گزارش پانا از خاموشی ها تا تولید برق به ۱۱ روش؛
خاموشی برق تابستان پیشبینی شده بود/برق چگونه تولید میشود؟
خبرگزاری پانا: برق در تابستان و اوج گرما موضوعی مهمتر از سایر فصل هاست اما به راستی تا چه میزان به این نوع از انرژی توجه داریم به بهانه قطع شدن برق و کسری در تولید برق نگاهی کوتاه داریم به روش های تولید برق که ۱۱ روش متداول در جهان را بررسی می کنیم.
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری پانا، در نیمه نخست تیر ماه مردم پایتخت کشورمان به دفعات با خاموشی های مکرر مواجه شدند و این موضوع در گرمای تابستان که عدد ۴۰ را بارها تیتر اخبار هواشناسی کرد موجب نگرانی مردم مسئولان شده به نحوی که عده ای با فراموشی هشدارهای وزارت نیرو برای کسری تأمین برق در تابستان ۹۴ مدعی بی هماهنگی و حتی اعلام این وزارتخانه مبنی بر تأمین کافی برق در پیک مصرف شدند در حالیکه وزارت نیرو به صورت رسمی موضوع کسری تولید برق را اعلام کرد و بر مصرف و همکاری مشترکین برق خانگی و صنعتی برای عبور از تابستان گرم ۹۴ تأکید داشت.
معاون وزیر نیرو در امور برق و انرژی در نشست خبری که اسفندماه سال گذشته برگزار کرد به صراحت از کسری حدالاقل ۳۰۰۰ مگا واتی برق در تابستان ۹۴ خبر داد و از مذاکراتی برای واردات برق خبر داد و گفته بود در صورت توافق ۵۰۰ مگاوات برق از آذربائجان وارد می کنیم هر چند که در حال حاضر هر کیلووات برق با نرخ ۵۰ تومان عرضه می شود و در صورت وارداتی شدن این نرخ به چند برابر می رسد که در این صورت جز برای جلوگیری از خاموشی صرفه اقتصادی ندارد.
موضوع صرفه جویی در مصرف برق موضوع جدیدی نیست موضوعی است که در دو دهه گذشته به مسأله ای عمومی تبدیل شده و می توان ادعا کرد این مسأله در جریان فرهنگ سازی به نحوی طی طریق کرده که حتی در شکل طنز و لطیفه در مواردی به ضد فرهنگ نیز تبیدل گشته اما به راستی مردم کشور تا چه میزان از فرآیند تولید برق اطلاع دارند؟ این احتمال وجود دارد که هم اکنون تعداد قابل توجهی از دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی و یا دانشجویان به واسطه نوع تحصیلات خود از این فرآیند اطلاعات کافی داشته باشند می توان به این جمعیت فارغ التحصیلان رشته برق و مهندسان شرکت های تولید و توزیع برق را هم افزود همچنین جمعیت دیگری که به دلیل تخصص های خاص ذهنیت درست و عینی از تولید برق دارند.
برق چگونه تولید شد؟
در سال ۱۸۳۱ میشل فارادی ماشینی ابداع کرد که از حرکت چرخشی تولید الکتروسیته می کرد توماس ادیسون در سال ۱۸۷۸ توانست با اختراع خود و استفاده از جریان مستقیم الکتریسته استفاده کند و با تکمیل اختراع خود از روش های علمی جریان مستقیم و نصب تولید اضافی و قانون اهم و ایجاد مقاومت مناسب در تولید برق موفق به توسعه و وارد کردن الکتریسیته به زندگی بشر شد.
مصرف برق در سبد مصرفی انرژی جهان
مجموع مصرف برق در جهان همسو با افزایش تولید ۴۳۹ میلیون مشکه معادل نفت خام از سال ۱۹۷۳ به ۱۴۴۶ میلیون بشکه نفت در سال ۲۰۰۸ رسیده و تا این سال ۱۷.۲ را انرژی الکتریکی اختصاص داده است در حالیکه به مدت ۳۵ سال از سال ۷۳ تا ۲۰۰۸ سهم برق از ۹.۴ درصد به بیشترین سهم رسیده است.
ایران بیشترین مصرف کننده برق خارج از استانداردهاست
در حال حاضر میزان مصرف برق در ایران ۲.۵ تا ۴ برابر مصرف جهانی است و ما برای گذر از بحران کمبود انرژی بهخصوص در فصل تابستان راهی بهجز مدیریت مصرف انرژی برق نداریم.
اما به راستی برق به چه روش هایی تولید می شود؟
نیروگاه برق (که با نامهای کارخانه برق یا پست نیرو هم شناخته میشود) مجوعهای از تأسیسات صنعتی است که از آن برای تولید انرژی الکتریکی استفاده میشود.
وظیفه اصلی یک نیروگاه تبدیل انرژی از دیگر شکلهای آن مانند انرژی شیمیایی، انرژی هستهای، انرژی پتانسیل گرانشی و… به انرژی الکتریکی است. وظیفه اصلی در تقریباً همه نیروگاهها بر عهده مولد یا ژنراتور است؛ ماشینی دوار که انرژی مکانیکی را به انرژی الکتریکی تبدیل میکند. انرژی مورد نیاز برای چرخاندن یک ژنراتور از راههای مختلفی تامین میشود و عموماً به میزان دسترسی به منابع مختلف انرژی در آن منطقه و دانش فنی گروه سازنده بستگی دارد.
نیروگاه دیزلی: در این نوع نیروگاه ها نیروی محرکه ژنراتور توسط یک موتور درونسوز دیزلی تأمین می شود . امروزه از نیروگاه های دیزلی به عنوان یک نیروگاه پایه کمتر استفاده می شود و بیشتر برای مواقع اضطراری و احتمالاً بار حداکثر شبکه از این نیروگاه ها استفاده می گردد. در حال حاظر در مناطقی از ایران که به شبکه سراسری متصل نیستند از نیروگاه های دیزلی استفاده می شود. این نیروگاه ها معمولاً دارای توان تولیدی ۶۳۰KW تا ۱۲۰۰۰KW هستند.
نیروگاه گازی: در نیروگاه های گازی سیالی که سبب چرخش توربین می شود هوای محیط است. در این نیروگاه ها از کمپرسور استفاده می شود. کمپرسورها وسایلی هستند که با مکش هوای محیط به درون خود، هوا را فشرده کرده و فشار آن را افزایش می دهند. معمولاً برای افزایش راندمان نیروگاه، هوای ورودی را از مجاورت گازهای خروجی از دودکش توربین عبور می دهند تا هوای ورودی به کمپرسور گرم شود. هوای فشرده شده در کمپرسور وارد اتاق احتراق می شود و در آنجا با سوخت فسیلی ترکیب می شود و می سوزد و گاز داغی با فشار بالا از اتاق احتراق خارج می شود که آلاینده نیز است. برای اینکه گاز داغ پرفشار ورودی به توربین، محور چرخنده آن را به حرکت درآورد باید این گاز با سرعت زیاد وارد توربین شود. این عمل توسط نازل ابتدای توربین انجام می شود. بنابراین گاز پرفشار و داغ با سرعت زیاد به پره های توربین برخورد می کند و سبب چرخش روتور توربین می شود و حرکت دورانی روتور توربین نیز سبب چرخش ژنراتور و در نتیجه تولید برق می شود. سوخت این نیروگاه ها معمولاً مازوت، گاز و گازوئیل است.
نیروگاه بخاری: در این نیروگاه ها از سوختن سوخت های فسیلی مثل نفت و گاز طبیعی و مازوت، حرارتی تولید می شود که توسط آن آب درون دیگ بخار به بخار خشک تبدیل می شود. بخار خشک یعنی بخاری که کاملاً به صورت گازی باشد و هیچ گونه قطره آبی در آن نباشد و دمای آن بالای ۵۰۰ درجه سانتی گراد باشد. این بخار خشک وارد توربین ها می شود و روتور توربین ها را به چرخش در می آورد. در اثر چرخش محور توربین ها، ژنراتور شروع به چرخش می کند و برق تولید می شود. بخارهای خشک خارج شده از توربین ها وارد کندانسور شده و به مایع تبدیل می شوند. کندانسور وسیله ای است که بخار خشک را سرد کرده و به مایع تبدیل می کند. مایع حاصل توسط پمپ هایی مجدداً به دیگ بخار پمپاژ می شوند.
نیروگاه سیکل ترکیبی: این نوع نیرگاه ها ترکیبی از دو نیروگاه گازی و بخاری می باشند. در نیروگاه های گازی مقداری از گازهای پرانرژی از طریق دودکش توربین ها از چرخه تولید برق خارج می شوند و همین امر سبب کاهش راندمان نیروگاه های گازی می گردد. گاز خارج شده از دودکش توربین های گازی دمای زیادی دارد و قادر است آب مایع را به بخار خشک تبدیل کند یعنی همان عملی که در نیروگاه های بخاری انجام می شود. بنابراین در نیروگاه های سیکل ترکیبی دو نیروگاه گازی و بخاری را در کنار یکدیگر قرار می دهند. در نیروگاه های سیکل ترکیبی برای فعالیت توربین های گازی از سوخت های فسیلی استفاده می کنند اما برای فعالیت توربین های بخاری از گازهای خارج شونده از دودکش توربین های گازی استفاده می کنند. به این ترتیب به ازای مقدار معینی سوخت، در نیروگاه های سیکل ترکیبی انرژی بیشتری نسبت به نیروگاه های گازی تولید می شود و در نتیجه نیروگاه های سیکل ترکیبی دارای راندمان بیشتری نسبت به نیروگاه های گازی و بخاری می باشند.
نیروگاه برق آبی: در این نیروگاه ها از آب جمع شده در پست سدها برای تولید برق استفاده می شود. آب جمع شده در پشت سدها با برخورد به پره های توربین سبب چرخش روتور توربین می شود. چرخش روتور توربین نیز سبب چرخش ژنراتور و در نتیجه تولید برق می شود.
نیروگاه هسته ای: روش تولید برق در نیروگاه های هسته ای مشابه روش تولید برق در نیروگاه های بخاری است. تنها تفاوت بین این دو نیروگاه در این است که در نیروگاه هسته ای برای تولید حرارت جهت تبدیل آب به بخار خشک به جای استفاده از سوخت های فسیلی از واکنش های هسته ای استفاده می شود . واکنش هسته ای بر این اساس است که با بمباران نوترونی هسته اورانیوم ۲۳۵ و جذب نوترون توسط آن، تعادل نیروهای داخلی بین نوترون ها و پروتون ها در هسته اورانیوم بر هم می خورد و در نتیجه این هسته به دو هسته سبکتر شکافته می شود. این تقسیم هسته با انرژی آزاد شده بسیاری همراه است که درصد زیادی از این انرژی به صورت انرژی جنبشی توسط نوترون ساطع می گردد و درصد کمی از آن به صورت انرژی تشعشعی انتقال می یابد. در عمل می توان با عبور سیال واسطی مثل جیوه از درون محفظه ای که در آن شکافت هسته ای صورت می پذیرد انرژی جنبشی مذکور را به سیال واسط انتقال داد و به این ترتیب حرارت سیال واسط را افزایش داد. این عمل در قلب نیروگاه های هسته ای که راکتور نام دارد انجام می شود. سیال واسط حرارت خود را به سیال اصلی یعنی آب منتقل می کند و در نتیجه آب به بخار خشک تبدیل می گردد. بخار خشک وارد توربین می شود و روتور توربین را می چرخاند و با چرخش روتور توربین ، ژنراتور به حرکت در می آید و در نتیجه برق تولید می شود و مانند نیروگاه های بخاری ، بخار خشک خارج شونده از توربین ها وارد کندانسور شده و تبدیل به مایع می گردد و سپس توسط پمپ به راکتور پمپاژ می شود.
نیروگاه تلمبه ذخیره ای: در بعضی از مناطق که شرایط جغرافیایی مناسبی وجود داشته باشد از مبادله آب بین دو منبع در سطوح مختلف، می توان انرژی مورد نیاز برای چرخاندن توربین ها را ایجاد نمود. در این نیروگاه ها آب از منبع در سطح پایین که می تواند یک دریاچه باشد توسط پمپ هایی در ساعاتی که مصرف انرژی الکتریکی پایین است به منبع بالایی فرستاده می شود. سپس در مواقعی که به انرژی الکتریکی نیاز است از منبع بالایی آب را توسط لوله هایی به روی پره های یک توربین هدایت می کنند و با چرخش روتور توربین، ژنراتور شروع به چرخیدن می کند و در نتیجه برق تولید می شود.
نیروگاه خورشیدی: یکی از آرزوهای بشر کاربرد انرژی خورشیدی به عنوان یک منبع لایزال انرژی برای مصارف بزرگ بوده است. اشکال بزرگ در کاربرد انرژی خورشیدی متمرکز نبودن، تناوبی بودن و ثابت نبودن مقدار انرژی و نیز پایین بودن شدت تشعشع می باشد. به دلیل پایین بودن شدت تشعشع انرژی خورشیدی، سطح لازم برای کسب انرژی قابل توجه، بزرگ خواهد شد و به خاطر تناوبی بودن ثابت نبودن مقدار آن، معمولاً برای نیروگاه خورشیدی یک منبع برای ذخیره انرژی کسب شده مورد نیاز است. همچنین به دلیل متمرکز نبودن انرژی خورشیدی، احتیاج به تجهیزاتی جهت متمرکز ساختن آن می باشد. انرژی خورشیدی را می توان در موارد زیر مورد استفاده قرار داد.
گرمایش و سرمایش ساختمان، پختن غذا، گرم کردن آب، استرلیزه کردن وسایل بهداشتی، خشک کردن محصولات کشاورزی، شیرین کردن آب ، تولید سوخت های شیمیایی، احتراق مواد آلی، تولید گاز هیدروژن، تولید الکتریسیته به روش فتوولتیک ، تولید بخار آب برای به چرخش در آوردن یک توربین بخار و ... .
نیروگاه بادی: بادهای محلی و موسمی حامل مقدار زیادی انرژی هستند که مقدار این انرژی بستگی به سرعت باد دارد. بعلاوه هر چه سطح برخورد باد با یک جسم بیشتر باشد انرژی بیشتری را می توان به آن جسم منتقل کرد. بنابراین کسب انرژی قابل توجه از باد علاوه بر مناسب بودن سرعت باد به بزرگی سطح تماس با باد نیز وابسته است. استفاده از انرژی باد برای مصارف محدود و محلی مناسب است ولی به دلیل محدود بودن مقدار این انرژی، ثابت نبودن وتناوبی بودن مقدار آن و نیز محلی بودن باد نمی توان از انرژی باد به عنوان یک منبع تولید انرژی برای آینده یاد نمود. امروزه در مناطقی که یک متوسط وزش باد ثابت دارند و سرعت باد در آنجا مناسب است با نصب توربین های بادی، انرژی الکتریکی تولید می شود. همچنین با تولید باد مصنوعی از طریق تابش خورشیدی بر روی سطح گسترده سیاه رنگ و متمرکز کردن باد ایجاد شده بر روی پره های توربین بادی نیز انرژی الکتریکی قابل تولید می باشد.
نیروگاه زمین گرمایی: یکی از منابع انرژی که به مقدار زیادی در دسترس می باشد انرژی گرمایی زمین است که به دو روش قابل بهره برداری می باشد.
الف ) استفاده از بخار آب به صورت داغ و خشک جهت چرخاندن پره های توربین که به طور طبیعی در زیر پوسته زمین وجود دارد .
ب ) ایجاد مصنوعی بخار داغ و خشک جهت چرخاندن پره های توربین به وسیله عبور آب از روی سنگ های داغ زیر زمینی که دارای درجه حرارت زیاد و نزدیک به نقطه ذوب هستند. در بعضی از نقاط زمین، در عمق ۵ تا ۶ کیلومتری می توان به درجه حرارت های تا ۳۰۰۰ درجه سانتی گراد نیز رسید.
در هر دو روش فوق، بخار آب داغ و خشک حاصل که به توربین ها منتقل می شوند سبب چرخش روتور توربین ها می گردند و در اثر گردش روتور توربین ها، ژنراتور نیز شروع به گردش می کند و در نتیجه برق تولید می شود.
نیروگاه آبی جذر و مدی: در دریاها به خاطر چرخش ماه به دور زمین روزانه دو بار جذر و مد به وجود می آید. اختلاف ارتفاع آب در حالت جذر و مد در هر نقطه بستگی به وضع قرار گرفتن ماه، زمین و خورشید دارد و بزرگترین اختلاف ارتفاع آب در حالت جذر و مد، معمولاً در اوایل پاییز به وجود می آید. برای اینکه بتوان از انرژی جذر و مد استفاده کرد باید یک خلیج و یا یک دریاچه مصنوعی را توسط سدی از دریا جدا نمود و در هنگام جذر و مد از جریان آبی که متناوباً بین این دو منبع ایجاد می شود برای چرخاندن پره های توربین و نهایتاً تولید برق استفاده کرد. با توجه به محدودیت های جغرافیایی در رابطه با استفاده از نیروی جذر و مد ، از این روش نمی توان به عنوان یک منبع عمده تولید انرژی استفاده کرد.
ابتکار و روش های جدید
البته روش های ابتگاری دیگری نیز برای تولید برق وجود دارد که به نوعی الهام گرفته از روش های متادول و ترکیب آن با ابتکار عمل های ویژه است مثل تولید برق در جاده ها از حرکت خوردروهای عبوری بر روی سیستمی خاص که تولید برق می کند.
ارسال دیدگاه