آیت الله هاشم زاده هریسی:

دعا در اسلام بدون تلاش و حرکت مفهومی ندارد/نفسِ دعا عین اجابت است

خبرگزاری پانا:عضو مجلس خبرگان رهبری گفت: دعا در نگاه اسلام بدون كار، تلاش و حركت مفهومی ندارد.

کد مطلب: ۳۶۹۰۰۵
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرگزاری پانا،آیت الله هاشم هاشم زاده هریسی همزمان با لیالی قدر و ماه مبارک رمضان در گفتگو با خبرنگاران به موضوع دعا و بهره برداری از ظرفیت های راهبردی، فرهنگی و اعتقادی نیایش پرداخته و گفت: دعا در تقسیم اولیه در كل دو نوع است اول دعاهای انشایی و ارتجالی است.

گفتگوی خودمانی بین مخلوق و خالق كه از هر شخص و انسان مؤمنی در مواقع نیاز و گرفتاریها یا در مقام عشق و اقبال به پروردگارش با هر زبان و لسانی به طور خودمانی بالبداهه انشاء و صادر می شود و به پیشگاه پروردگار قاضی الحاجات عرضه می گردد. راز و نیاز، اتصال و ارتباط شخصی هر انسان و هر مخلوق با ایمان و عاشق خدا با خالق و پروردگارش به وسیله آن دعاها و راز و نیازها هر وقت كه بخواهد برقرار می شود و این نوع دعاها را "دعا كردن" می نامند كه بسیار مقدس، زیبا، عاشقانه، نیازمندانه و سرنوشت ساز است.

این نوع دعاها نزدیك ترین، ساده ترین و همگانی ترین راه ارتباط مخلوق با خالقش و گفتگوی عبد با معبود و پروردگارش می¬باشد و یكی از نعمت ها و عنایت های بزرگ الهی نسبت به بندگانش این است كه اجازه چنین ارتباط شخصی، بی آلایش و بی تشریفات گفتگوها، درد دل ها، عرض حاجات و راز و نیازها را با مقام شامخ الوهیت به بندگانش عطا فرموده است، چنانچه در مناجات سیزدهم امام سجاد زین العابدین و السّالكین این حقیقت چنین آمده است: " ... وَ مِنْ أَعْظَمِ النِّعَمِ عَلَیْنا جَرَیانُ ذِكْرِكَ عَلى أَلْسِنَتِنَا، وَإذْنُكَ لَنا بِدُعآئِكَ، وَتَنْزِیهِكَ وَتَسْبِیحِكَ ..." خداوندا! از بزرگ ترین نعمت هایی كه به ما بندگانت عنایت فرموده ای، جریان ذكر تو بر زبان ماست و این كه به ما اجازه دعا، تنزیه و تسبیحت را عطا نموده ای و اگر تو خود چنین اجازه و اذنی را به ما نمی دادی حق و جرأت بردن نام تو و دعا كردن را نداشتیم زیرا دعای من در حد فهم ناقص من است و نه در حد شأن و عظمت و الوهیت تو !

وی با بیان اینکه این نوع دعاها یعنی دعاهای انشایی بسیار ساده و بی آلایش است افزود: این دعاها شكل خاص و زبان خاصی ندارد، همگانی است با هر زبان، لسان و لغتی هر كسی با زبان و لسان خود با هر لفظ و تعبیری در هر حال و زمانی در حال قیام، قعود و حركت و در حال خوردن، خوابیدن، راه رفتن و كار كردن در همه حال و احوال و اوقات با زبان و سخن حتی بدون زبان بلكه با دل و نگاه و صرف توجه به سوی خدا، با زبان حال و دل می توان این نوع دعاها را در مورد هر كسی و هر امری انشاء و اجرا كرد، رو به سوی خدا افكند و دل به خدا بست. با خدا با زبان حال و یا مقال سخن گفت و دعا و نجوا كرد. خداوند می داند، گوش می دهد، می شنود،‌ اجابت می كند و یا اجر و پاداش می بخشد.
این نوع دعاها می تواند همه عمر، اوقات، ساعات و آنات انسان را فرا گیرد و انسان با توجه به خدا پیوسته در حال ذكر، دعا و نجوا با پروردگارش باشد، بدون این كه از كار و زندگی خود باز بماند فقط نیت، قصد، خواستن، دل بستن و پیوستن به خدا می خواهد.
استاد حوزه های علمیه با بیان اینکه گروه دوم دعاهای مأثور و منقول است ادامه داد: این دعاها، اذكار و اورادی است كه در قرآن مجید آمده و دعاهایی قرآنی نامیده می¬شود یا از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و از ائمه معصومین علیهم السلام و از انبیا، اوصیا و اولیای الهی در سنت و روایات نقل گردیده و در دسترس ما قرار گرفته است. این نوع دعاها را "دعا خواندن" می گویند و این دعاها، نیایش ها، مناجات، اذكار و اوراد منثور و منقول، یک گنجینه بی پایان، ارزشمند، پرذخایر و غنی و ثروت عظیم معنوی و فرهنگی است كه در قرآن مجید و در سنن و روایات ما نقل گردیده و رونمایی شده و در اختیار ما قرار گرفته، مالامال از حقایق، معارف، دقایق و مضامین عالیه و مفاهیم بلند اعتقادی، فرهنگی و وسیع است كه جز خدا كسی نداند، چنان كه در برخی از فقرات دعاها از جمله در دعای سمات آمده است: "اَللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الدُّعآءِ وَ هذِهِ الاَْسْماءِ الَّتی لا یَعْلَمُ تَفْسیرَها وَ لا یَعْلَمُ باطِنَها غَیْرُكَ" الهی! تو را سوگند می دهم به این دعا و به این نام ها و اسماء مقدسه كه در این دعا آمده تفسیر، تأویل، ظاهر و باطن آن ها را جز تو كسی نمی تواند به طور كامل بفهمد و باز آمده است: "بِحُرْمَةِ هذَا الدُّعاءِ ... وَ بِما یَشْتَمِلُ عَلَیْهِ مِنَ التَّفْسیرِ وَ التَّدْبیرِ الَّذی لا یُحیطُ بِهِ اِلاّ أنْتَ" خداوندا! تو را سوگند می دهم به حرمت این دعا و به آن معانی و حقایقی كه این دعا دربرگرفته و در تفسیر، تدبیر و بطون آن نهفته است و جز تو كسی نمی تواند به آن ها احاطه علمی داشته باشد و به كُنه آن ها برسد.
وی ادامه داد: این نوع دعاها یعنی دعاهای مأثور بسیار وفور، وسیع و گسترده است. برای همه روزها، شب ها، ماه ها، ایام و لیالی مباركه و مناسبت های مختلف و برای همه نیازهای خاص و عام، حوادث تلخ و شیرین و برای شادی ها و غم ها، خوشی ها و گرفتاری ها، توانگری ها و تنگدستی ها و در حال سرّا و ضرّا و برای همه احوال، حالات و تحولات، دعاهای خاصی مأثور و منقول شده كه پایان و نهایت ندارد. اگر همه آن ها در یك جا گردآوری شود دایره المعارف بزرگ و موسوعه عظیمی را تشكیل می دهد و به ده ها مجلدات بزرگ و قطور بالغ می گردد. محدثین و علمای بزرگ ما این ذخایر بزرگ را در كتب معتبره روایی یا در كتب وقایع، صحایف و كتاب های مستقل ادعیه با عناوین خاص یا به طور موضوعی و یا به مناسبت های شهور و ایام و به صورت های مختلف جمع آوری كرده و در اختیار ما گذاشته اند. برخی از آن ها به قدری عمیق، ذو وجوه و ذوبطون و مالامال از حقایق، معارف و دقایق است كه احتیاج به شرح، تفسیر و تبیین علمی، كلامی، فلسفی و ادبی دارد كه خود، علم مستقلی را تشكیل می دهد و از آن، شاخه ها، رشته ها و باب های مختلف علمی و جهان بینی به روی ما گشوده می شود. البته هنوز كارهای عملی و تحقیقات علمی فراوانی مانده كه ما باید در مورد دعاهای مأثور این ثروت عظیم فرهنگی انجام دهیم كه انجام نگرفته است.
آیت الله هاشم زاده هریسی ادامه داد: ما در مورد دعاهای مأثور، هم باید سامان دهی فنی و موضوعی نوین و هم تحقیقات و پ‍ژوهش های علمی بیشتر و جامع تر و هم كارهای آموزشی و تربیتی و هم فعالیت های عملی و كاربردی مؤثر و اصولی انجام بدهیم و در توسعه و نهادینه كردن فرهنگ دعا در جامعه و ایجاد علقه، اشتیاق و عشق به الله و نیایش در جامعه، سعی و تلاش فراوان كنیم تا جوانان و مردم مسلمان و جامعه اسلامی و الهی ما بهتر و بیشتر و در سطح وسیع تر از حقایق، دقایق، آموزه ها و معارف ظریف و دقیق و از مفاهیم و مضامین بلند و عالیه دعاهای مأثور و از جواهر گرانبها و ذخایر عظیم نهفته در این گنجینه مالامال از ثروت معنوی و فرهنگی استفاده كنند و برخوردار باشند و آن ها را در زندگی فردی و اجتماعی، عملی و كاربردی كنند، آن وقت است كه جامعه ما اسلامی، توحیدی و عرفانی و الهی و جامعه عشق به الله خواهد بود.
وی ادامه داد: البته هر نوع دعا، هم دعاهای انشایی كه ساده و همگانی است و هم دعاهای مأثور هر دو باید در عرض هم مورد تبلیغ، ترویج و تبیین فرهنگسازان دعا و مورد توجه داعیان و بندگان با ایمان خدا باشد و در جامعه در سطح عموم مخصوصاً جوانان فرهنگ سازی شود كه متولی اصلی آن حوزه های علمیه، ‌روحانیت، مساجد، منابر و رسانه های عمومی مخصوصا صداوسیما است كه متأسفانه توجه درخور و شایسته ای مبذول نمی شود و تحت الشعاع مسایل جنبی و معركه گیری های گروهی و سیاسی و قربانی تندروی ها و افراط گریها و بداخلاقیهای سیاست بازان می گردد زیرا این گونه مسایل كاذب، اذهان عمومی را به خود مشغول ساخته و فضای جامعه را بیش از حد اشغال نموده و مسایل اصلی را به حاشیه رانده و مغفول ساخته است.
مولف آثار برجسته قرآنی کشورمان در پاسخ به این سوال که چرا دعا از متن زندگی ما به امری حاشیه ای بدل شده است و به امری موسمی یا نهایتاً در گرفتاری های مادی جلوه گری می کند؟ گفت: جوامع بشری كه در جهان امروز زندگی می كنند سه گروه اند؛ یكی جوامع بی خدایی و مادی محض، دومی سکولاری كه به خداوند و آفریدگار جهان به ظاهر معتقدند ولی خدا را عملاً از زندگی دنیوی خود حذف و منها كرده و به توان و قدرت خود و عوامل مادی تكیه زده اند. این دو جامعه هر دو ارتباط شان را از خدا و از آسمان و ملكوت اعلا بریده اند. اولی هم اعتقادی و هم عملی، دومی نیز در مقام عمل از خدا بریده، كار و ارتباطی با خداوند ندارد، فقط به دنیا و مادیات چسبیده اند و به پیشرفت های مادی می اندیشند این دو گروه تفاوت زیادی با هم ندارند و یكی هستند. اما جوامع نوع سوم، جوامع دینی و اسلامی هستند. معتقد به خدا بوده و با خدا در ارتباط اند. از خدا و دین خدا سخن می گویند ولی اكثریت نسبی ایمان و اعتقادشان ظاهری، اسمی و ضعیف بوده، در عمق جان شان فرو نرفته، عمیق و معنادار نشده، به عشق پروردگار نرسیده، وادارنده و بازدارنده نگردیده و در نتیجه در وجود و هستی و در مسیر زندگی دنیوی آن ها تحول ایجاد نمی¬کند. طبیعتاً وضع این نوع جامعه از آن دو نوع اول یعنی جوامع بی خدا بهتر نیست. از جوامع سكولاری نه از نظر مادی و زندگی دنیوی و نه از نظر معنوی زیاد تفاوت نمی كند و بهتر نخواهد بود بلكه شاید بدتر هم باشد زیرا از آنجا رانده و از این جا مانده هستند و در معرض بحران بی هویتی قرار دارند. نه سخت و محكم به دنیا می چسبند كه دنیایشان را آباد كنند، پیش ببرند و پیشرفت كنند و نه محكم و استوار با عشق و ایمان عمیق و تحول گرا و قدرت زا به خدا وصلند كه از او كمك و یاری بطلبند و نیرو بگیرند و با امر و فرمان خدا طبق دستورات دینی و اسلامی، امور دنیا و آخرت شان را تنظیم نمایند و هر دو را زیبا و آباد سازند. یعنی نه زنگیِ زنگی اند و نه رومیِ رومی. آواره اند از آنجا مانده از این جا رانده اند، نه مادی اند به دنیا بچسبند و نه آنچنان معنوی كه به آخرت بچسبند و به تضاد و پارادوكس مبتلا می شوند.
وی با بیان اینکه البته در چنین جوامع دینی، انسان های وارسته با هویت دینی، عاشق خدا و متصل به جهان معنا و ملكوت نیز یافت می شوند ولی با یك یا چند گل بهار نمی شود و گلستان تشكیل نمی یابد افزود: آثار، ‌بركات،‌ زیبایی ها و دعاهای آنان تا حدی در این جوامع اثرگذار است اما تأثیر كلی، كامل، اساسی و غایی نمی تواند داشته باشد زیرا در اکثریت نیستند گناهان، آلودگی ها، زشتی ها و ناهنجاری ها به نیكی ها، زیبایی ها و هنجارها غلبه داشته و آنها را تحت شعاع خود قرار داده، از بركات و آثار نیك آنها می كاهد. حتی گاهی برخی از مدعیان دین و اصول به نام دین بیشتر شلوغ می كنند و چهره جامعه آسیب می بیند و از دین كاریكاتور زشتی می سازند كه گاهی به وسیله دشمنان دین این كاریكاتورها ترسیم و ارائه می شود آنگاه از آنچه خودمان ساخته و بدست دشمن گزک داده¬ایم برافروخته می¬شویم. حكومت دینی و جامعه اسلامی ما نیز از این قاعده مستثنا نیست و به این آفت تا حدی مبتلا است. چنانچه در سؤال تان آمده دعا و معنویت را به حاشیه رانده است و مسأله دعا در جامعه اسلامی ما اختصاصی و انحصاری شده و عمومیت پیدا نكرده و همگانی نشده است. اینجا است که مسئولیت حاكمان و حكومت دینی، روحانیت،‌ دینداران حقیقی و حامیان واقعی دین در حكومت و جامعه اسلامی ما و در همه جوامع دینی بسیار سنگین است!!!
آیت الله هاشم زاده هریسی در پاسخ به اینکه امروز در برخی شبکه های اجتماعی، یکی از رازهای عقب ماندگی مسلمان ها را نداشتن روحیه کار و تلاش و واگذار کردن بسیاری از امور دنیا به دست تقدیر و دعا است و آیا عقب ماندگی های علمی، معیشتی و اقتصادی مسلمانان را باید به دعا مربوط بدانیم؟ افزود: تئوری دین عامل عقب ماندگی كشورهای اسلامی است یك تئوری كهنه، قدیمی و زنگ زده است تا آنجا كه می گفتند دین افیون ملت ها و ماده مخدر است كه باید با آن مبارزه شود ولی انقلاب اسلامی ما رشته این تئوری را عملا پنبه كرد و مُهر بطلان بر آنان زد كه دین نه تنها عامل ركود و عقب ماندگی و افیون ملتها نیست بلكه عامل بیداری، هشیاری ملتها، فرمان كار، تلاش و حركت است اما متأسفانه به علت اشتغال به اختلافات بی حاصل، سیاست بازی های جناحی و بداخلاقیهای سیاسی،‌ اشتغالات كاذب و گاهی مضر و مسایل جانبی و حاشیه ای داخلی و بین المللی و فسادهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و اداری و علل و عوامل مختلف دیگر نتوانستیم در صنعت، اقتصاد و ارتقای اخلاق، فرهنگ جامعه و معیشت مردم و ایجاد اعتماد و انسجام ملی درون زا و توسعه عدل و انصاف در جامعه به طور شایسته پیشرفت كنیم، بنابراین صدای این طبل های پوسیده دوباره بلند شده و تئوری دین عامل ركورد، عقب ماندگی و اختلاف است زنده گردیده و طنین آن به گوش می رسد در صورتی كه پاسخ این تئوری سخیف و بی اساس در تاریخ و در آیات و روایات دینی و در آموزه ها و تعالیم دین نهفته است زیرا اولاً: به اعتراف دانشمندان غربی و غیرمسلمان، دین اسلام در وحشی ترین، جاهلی ترین و فقیرترین نقاط جهان طلوع نمود، در كم ترین مدت از نظر علمی، صنعتی، اجتماعی، ‌اقتصادی و فرهنگی اوج گرفت و سرآمد جهان و الگوی جهانیان شد. مسلمانان در قرون اولیه اسلام پیشرفته ترین ملل جهان بودند و بسیاری از علوم و فنون، هنر و فرهنگ نیك انسانی، اخلاق، حقوق، قضا و عدالت از افق اسلام به دیگر نقاط جهان صادر شد و این تاریخ گویای اسلام است كه دانشمندان غیرمسلمان بدان معترفند.ثانیاً: در اسلام و در قرآن، سنت و روایات اسلامی به كار و تلاش اهمیت فراوان داده شده. كار، كوشش، علم، صنعت، تولید در اسلام عبادت محسوب گردیده و رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم دست كارگر را بوسیده و به روی چشمانش گذاشته و فرموده این دست رنجدیده و پینه گرفته، دستی است كه آتش جهنم حق سوزاندن آن را ندارد تا آنجا كه قرآن مجید به صورت یك قانون و قاعده كلی اعلان می دارد: "و ان لیس للانسان الّا ما سعی" ( نجم ۳۹ ) انسان به هیچ جا و مقامی نمی رسد و به هیچ چیزی دست نمی یابد جز با سعی و تلاش. و ثالثاً: ائمه و پیشوایان دین، كار و تلاش فراوان و طاقت فرسا می كردند و عرق می ریختند. امام علی علیه السلام نخستین امام ما بیل و كلنگ می زد، با دسترنج خود باغات و مزارع زیادی را ایجاد نمود. قنات ها و چشمه های پرآب فراوان جاری ساخت. هنوز هم به عنوان "ابیار علی" در مدینه آثار آن ها باقی است كه با محاسبات امروز هر كدام از آن ها میلیاردها ارزش داشت ولی همه آنها را در راه خدا و به فقرای مدینه و برای عام و خاص وقف نمود و خود دست خالی ماند یعنی امام علی علیه السلام ثروتمندترین مردم آن روز و در عین حال فقیرترین آنها بود مرد تضادها!! جمعت فیك الاضداد.و رابعاً: دعا نه تنها انسان را از كار و كوشش باز نمی دارد بلكه به كار و كوشش وامی دارد زیرا یكی از مهم ترین شرایط دعا كار و تلاش در به دست آوردن آنچه داعی دعا كرده است می باشد و خداوند نیز در اثر دعا كمكش می كند و اسبابش را فراهم می سازد یعنی دعا با كار و حركت توأم است خامساً: مسأله تقدیر یا توكل كه در اسلام مطرح است به معنای آن نیست كه خداوند اگر چیزی را برای انسان تقدیر كند، بخواهد یا نخواهد تلاش كند یا نكند نصیبش خواهد شد بلكه رسیدن به موضوع تقدیر و توكل نیز مشروط به كار و تلاش است، بنابراین حركت باید كند تا بدان برسد. در اسلام رسیدن به هر چیز و مقامی و نیل به دنیا و آخرت مرهون كار و تلاش و اعمال انسان است و بس. پس دین اسلام آیین حركت، سعی، تلاش، كار و كوشش و مبارزه با تنبلی،‌ راحت و رفاه طلبی است. این است كه اگر مسلمانان به اسلام عمل كنند پیشرفته ترین ملل جهان بوده و عزیزترین،‌ ثروتمندترین، متمدن ترین با اخلاق¬ترین و متعالی ترین آنها در دنیا و آخرت خواهند بود و باید هم چنین باشند.
عضو مجلس خبرگان رهبری در پاسخ به اینکه چرا حلاوتی که دعا و نیایش در ذهن و زبان این معصومین داشته در ذهن و زندگی ما ندارد؟ افزود: در دعاهای مأثور از رسول خدا و ائمه معصومین نكات و حقایق فراوان نهفته است. دریای عظیم و بی كران از مضامین و تعالیم عالیه و آموزه های زیبا و ارزشمندی است؛ خداشناسی جهان و جهان آفرین شناسی، ترسیم عظمت، اسماء و صفات عالیه الهی، عشق، عرفان، دقایق معارف، عقاید و اخلاق مخصوصاً حقوق الناس عظمت و اهمیت آن در دعاها متبلور و متجلی است، به طوری كه اگر به عنوان نمونه یك دعای نسبتاً كوچكی مانند دعای روز دوشنبه كه هر هفته خوانده می شود توجهی بكنیم و عمیق شویم مالامال از حقوق انسان است. ۱۸ اصل جامع حقوق انسانی را یادآور می شود كه اعلامیه جهانی حقوق بشر با آن طمطراقش در برابر آن كم می آورد، خجل و شرمنده می شود و این ویژگی دعاهای حضرات معصومین از نظر محتوا و مضامین است.
وی با بیان اینکه حال آن بزرگواران در مقام دعا آن هم نكات ارزشمندی دارد كه ترسیم و توصیف آن به این سادگی برای ما قابل احساس و درك نیست تا بگوییم و ترسیم كنیم ادامه داد: آنان در مقام دعا از همه چیز می بریدند و به خدا وصل می شدند. خود را در حضور خدا در حال ایستادن در برابر خدا و گفتگو با خدا می دیدند، با چشم بینای دلشان به خدا نظاره می كردند و خود را در مقام عشق و وصال عاشق با معشوق كه شیرین ترین و لذیذترین حالات انسانی است احساس می نمودند. گاهی از سر عشق و احساس عظمت الهی مدهوش و از خود بی خود می شدند و بسیاری از فیوضات الهی و نفحات رحمانی را از طریق دعا و نیایش از پروردگارشان می گرفتند. علت جریان این مضامین زیبا و حقایق عالیه بر زبان شان و پیدایش حالت عرفان و عشق مقدس و سوزان در مقام دعا این بود كه آنان خدا را خوب می شناختند. با عظمت او خوب آشنا بودند و این شناخت و معرفت، مضامین عالیه را بر دل آنان می افكند و از درون شان می جوشاند، ما نیز هر مقدار شناخت مان از خدا بیش تر باشد به همان مقدار دعاهایمان جان می گیرد و روح پیدا می كند و آمیخته با عشق و عرفان می گردد. لذت و شیرینی دعا را بیشتر می چشیم و مزه می كنیم و به آن روی می آوریم، بنابراین مهم ترین، زیباترین و شیرین ترین نكته ای كه ما از دعای حضرات معصومین می آموزیم عشق است، عشق به خدا ناشی از معرفت و شناخت خدا، مقام دعا برایشان عالم زیبا و ملكوتی بود. عالم عشق و وصال بود كه با معشوق شان گفتگو می كردند و او گوش فرا می دهد و می شنود و با مهر و رحمت پاسخ می دهد.
صاحبنظر علوم اسلامی و استاد برجسته علوم قرآنی دانشگاه تهران در پاسخ به سوالی در مورد بدفهمی ها در ارتباط با دعا، در رابطه با استجابت آن و اینکه افراد در دعا خواسته ای از خداوند دارند اما چون به آن خواسته نمی رسند، مأیوس می شوند و چنین می پندارند که خداوند، خواسته آن ها را نشنیده یا اگر هم شنیده اعتنایی به آن خواسته نداشته است گفت: اولاً: اشتباه ما در همین جا است كه دعا را صرفاً برای اجابت می كنیم یا می خوانیم كه خداوند دعایمان را اجابت كند و مشكل مان را حل بفرماید. اگر نشد از خدا قهر می کنیم یا به دعا كم اعتقاد و مأیوس می شویم در صورتی كه دعا فراتر از این مسایل است. دعا یك عبادت زیبا، عرفانی و عاشقانه مستقلی است كه اجابت و حل مشكل یكی از آثار جنبی، موردی و ظاهری آن است و اگر به ظاهر اتفاق نیفتد از ارزش، حلاوت و آثار معنوی آن نمی كاهد بلكه افزون تر می كند. ما باید به دعا با چشم اصالت نگاه كنیم نه با چشم اجابت كه معامله و سوداگری است و آن را هدف بدانیم نه صرف وسیله ای كه اگر به ظاهر اجابت نشد، مأیوس شویم. دعا خواه اجابت بشود و یا نشود از بزرگ ترین و زیباترین عبادت هاست تا آن جا كه از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم نقل شده است: "الدّعا مخّ العباده " دعا مغز عبادت و جوهره آن است. امام علی علیه السلام می فرماید: " احبّ الاعمال الی الله عزّوجلّ فی الارض الدّعا" بهترین و زیباترین عمل برای خدا در روی زمین دعا است.ثانیاً: خداوند، مصالح بندگان خود را بهتر از آنان می داند و می فرماید: "عسی ان تحبّوا شیئا و هو شرّ لكم والله یعلم و انتم لا تعلمون" شاید شما چیزی را دوست بدارید ولی نهایتاً در دنیا یا آخرت به ضرر شما باشد. خداوند می داند و شما نمی دانید، یعنی خداوند خیر و صلاح شما را بهتر از شما تشخیص می دهد زیرا انسان ظاهر را می بیند ولی خداوند غیب و اسرار را، انسان کوتاه مدت را می بیند خداوند همه زمان ها و همه شرایط را حتی آخرت انسان را نیز می بیند و دعاها را براساس مصالح بندگانش اجابت می کند. گاهی انسان شاید دعا کند و چیزی از خدا بخواهد گرچه به ظاهر به نفع اوست و بدان نیاز دارد ولی در یک مقطع و شرایط دیگر و یا در آخرت به ضرر او تمام شود یا از خیری که آن مشکل گرچه در آخرت برای او دربر داشته محروم سازد. در این صورت آن دعا را عیناً اجابت نمی کند و به شکل های دیگر اجابت و جبران می نماید. انسان متوجه نمی شود که این عنایات از آثار همان دعا است یا ثواب دعا را برای آخرتش ذخیره می کند، این هم نوعی اجابت و بلکه بهترین اجابت است.ثالثاً: اجابت دعا شرایط و آدابی دارد که باید دعاکننده آنها را رعایت نماید تا این شرایط و آداب جمع نباشد دعا به مرحله اجابت نمی رسد، مانند این که خاصیت خورشید، نور دادن است ولی به شرط این که پشت ابر یا پشت زمین قرار نگیرد که مانع از رسیدن نور خورشید باشد. برخی از گناهان و اعمال مانع اجابت دعاها است که در دعاها مکرر آمده است: "اللهمّ اغفرلی الذّنوب التی تحبس الدّعا" خداوندا! گناهانی را که دعاهایم را حبس و از اجابت باز می دارند ببخشای. تعبیر بسیار زیبایی است، یعنی برخی از گناهان، دعاها و نداها را در زمین حبس می کنند، نمی گذارند صعود کنند و به ملکوت اعلی برسند و به مرحله اجابت نایل آیند. دعاها را خاکی می کنند نه آسمانی و ملکوتی، این آداب و شرایط، فراوان است که در اینجا نمی گنجد ولی در عین حال این دعاها نیز خالی از ثواب و آثار نیست، دستی که به سوی خدا بلند شده به رحمت خدا بی جواب، بی ثواب و خالی نمی ماند.رابعاً: گاهی به علل و مصالحی، پاسخ دعاها به تأخیر می افتد و یا به شکل های دیگر اجابت می شود که انسان متوجه نمی شود. این خیرات و توفیقات و شمول عنایات الهی در اثر آن دعاهایی است که مدت ها پیش انجام داده است یا خیری خواسته و به خیر دیگری نائل آمده است.خامساً: آثار دعا را ما نباید فقط در اجابت، ارزیابی و متوقف کنیم که اگر به ظاهر حاصل نشد مأیوس شویم یا دعاهایمان را بی خاصیت و بی اثر بدانیم. دعا، آثار و برکات فراوان دارد که یکی و حتی شاید کوچک ترین آنها اجابت و رفع مشکلات است. چنانکه در روایت ها آمده است که دعا ردّ بلا می کند، ردّ قضا و قدر می کند، در تقدیر و سرنوشت اثرگذار است، روح انسان را صیقل می زند، ایمان را پرورش می دهد، بهترین، قوی ترین و نزدیک ترین وسیله قرب الهی و تقرب به خداست، ستون دین است، سلاح مؤمن است. کلید رحمت خدا است، شفای دردهای جسمی و روحی است، کلید نجات است، نور آسمان ها و زمین است، موجب نورانیّت دل است، گفتگو با خداست. در برخی از روایت ها آمده است که ثوابش بیشتر از ثواب قرائت قرآن است، زیرا درد دل کردن با خداست، آموزش، تعالیم، حقایق و معارف است. موجب کفاره و بخشایش ذنوب و گناهان است و آثار فراوان و برجسته دیگر که در دعا نهفته است. بنابراین، دعا اگر به ظاهر به اجابت نرسد دارای آثار و برکات فراوان است. بی اثر و عاری از فایده نیست تا موجب یأس و ناامیدی گردد و دعا را بی اعتبار سازد.سادساً: علاوه بر همه اینها در کل باید گفت اساساً دعا خالی از لطف و اجابت نیست. نفس دعا عین اجابت است زیرا دعا صرف وسیله و یک امر واسطی نیست که فقط وسیله اجابت و رفع مشکل باشد. اگر نشد ارزش خود را از دست بدهد و بی اعتبار تلقی شود. دعا خود نعمت، فضیلت، قرب و عبادت است، وظیفه عبودیت و بندگی است، دارای اجر، پاداش بزرگ و فراوان است. به مجرّد این که دست به سوی خدا بلند می کنیم و نظری به سوی پروردگارمان می افکنیم به همه آنها می رسیم یعنی دعا خود هدف، عین رسیدن و اجابت است زیرا خود دعا، عمل، عبادت، نعمت و فضیلت مستقل است، دارای اجر و پاداش نیک و فراوان است و هر دعاکننده ای بدان می رسد. بنابراین معنا، هیچ دعای خالی از اجابت و عاری از فوز و فیوضات نیست. عین فیض و اجابت است. نتیجه این که: ما نباید دعا را فقط به عنوان وسیله اجابت، قضای حوائج و حل مشکلات ارزیابی کنیم و با این عنوان برای مردم و جوانان مان معرفی، تبیین و تبلیغ نماییم و آموزش دهیم، شعر بگوییم و در قافیه اش گیر کنیم. دعا را باید به طور جامع و در افق بلند و دارای آثار و برکات فراوان مادی و معنوی، مطرح و تبیین نماییم. در معرفی و تشویق به دعا و نهادینه کردن فرهنگ دعا در جامعه به اهمیت و وظیفه عبودیت و بندگی بودن دعا و به آثار و برکات مختلف دنیوی و اخروی، مادی و معنوی دعا بپردازیم که یکی از آن ها نیز اگر خدا صلاح بداند اجابت و حل مشکلات می باشد. یعنی به خود دعا موضوعیت دهیم و با دعا خدا را عبودیت و بندگی کنیم و نه معامله و سوداگری یعنی سود و اجابت و نیل به مقصود را از آثار جنبی و ضمنی دعا بدانیم نه هدف اصلی که اگر حاصل نشد دعا بی معنا تلقی شود.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار