مجموعه دروس مصاحبه ۳
هیچ وقت دست خالی از مصاحبه برنگردید!
سومین بخش از دوره فشرده و یک روزه «مصاحبه به مثابه نمایش» با تدریس فریدون صدیقی استاد دانشگاه وروزنامه نگار به تشریح انواع مصاحبه، شیوه های تنظیم، دلایل شکست و تکنیک هایی جهت ارائه مصاحبه ای بهتر به خواننده اختصاص یافت. شرح این کارگاه در متن زیر آمده است.
دلایل شکست یک مصاحبه
یک مصاحبه به دلایل مختلفی ممکن است شکست بخورد: ۱.ضعف مصاحبه کننده، ۲.عدم رضایت مصاحبه شونده به مصاحبه، ۳.عوامل و شرایطی که بر مصاحبه تاثیر می گذارد از جمله مکان، زمان و موقعیت مصاحبه.
بنابراین طبیعی است که اگرنخواهیدمصاحبه شما به شکست بینجامد باید بر آن احاطه داشته باشیدیعنی آن رابا شناخت عوامل مخل و کنترل این عوامل مدیریت کنید.
انواع مصاحبه
۱. مصاحبه ها عمقی و چالشی که یک موضوع دارد که مصاحبه کننده می کوشد تا ابعاد مختلف آن را واکاوی کند. متاسفانه باید گفت که در ایران حتی درباره موضوعات ساده نیز نمی توان به چالش رسید. چراکه به هر حال مورد اعتراض واقع می شود.
۲. مصاحبه گسترده: مصاحبه هایی که با هدف رسیدن به چالش وعمق با یک موضوع انجام می شوند اما در سطح باقی می مانند، مصاحبه های گسترده نام دارند.
۳. مناظره: مصاحبه های تک موضوعی که در آن مصاحبه شوندگان نسبت به موضوع مصاحبه دیدگاه های متضادی دارند. در این مصاحبه شناخت دیدگاه های دو طرف لازم است.
۴. نظرخواهی: مصاحبه تک موضوعی که عمدتا میدانی است و مصاحبه شنوندگان می توانند نسبت به موضوع دیدگاه موافق یا مخالفی داشته باشند.
۵. میزگرد: مصاحبه تک موضوعی که درآن مصاحبه شوندگان نسبت به موضوع همپوشی دارند(هر یک به سهم خود مصاحبه را کامل می کنند).
۶ .مصاحبه با شاهد عینی: این نوع مصاحبه نیز تک موضوعی، خبری و بروز است.
۷. مصاحبه با شاهد مستند تاریخی: مصاحبه ای مناسبتی است که می توان آن را از مدت ها قبل هم انجام داد. می توان به آن عمق بخشید و مصاحبه کننده خود را در صحنه حادثه و رویداد توصیف کند.
۸. مباحثه: نوعی مصاحبه تک موضوعی که در آن مصاحبه کننده در جایگاه یک صاحب نظر و کارشناس با مصاحبه شونده به بحث و گفت و گو می پردازد. خوب است که همه مصاحبه ها به این سمت سو حرکت کنند. این جنس مصاحبه درست مثل این است که عباس کیارستمی و مسعود کیمیایی با هم درباره کارکرد لانگ شات در سینما به بحث بنشینند.
۹. مجادله: مصاحبه ای تک موضوعی که مصاحبه کننده در طول مصاحبه پس از بحث بسیار به جدل با مصاحبه شونده وارد می شود. در شبکه چهار سیما چنین مصاحبه هایی بعضا روانه آنتن می شود.
۱۰. مصاحبه هدایت شده: مصاحبه ای که زمان، مکان و مدت آن پیش از انجام از سوی مصاحبه شونده تعیین می شود. کنفرانس های خبری مصداق این نوع مصاحبه هستند. در این نوع مصاحبه جسارت جایی ندارد. مصاحبه آگهی ها از مسئولان و مدیران، نظرسنجی های فعلی تلویزیون و به طور کلی بیش از ۶۰ درصد از مصاحبه های فعلی هم در این گروه قرار می گیرند.
۱۱. مصاحبه آزاد: مصاحبه ای که مصاحبه شونده به مصاحبه کننده این اختیار را می دهد که درباره هر موضوعی مورد پرسش قرار بگیرد. ویژگی آن کوتاهی سوالات و پاسخ ها و تعدد موضوعی و سرگرم کننده بودن است. نشریات زرد از این نوع مصاحبه ها استفاده می کنند.
هریک از مصاحبه های ذکرشده می توانند عمقی باشند. هنر هریک از مصاحبه های بالا در پیش بردن یک موضوع واحد است.
شیوه های تنظیم مصاحبه
۱.تنظیم گزارشی :گزارش همه آنچه در مصاحبه رخ داده از ابتدا با پایان واحتمالا به ترتیب رخداد و نیز ترتیب سوالات ونه لزوما بر حسب الویت اهمیت.
۲.تنظیم به سبک هرم وارونه: معمولا مورد استفاده در مصاحبه های خبری است. سوالات در این نوع مصاحبه حذف و حجم آن کم می شود.
۳. تنظیم گزارشی به علاوه مصاحبه: بعد از پایان تنظیم مصاحبه گزارشی به آن ضمیمه می شود. مصاحبه در آن می تواند حضوری یا کتبی باشد. در این شیوه مسیری که برای مصاحبه طی شده را باید شرح دهید.
۴.تنظیم ترتیبی-پرسشی: هر سوال به ترتیب با پاسخ خود درج می شود.
۵.تنظیم روایی- داستانی: این نوع تنظیم را افرادی باید انجام دهند که قلم توانایی داشته باشند.در نگارش قوی،دایره لغت وسیع و مسلط به نوشتن باشند.روایت داستان گونه نوشتن در خدمت مصاحبه است.
یک تقسیم بندی کلی از مصاحبه
همه مصاحبه در دو گروه کلی قابل دسته بندی هستند:
خبری و غیرخبری
مصاحبه های خبری با چه هدفی انجام می شوند؟
مصاحبه های خبری هم خود سه گروه دارند:
- با هدف تولید خبر. مثال: تماس با وزیر یا رئیس دانشگاه آزاد برای اطلاع از وضعیت برگزاری کنکور.
- با هدف تکمیل یک خبر و اضافه کردن جزئیات به آن از طریق مصاحبه با شاهد یا شاهدان عینی.
- با هدف تفسیر و تحلیل خبر . مثال: بخشنامه وزیر برای افزایش حقوق کارکنان یک وزارتخانه. وظیفه خبرنگار در این بخش گفت و گو با چند کارشناس درباره موضوع است.
سوژه ها را زنده نگه دارید
سوژه ها را زنده نگه دارید. برای استقبال از یک موضوع خبری می توان از یک هفته قبل اقدام کرد. برای مثال در انتخاب معلم نمونه کشوری: ابتدا گزارشی از معلمان نمونه کشوری یک دهه اخیر تهیه کرد، پیش خبری از مراسم انتخاب این عنوان گفت و بعد مصاحبه ای تفصیلی با معلم نمونه کشوری انجام داد. اشاره به سابقه خبر، آن را خواندنی می کند. به خبر خنثی،حرکت و ساخت تازه ای می دهد.
هیچ وقت دست خالی از مصاحبه برنگردید. گاهی موضوع اصلی مصاحبه یا خبر و گزارش خط قرمز است اما نباید از آن صرف نظر کرد. بلکه می توان از کنار آن عبور کرد.اما حتما در همان موضوع یا حواشی آن سوالاتی قابل طرح است فقط باید خوب دید شنید و خوب موضوع یا مصاحبه کننده را شناخت و خلاقیت داشت.
توصیه هایی برای انجام مصاحبه ای بهتر
- در مصاحبه اظهار برتری نکنید، مگر این که این ادعارابتوانید ثابت کنید. زمانی می توان کشمکش ایجاد کرد که از توانایی آن هم برخوردار بود. مصاحبه شونده باید به صورت موجز و آگاهانه ازمصاحبه شونده سوالی رابپرسدوپاسخ آن را برای مردم جویا شود در حالیکه خودش از آن اطلاع دارد.
- در مصاحبه سوالات طولانی مطرح نکنید. گاهی چیزهایی را می بینید خودتان را به ندیدن بزنید و گاهی آنچه را نمی بینید اظهار به دیدن آن کنید.
دو واژه راهگشا در مصاحبه
هرجا حواستان از مصاحبه پرت شد و سوال ثانویه ای* آماده نداشتید، از واژه «چرا» یا عبارت «لطفا بیشتر توضیح دهید»، استفاده کنید. با این کار می توان زمان را برای آماده کردن سوال بعدی خریداری کرد.
----------------------------
*سوال ثانویه سوال از پیش تنظیم شده نیست و در طی مصاحبه از دل پاسخهای مصاحبه شونده پیش میاید
تنظیم متن: رکسانا قهقرایی
ارسال دیدگاه