درس
پیام عکسها؛ ˝متن˝ و ˝زیر متن˝
گاهی وقت ها یک عکس کاری با جهان می کند که هزاران هزار کلمه و حتی فیلم نمی تواند. عکس معروف لاشخوری که چشم انتظار مرگ کودک آفریقایی مانده را حتما دیده اید. انتشار تصویر شکنجه تحقیر آمیز زندانیان ابوغریب هم تاثیر زیادی بر افکار عمومی جهان گذاشت.
امروز، عکس آیلان ۳ ساله بر ساحل مدیترانه برای همیشه در حافظه تصویری مردم جهان ماندگار شده است. اما مگر نه اینکه تا به حال انبوهی از عکس های آوارگان و درماندگان جهان منتشر شده، پس چرا این عکس چنین قابلیتی می یابد و مابقی، نه چندان؟ چرا این عکس می تواند هزاران هنرمند و گرافیست را وادارد که با الهام از آن موجی از آثار هنری بیافرینند؟ چرا می تواند سیاستمداران اروپا را وارد که در تصمیماتشان برای پذیرش آوارگان و مهاجران تجدید نظر کنند؟ در نگاه سواد رسانه ای، بخشی از پاسخ در اصطلاحی به نام «زیرمتن» نهفته است. اما زیر متن چیست؟
هر پیام رسانه ای برای انتقال معنا ۲ لایه اساسی دارد؛ نخستین لایه متن نامیده می شود و شامل هر بخش از آن پیام است. در واقع همه آن چیزهایی که ما می شنویم، می بینیم و می خوانیم متن محسوب می شود. کلمات نوشته شده، حرفه های شنیده شده، عکس ها، تصاویر گرافیکی، صداها و ... همه متن پیام هستند. همه مخاطبان رسانه، همه این متن ها را از طریق قوای ارتباطی تقریبا به طور یکسان دریافت می کنند. اما «زیرمتن» تفسیر شماست از هرتکه ای از پیام رسانه ای.
در واقع زیرمتن آن چیزی نیست که خوانده، دیده و یا شنیده می شود بلکه معنایی است که آن متن در ذهن شما ایجاد می کند. هر شخصی بر اساس تجربیات، دانش، عقاید ، تعصبات و ارزش های قبلی خودش، معنا و تفسیری متفاوت از بخش و یا تمامی یک پیام برای خود می سازد. بنابراین اگر چه متن ها ممکن است ثابت باشند اما زیرمتن ها معمولا متفاوت هستند.
حالا یک بار دیگر به عکس آیلان نگاه کنید. حالت خوابیدنش شما را یاد چه چیزی می اندازد؟ قرمزی لباسش، شکل دست هایش و پوشکی که از زیرشلوار معلوم است چه پنجره هایی در ذهن شما باز می کند؟ و از همه مهمتر کفش هایش با چه خاطراتی در ذهن تان جفت می شود؟
اینها همه زیر متن هایی است که با دیدن این عکس معنایی فراتر از یک عکس ساده و متفاوت از تجربه دیگری در ذهن مخاطب ایجاد می کند و اینجاست که هیچ کسی نمی تواند تسلیم دنیایی بشود که در پشت این عکس خوابیده است.
-----------------------------------------------------------------
منبع :روز نامه همشهری ش۶۶۲۸ ص۱۷
ارسال دیدگاه