: ۹۴۰۸۰۴۰۱۸۴۲ ، دوشنبه ۴ آبان ۱۳۹۴ . واقعاً این بازیگران خیر الموجودین تئاتر ایران هستند؟ واقعاً برای این نقش ها ، هیچ بازیگر بهتری در ایران نبود؟
طراحی اثر تماماً بر عهده دکتر علی رفیعی است. طراحی لباس شدیداً حیرت انگیز است. لباس قاتلان و شاهزادگان کاملاً امروزی است. معلوم نیست هدف از چنین انتخابی که در تضاد کامل با لباس سایر شخصیت ها خصوصاً شخصیت های زن قرار می گیرد، به چه دلیل است. شاید آن گونه که در برشور ادعا شده است امروزی نشان دادن لباس یک صنف تاریخی با این هدف است که "تاریخ را همچون آینه ای برای منعکس کردن بحران های اجتماعی زمانه خود" بیابیم. و بنا است "از راه به صحنه آوردن یک رویداد تاریخی ، مسائل و مفاهیمی را مطرح سازیم که احتمالاً می توانند به پرسش های بشر امروز پاسخ گویند " اما پرسش این جا است که چرا این هنر را نسبت به لباس سایر نقش ها نشان نداده اند؟ فقط آدم کشان و درباریان مجیز گوی امروز مابه ازا امروزی دارند؟
صحنه همچون حوضی بزرگ طراحی شده است که همزمان حمام ، کاخ ، خیابان و... را نشان می دهد. اگر چه ایده قبلاً کمتر اجرا شده است. دلیل چنین طراحی صحنه ای مشخص نیست. اولاً اگر بنا است چنین طراحی صحنه ای مربوط به شخصیت اصلی که بار روایت را به دوش می گیرد یعنی جامه دار باشد. اما مگر جامه دار فقط در حمام کابوس می بیند؟ مگر بعد از قتل امیر چه توجیهی داشته است در حمام بماند؟ حتی جامه دار فقط کابوس حمام و لحظه قتل امیر را هم نمی بیند که چنین طراحی صحنه ای توجیه داشته باشد.
توضیح علی رفیعی در مصاحبه با ایسنا بسیار کار را دشوار تر کرده است: «۳۸ سال پیش که این نمایشنامه را نوشتم یک فرضیه را در آن قرار دادم به این ترتیب که در داستان نمایش ۲۰ سال از مرگ امیرکبیر گذشته هیچکس از واقعیت ماجرا خبر ندارد. جامهدار به عنوان تنها کسی که از واقعیت باخبر است، با کابوس این اتفاق زندگی میکند و هر روز صبح با باز کردن درهای حمام به روی مشتریان و شنیدن صدای قطرات آب، صدای نزدیکشدن اسبهایی را میشنود و شروع میکند به حرف زدن با خودش و با تماشاگران.» خبرگزاری دانشجویان ایران ، کد خبر: ۹۴۰۸۰۴۰۱۸۴۲ ، دوشنبه ۴ آبان ۱۳۹۴
حتی این توضیح هم مشکلی را حل نمی کند. از چنین جنایتی ۲۰ سال گذشته و کسی خبر نشده است؟ این با تاریخ نمی خواند. از آن مهم تر شاهد قضیه ای که ۲۰ سال مکتوم مانده است را قاتلان زنده گذاشته اند؟ با عقل نمی خواند. از آن مهم تر این شاهد زنده تمام این ۲۰ سال راجع به این فاجعه در فضای عمومی صحبت کرده است و ۲۰ سال تمام شاهد قضیه را روایت کرده است و باز هم ۲۰ سال مکتوم مانده است؟ واقعاً منطق دراماتیک در اجرای ۴۰ سال پیش رفیعی هم همین قدر مخدوش بوده است؟
احتمالا حوض پرآب بنا است این سخن عوامانه را به ذهن متبادر کند که مملکت بر آب است یا این که در این وضعیت"همه تر دامن اند". اگر هدف دکتر رفیعی چنین باشد، معلوم نیست اصولاً چرا باید چنین ایده ای با چنین نشانه پیش پا افتاده ای به ذهن متبادر شود؟ حتماً باید چند هزار لیتر آب در صحنه جمع شود و بازیگران مستمراً در آب بدوند و آب به هم بپاشند تا معلوم شود همه آلوده و تر دامن اند یا مملکت برآب است؟
از آن مهم تر ، هم ناصرالدین میرزا به گلین خانم معشوقه اش آب می پاشد که از سر مهر است و مغازلت و هم ناصرالدین شاه به امیر آب می پاشد یا عزت الدوله به ناصرالدین شاه از سر خشم و گلایه . معلوم نیست این عمل واحد به دو معنای کاملاً متضاد در تحلیل علی رفیعی هنگام طراحی این صحنه و میزانسن های اثر چه مبنایی داشته است.
سفیدی دیوار ها ، آب کف صحنه ، لباس سفید جامه دار که در کل کار حضور دارد و راوی اثر است در کنار ناله های مستمر و مویه های بی ثمر و شعر خوانی های خنک ، از خاطرات و کابوس های یک جامه دار از زندگی و قتل میرزا تقی خان فراهانی ، اثر یخی می سازد که هیچ کدام از آرزو های علی رفیعی که در بورشور ذکر شده است را محقق نمی کند. شاید هدف این هست که فضای مشمئز کننده چنین جامعه ای به مخاطب منتقل شود تا تلنگری بخود شاید به چنین فضایی مبتلا نشود. شاید شلاق زدن عزت الدوله با لنگ حمام بر تن امیر کبیر خفته (که بیدار هم نمی شود!!!) ، شلاق زدن به مخاطب خفته باشد، اما در هر حال اثر هنری باید زیبا باشد. نمایش ملاآوری و اشمئزاز نباید خود ملال آور و مشمئز کننده باشد . والا هم دلی مخاطب را بر نمی انگیزد و فرقی با یک مستند خبری یا مانیفست سیاسی نخواهد داشت.
نشانه های پیش پا افتاده برای انتقال مفاهیم در طراحی کم نیستند. غیر از فضای اصلی در آب ، تخت سلطنتی هم همین طور طراحی شده است. پایه تخت بسیار بلند طراحی شده است که وقتی بازیگر روی آن می نشیند و پایش به زمین نمی رسد احتمالاً در مخاطب این تصور را ایجاد کند که نقش و شخصیت آدم کوتوله است (کوتوله فرهنگی و سیاسی نه طبیعی ).
اگر متن بهتری مورد استفاده این گروه اجرا بود قطعاً کار بهتری از آب در می آمد. متاسفانه علی رفیعی تئاتر را به یک واگویه تک نفره تقلیل داده است و حضور مستمر جامه دار بر صحنه که بنا است کابوس هایش اساس اجرا را رقم بزند ، اجرا را گرفتار همان چاه ویل ساختن تئاتر ملی و ایرانی کرده است. تئاتری که "مال خود ما" باشد. و این مال خود ما بودن، یعنی تئاتری که به جای این که مبتنی بر عمل و تصویر باشد ، مبتنی بر قصه و روایت باشد. یعنی اختراع مجدد چرخ ، یعنی باز گشتن از راهی که سه هزارسال تجربه ظهور تئاتر پیموده است. یعنی باز گشت به پیش از تسپیس آتنی !!!!
متاسفانه " خاطرات و کابوس های یک جامه دار از زندگی و قتل میرزا تقی خان فراهانی" یک بار دیگر میرزا تقی خان امیر کبیر را بر صحنه به قتل رسانه است ، بی آن که نقدی منصفانه براین مرد بزرگ وارد کرده باشد ، بی آن که از او چهره قابل درکی برای مخاطب امروز تصویر کند. به گمانم نویسندگان باید از این چهره تاریخی محبوب در یک اثر نمایشی قوی اعاده حیثیت کنند. اگر چه از منظری انتقادی ، اگر چه با نگاهی بدون هم دلی . نقد منصفانه یک شخصیت محبود ، حتی نقد بدون همدلی از چنین شخصیتی ، می تواند اتفاق فرخنده ای باشد ، اما روایتی مغلوط و تحریف شده قطعاً بی فایده و حتی مضر است. به قول دکتر شریعتی بیشتر مصداق دفاع بد است که از هر حمله ای ویران گر تر است.
همواره به دوستانم پیشنهاد کرده ام که از شکسپیر تقلید نکنند!!!! شکسپیر می نوشت ، بازی می کرد و طراح و کارگردان هم عملاً خودش بود. مگر چخوف یا استانیسلاوسکی چه اشکالی دارند؟ چرا کارگردان اشتباه استراتژیک نوشتن متن اجرا را مرتکب می شود؟
ظاهراً این بار باید این توصیه را به استاد ارجمندم جناب دکتر رفیعی هم عرض کنم. یرما به مراتب کار قابل قبول تری بود. اجازه بدهید متن را متخصصین واقعی تئاتر که در تمام جهان به مهارت و هنرمندی مشهور اند بنویسند. شما به اجرا اکتفا بفرمایید.
ارسال دیدگاه