به بهانه برگزاری دومین همایش اسپرانتوی ایران؛
اسپرانتو؛ از آغاز تا اکنون
خبرگزاری پانا: هرچند تاریخ زبان بینالمللی اسپرانتو در ایران بیش از یك قرن عمر دارد- و ایران و اسپرانتوداناناش نقشهای مهمی در پیشبرد این زبان مشترك جهانی داشتهاند - با این وجود، نخستین همایش اسپرانتو در ایران - با حضور بیش از ۱۰۰ شركتكننده - تنها در فروردینماه سال ۱۳۹۳ در تهران برگزار شد.
هرچند تاریخ زبان بینالمللی اسپرانتو در ایران بیش از یك قرن عمر دارد- و ایران و اسپرانتوداناناش نقشهای مهمی در پیشبرد این زبان مشترك جهانی داشتهاند - با این وجود، نخستین همایش اسپرانتو در ایران - با حضور بیش از ۱۰۰ شركتكننده - تنها در فروردینماه سال ۱۳۹۳ در تهران برگزار شد. درحالی که در سال ۱۳۹۳، برای نمونه، ژاپن ۱۰۱امین، انگلستان ۹۵امین، آلمان ۹۲امین، ایتالیا ۸۱امین، اسپانیا ۷۳امین، برزیل ۴۹امین، و مكزیك ۱۴امین كنگرهی اسپرانتوی خود را برگزار كردند.
هماكنون، صدها همایش و نشستِ علمی و فرهنگی در سطوح ملی، منطقهای و بینالمللی هرساله در سراسر جهان به (و در مواردی، دربارهی) زبان اسپرانتو برپا میشود.
در بین تمامی این گردهماییها، «همایش جهانی اسپرانتو» که هرساله توسط «سازمان جهانی اسپرانتو» (دارای روابط رسمی با «سازمان ملل متحد» و «یونسکو») در کشورهای گوناگون جهان برگزار میشود، بزرگترین كنگرهی اسپرانتو در دنیا محسوب میشود. این همایشِ بینالمللیِ بینظیر، که در آن هیچ مترجمی وجود ندارد، بهعنوان نمونه در سال ۲۰۰۳ در شهر گوتِنبورگِ سوئد با حضور ۱۸۰۰ شرکتکننده از ۶۲ کشور، در سال ۲۰۰۴ در شهر پکنِ چین با ۲۰۳۱ نفر از ۵۱ کشور و در سال ۲۰۰۵ در شهر ویلینیوسِ لیتوانی با شرکت ۲۳۴۴ اسپرانتودان و در سال ۲۰۰۶ در شهر فلورانس ایتالیا با شرکت ۲۲۰۹ اسپرانتیست برپا شد. در صدمین سال ابداع زبان اسپرانتو، یعنی سال ۱۹۸۷همایش ۷۲ام جهانی اسپرانتو در زادگاه مؤلف آن، دكتر زامنهوف، در كشور لهستان برگزار شد و تعداد بینظیر ۵۹۴۶ اسپرانتودان از سراسر دنیا در آن شركت كردند. تعداد شركتكنندگان یكصدمین همایش جهانی اسپرانتو نیز، كه مرداد ماه سال جاری در شهر لیل (Lille) فرانسه برگزار شد، رقم چشمگیر ۲۸۰۰ نفر بود. (نخستین همایش جهانی اسپرانتو نیز در سال ۱۹۰۵ در همین كشور برگزار شده بود).
سازماندهی «همایش جهانی اسپرانتو» با «سازمان جهانی اسپرانتو» است، كه مقر آن در شهر رتردام كشور هلند قرار دارد و دارای روابط رسمی با سازمان ملل متحد و یونسكو است. سعی این سازمان، برگزاری این همایش در كشورهای گوناگون جهان است تا از نظر جغرافیائی توزیع عادلانهای در این زمینه صورت گیرد. تا سال ۱۹۱۲ نام این همایشها «همایش بینالمللی اسپرانتو» بود، از سال ۱۹۱۳ تاكنون عنوان آن « همایش جهانی اسپرانتو» بوده است.
گفته میشود با جهانی شدن بهرهگیری از زبان بینالمللی اسپرانتو، زمان و هزینهی بسیار زیادی كه تا كنون صرف فراگیری زبانهائی مثل فراسوی، روسی و انگلیسی میشده است، صرفهجوئی خواهد شد، چراكه فراگیری زبان اسپرانتو بهمراتب سریعتر و آسانتر از دیگر زبانهای جهان است.
زبان اسپرانتو در سال ۱۸۸۷ توسط دكتر لودویگ لازاروس زامِنهوف (۱۹۱۷-۱۸۵۹) چشمپزشك و زباندان لهستانی اِبداع شد. یونسکو نیز بهخاطر عظمتِ شخصیت و عمرآورد وی (۱۹۱۷-۱۸۵۹)، سال ۱۹۸۷ را که مصادف با صدمین سال تولد اسپرانتو بود، «سال زامنهوف» اعلام کرد. این زبان در طول ۱۲۸ سال عمر خود- كه در مقایسه با زبانهای چندهزارسالهی موجود، بسیار كوتاه است - چنان پیشرفت كرده است كه:
۱.آثار علمی بیشماری به اسپرانتو نگاشته یا ترجمه شدهاند، از جمله توسط برندگان جوایز علمی نوبل، مانند پروفسور رِینهارد زِلتِن (-۱۹۳۰) آلمانی، كه نخستین كتابش را درمورد «تئوریِ بازیها» به زبان اسپرانتو نگاشته است. گفتنی است كه پروفسور زلتن این جایزه را برای ابداع همین تئوری برنده شدند. این نكته را نیز باید اضافه كرد كه بسیاری از كتابهای علمی كه به زبان اسپرانتو نگاشته شدهاند، به بسیاری از زبانهای ملی دنیا ترجمه گشتهاند.
۲.آثار ادبی فراوانی از كشورها، فرهنگها و زبانهای گوناگون به نظم و نثر به زبان اسپرانتو ترجمه و منتشر شده است، مانند آثار شیلر، خیام، حافظ، شكسپیر، دانته، تولستوی و تالكین.
۳.آثار ادبی زیاد و باارزشی به این زبان نگاشته شده، كه بهخاطر آنها تاكنون بارها نویسندگان اسپرانتوزبان نامزدِ دریافت جایزهی ادبی نوبل شدهاند (موفقیتی كه هنوز بسیاری از زبانهای چندهزارسالهی ملی جهان به آن دست پیدا نكردهاند).
۴.كتب، مجلات و سایتهای علمی، ادبی، و تخصصی زیادی به اسپرانتو وجود دارد، و بسیاری از آنها توسط اینترنت و بهرایگان نیز قابل بهرهبرداری و استفاده است.
۵.یونسكو تا بهحال دو قطعنامه در بارهی بزرگداشت و مزایای زبان بینالمللیِ اسپرانتو برای كمك به ایجاد تفاهم، دوستی و صلح و ارتباطات بین فرهنگهای مختلف جهان، تصویب كرده است و به كشورهای عضو خود توصیه كرده است كه آموزش آنرا وارد مدارس و دانشگاههای خود سازند.
۶.سادگی، آسانی و منطقی و قابلتعمیمبودن قواعد محدود دستوری زبان اسپرانتو تا حدی است، كه بسیاری از اسپرانتودانان مشهور جهان، آنرا نزد خود و تنها توسط یك كتاب، سایت یا برنامهی كامپیوتری آموزش اسپرانتو فراگرفتهاند.
علل اصلی سادگی و درعینحال قدرتمندی زبان اسپرانتو را در بیان ظرایف ادبی و جزئیات علمی، بهطور خلاصه میتوان چنین فهرست كرد:
۱. آوائی بودن صددرصدیِ الفبای آن، كه بهتَبَع آن، شخص تنها با فراگیری ۲۸ حرف آن، قادر به خواندن (تلفظ) و نوشتن (دیكته) كاملاً صحیح تمامی كلمات این زبان میگردد. نكتهی مهم دیگر اینكه، برخلاف اكثر زبانهای ملی - مانند انگلیسی - در اسپرانتو، سیلابی که تکیهیصدا (اِستِرس یا آکسان) بر روی آن اِعمال میشود، کاملاً قانونمند و مشخص است: آكسان همیشه بر روی سیلاب ماقبلآخر هر كلمه قرار داده میشود.
۲.محدود بودن و فراگیربودن قواعد دستوری این زبان: قواعد بنیادین اسپرانتو تنها ۱۶ عدد است، كه حدوداً یكصدم تعداد قواعد دستوری زبانهای دیگر است. در ضمن، هیچ استثنائی - ازجمله هیچ فعل بیقاعدهای، یا جمع مُكثّری - در این زبان وجود ندارد.
۳. سامانهی نبوغ آمیز و صددرصد چسبانشی اسپرانتو در واژهسازی این امر را میسر ساخته تا شخص با فراگیری تعداد بسیار كمی واژهبخش یا جزءكلمه (ریشه، پیشوند، پسوند و پایانه)، قادر به ساختن تعداد نامحدودی كلمه شود كه لزومی به حفظ كردن معنی آنها ندارد، چراكه معنی دقیق آنها را با دانستن همان واژهبخشهای محدود، میتواند بهراحتی و بهدرستیِ تمام، حدس بزند.
۴. نظم آزاد اجزای اصلی جمله (فاعل، مفعول، فعل) در جملهسازی، به این معنی كه در اسپرانتو هر یك از این سه جزء اصلی جمله را میتوان در هر جای آن قرار داد، بدونآنكه معنی جمله مخدوش شود یا تغییر یابد.
در زبان اسپرانتو، بهدلیل وجود پایانهی مفعولیِ n─ (به معنی «را» در فارسی)، در هر جمله میتوان محل مفعول را تغییر داد؛ بدون آنکه مفعولِ جمله تفاوت کند. به عبارتِ دیگر، در این زبان، بهخاطر وجود پایانهی مفعولی، کلمات از نظر نحوی (یا ترکیبی) ارزش مکانی ندارند.
اسپرانتو در دنیای علم
نخستین نهادهائی كه در جهان از زبان بینالمللی اسپرانتو استقبال كردند، آكادمیها یا فرهنگستانهای علمی در كشورهای گوناگون بودند. شاید علت اصلی این امر، علمیبودن یا طراحیِ علمی شدنِ زبان اسپرانتو توسط خالق آن، دكتر زامِنهوف، بوده است. بهعنوان نمونه، در یكم ماه جون سال ۱۹۲۶، ۴۲ تن از اعضای «آكادمی علوم فرانسه» - كه شكل نخستین آن از قرن هفدهم بهوجود آمده است و یكی از آكادمیهای ۵گانهی «انستیتوی فرانسه» است - این بیانیه را در مورد اسپرانتو امضا كردند:
از آنجا كه این امضاكنندگان، اعضای «آكادمی علوم»، معتقدند كه بهكارگیری زبان كمكی و بینالمللی اسپرانتو در ارتباطات بینالمللی:
•دارای ثمرات بسیار بزرگی از نقطهنظر پیشبرد علم و كاربرد آن خواهد بود؛
•و جریان یافتن وسیع علم فرانسه را به خارج میسر خواهد ساخت، و درنتیجه، تأثیر عقلائیِ (اَنتلِكتوئِلیِ) كشور ما را (بر روی كشورهای دیگر) ممكن خواهد كرد، خواستهی خود را چنین بیان میكنند كه:
۱.آموزش این زبان، كه شاهكار منطقی بودن و سادهبودن است، دستِكم بهصورت اختیاری، در برنامههای رسمی كلاسهای علوم تمامیِ نهادهای آموزشی وارد گردد؛
۲.در طول همایشهای بینالمللی، اسپرانتو زبانِ رسمی - دقیقاً با همان حقوق زبانهای ملی - باشد، تا لحظهای كه تجربیات تأیید كرد كه اسپرانتو برای تبدیلشدن به تنها زبانِ رسمی (همایشهای بینالمللی) مناسب است.
۳.مدیران انتشارات علمی و فنی به كششی، كه بهكارگیری زبان اسپرانتو در رابطه با چیزهائی كه بهمنظور ارسال به خارج، منتشر میسازند، برای آنها بهارمغان میآورد، توجه كنند؛
۴.از هماكنون، دانشمندان و فناوران خود را برای بهكارگیری از اسپرانتو در ارتباطات خود با همكاران خارجی خویش آماده سازند، و سپس به آنان اطلاع دهند، كه ایشان آمادهی استفادهكردن از اسپرانتو هستند.
۵.كمیسیونی برای تهیه و توسعهی واژهنامههای تخصصیِ علوم پایه به اسپرانتو تشكیل گردد، و از انجمنهای فنی (برای این منظور) دعوت بهعمل آید."
همانطور كه اشاره شد، بیانیههای مشابهی توسط نهادهای علمی و دانشمندان دیگر كشورها نیز صادر شده است؛ برای مثال ۸۵ دانشمند ژاپنی در سال ۱۹۵۰، ۲۰ پروفسور دانشگاهی چین در سال ۱۹۵۱ و ... اما نكات جالبی كه در مورد این استقبال علمی از اسپرانتو، و پیامدهای آن میتوان گفت، (بهترتیب موارد اعلامشده در بیانیهی فوق) این است كه خوشبختانه در حال حاضر:
۱.آموزش (اختیاری) اسپرانتو در بسیاری از نهادهای آموزشی جهان وجود دارد.
۲.بهطور متوسط، هر چند روز یك همایش ملی، منطقهای یا بینالمللی در نقطهای از جهان به و/یا درمورد زبان اسپرانتو برگزار میشود، كه بسیاری از آنها علمی و تخصصیاند.
۳.در انتشار كتابها و مجلات علمی و تخصصی در سطح جهان با مقیاس قابلتوجهی وجود دارد.
۴.بسیاری از دانشمندان برای انتشار یافتههای علمیِ خود، و یا همفكری و ارتباط با همكاران خارجی خود، از زبان اسپرانتو بهره میجویند.
۵.تعداد بیشماری واژهنامههای عمومی و تخصصی به زبان اسپرانتو و در رشتههای گوناگون تألیف و نتشر گردیده است.
بهرهگیریِ دانشمندان از زبان اسپرانتو
وجود كتابها، مجلات، همایشها و سایتهای بیشمار اسپرانتو در زمینهی علم و فناوری، گویای توانائی و قدرت این زبان در بیان مفاهیم علمی است. ولی شاید درمورد توانائیهای زبان بینالمللی اسپرانتو برای بیان موضوعات دقیق علمی، و غنی بودن انبان واژگان و كلمات تخصصی آن برای این منظور، شاید این نیز كافی باشد كه به دانشمندان برندهی جایزهی نوبل اشاره كرد، كه یا زبان اسپرانتو را میدانند و از آن برای نگاشتن و منتشر كردن مطالب و كتب علمی خود بهره جستهاند، یا در خصوص شایستگیها و قدرت اسپرانتو در این زمینه، لب به سخن گشوده و توصیه كردهاند كه از این زبان بهعنوان زبان مشترك در دنیای علم و فناوری استفاده شود تا سرعت پیشرفت آنها در جهان بهمراتب بیشتر گردد. برای نمونه، پروفسور رِینهارد زِلتن (-۱۹۳۰) آلمانی، برندهی جایزهی نوبل ۱۹۹۴ در رشتهی اقتصاد است، كه از جوانی اسپرانتو را آموخت و نخستین كتابش را درمورد «نظریهی بازیها» به اسپرانتو نوشت.
پروفسور رِینهارد زِلتن، مُبدع «تئوری بازیها»، و برندهی جایزهی نوبل در سال ۱۹۹۴ بهخاطر ارائهی همین تئوری، نخستین کتابش را در بارهی این نظریه به زبان اسپرانتو نوشته است.
جوایز نوبل برای اسپرانتو و اسپرانتودانان
در حالی که بسیاری از زبانهای ملیِ جهان با وجود سابقهی چندهزارسالهی خود هنوز موفق به ارائهی نویسندهاى نشده است که نامزد جایزهى ادبیِ نوبل گردد، زبان اسپرانتو بارها موفق به کسب چنین افتخار بزرگی شده است. برای مثال، در سالهای ۱۹۹۹، ۲۰۰۰ و ۲۰۰۵ میلادی ویلیام اُلد، نویسندهی توانای اسکاتلندی به پاس تألیف بیش از پنجاه کتاب به زبان بینالمللی اسپرانتو، کاندیدای دریافت جایزهی ادبیِ نوبل گردید. از زمان انتشار زبان اسپرانتو، یعنی سال ۱۸۸۷ تا هنگام بهوقوع پیوستنِ این واقعهی زبانشناسی و ادبیِ بزرگ و بینظیر در جهان، تنها ۱۱۲ سال گذشته بود! این امر خود بهتنهایی گویای نبوغ بسیار زیاد دکتر زامنهوف در ساخت زبان اسپرانتو نیز هست، چرا که زبانهای ابداعیِ فراوانی، چه قبل از پیدائیِ اسپرانتو، و چه پس از آن وجود داشته است، که حتی نام اکثریت قریب بهاتفاق آنها را نیز کسی بهیاد ندارد. در سال ۲۰۰۷ هم بالدور راگنارسون (-۱۹۳۰)، شاعرِ اسپرانتودان ایسلندی، نامزد دریافت جایزهی ادبی نوبل از طرف كانون نویسندگان اسپرانتوزبان گردید.
«سازمان جهانیِ اسپرانتو» كه مهمترین و بزرگترین نهاد در ارتباط با زبان اسپرانتو در دنیا است و دارای روابط رسمی با «سازمان ملل متحد» و «یونسکو» است و در راه ترویج زبان اسپرانتو و صلح و دوستی در جهان نقش غیرقابلانکاری داشته، بارها نامزد کسب جایزهی صلح نوبل شده است و قطعنامههایی که یونسکو و دیگر نهادهای بینالمللیِ دنیا در جهت بزرگداشت و پیشبرد زبان اسپرانتو بهتصویب رساندهاند، تا حدود بسیار زیادی مدیون فعالیتهای UEA است. مقر اصلی یا دفتر مرکزیِ (Centra Oficejo) این سازمان در شهر روتردامِ هلند است.
از بین دانشمندان اسپرانتودانی كه موفق به دریافت جایزهی صلح یا علمی نوبل شدهاند، میتوان به پروفسور رِینهارد زِلتن آلمانی (نوبل اقتصاد در سال ۱۹۰۴)، كه نخستین كتابش را درمورد «تئوریِ بازیها» به زبان اسپرانتو نگاشته است، اشاره كرد. وی در خودزندگینامهاش در سایت نوبل چنین نوشته است:
"در سال ۱۹۵۹ با الیزابت لانگرِینِر ازدواج كردم، كه در طول تمامی این سالها به من برای تبدیل شدن به كسی كه هماكنون هستم، كمك كرده است. ما دوست داشتیم بچه داشته باشیم ولی هیچ بچهای نداریم. هردوی ما به نهضت اسپرانتو تعلق داریم، و توسط همان نیز با یكدیگر آشنا شدیم. زبان بینالمللی اسپرانتو هنوز هم تأثیر بهسزائی بر زندگی ما دارد."
دهها برندهی جایزهی نوبل دیگر نیز بودهاند كه یا مانند پروفسور زلتن اسپرانتو را فراگرفتهاند و از آن در تألیفات خود استفاده كردهاند، مانند جوزف تامسون (برندهی نوبل فیزیك در سال ۱۹۰۶)، دانیل باوِت (نوبل پزشكی در سال ۱۹۵۷)، ایزاک بشویس سینگر (نوبل ادبیات در سال ۱۹۷۸)؛ و یا اسپرانتو را فراگرفته و در تحسین و توصیهی آن زبان گشودهاند، مثل ویلهِلم اُستوالد (نوبل شیمی در سال ۱۹۰۹)، رابیندرانات تاگور (نوبل ادبیات در سال ۱۹۱۳)، و لینوس پائولینگ (نوبل شیمی در سال ۱۹۵۴ و نوبل صلح در سال ۱۹۶۲)؛ و یا با اسپرانتو آشنائی داشتند و استفاده از آنرا به مردم جهان توصیه كردهاند، همانند: ویلیام رَمزی (نوبل شیمی در سال ۱۹۰۴)، بِرتا فون سوتنِر (نوبل صلح در سال ۱۹۰۵)، سِلما لاگِرلوف (نوبل ادبیات در سال ۱۹۰۹)، هنری لافونتِن (نوبل صلح در سال ۱۹۱۳)، رومَن رولان(نوبل ادبیات در سال ۱۹۱۵)، فریتیوف نانسِن (نوبل صلح در سال ۱۹۲۲)، هیدكی یوكاوا (نوبل فیزیك در سال ۱۹۴۹)، برتراند راسِل (نوبل ادبیات در سال ۱۹۵۰)، یاروسلاو هیروفسکی (نوبل شیمی در سال ۱۹۵۹)، آلفرد كاستلِر (نوبل فیزیك در سال ۱۹۶۶)، ویلی برانت (نوبل صلح در سال ۱۹۷۱)، و
...
منابع رایگان فراگیری اسپرانتو در اینترنت
در اینترنت منابع بسیار زیادی برای آشنا شدن و فراگیریِ كامل زبان اسپرانتو وجود دارد. اسپرانتو ثابت کرده است که تنها زبانی است، که هرکسی میتواند آنرا بدون کلاس و استاد - و تنها بهیاری یک کتاب، یك برنامهی کامپیوتری، یا یک سایت آموزشی - موفق به فراگیریِ آن تا حد استادی گردد. شاهد این امر، تعداد بسیار زیاد شعرا و نویسندگان اسپرانتو در کشورهای گوناگون در سراسر جهان است، که آن را نزد خویش یاد گرفتهاند.
بهعنوان مثال، در سایت http://www.espero.ir/persa منابع فارسی برای آشنا شدن با این زبان و فراگیری آن - بهصورت کامل و رایگان - وجود دارد. همانطور كه در بالا گفته شد، سایتِ بینالمللی www.lernu.net نیز با روش جذابی این زبان جدید را به حدود ۴۰ زبان زندهی دنیا (ازجمله: فارسی، عربی، تركی، انگلیسی، آلمانی، اسپانیائی، ایتالیائی فرانسوی و اسپرانتو) آموزش میدهد.
مقاله از: احمدرضا ممدوحی، سرنمایندهی «سازمان جهانی اسپرانتو»
دارای روابط رسمی با «سازمان ملل متحد» و «یونسكو»
ارسال دیدگاه