کارکردها و کژکاردهای اقتباس؛

رویکرد سینما و سیما به یک جریان متداول

خبرگزاری پانا: اقتباس اگرچه جریانی متداول و مرسوم در سینمای ایران و جهان است، اما استفاده آن بدون مبنای منطقی و در نظر گرفتن جنبه های اثربخش می تواند، کژکارکردهایی هم داشته باشد.

کد مطلب: ۳۶۲۵۴۰
لینک کوتاه کپی شد

اقتباس اگرچه جریانی متداول و مرسوم در سینمای ایران و جهان است، اما استفاده آن بدون مبنای منطقی و در نظر گرفتن جنبه های اثربخش می تواند، کژ کاردهایی هم داشته باشد.

بازآفرینی یا اقتباس آن است که هنرمند با الهام گرفتن از اثری کهن، دست به آفرینشی دوباره بزند و اثر اولیه را به گونه ای دیگر بیافریند. در واقع، اثر جدید، دقیقاً همان اثر اولیه نیست بلکه تنها رگه هایی از اثر اولیه در آن دیده می شود.

پایه و اساس بازآفرینی، تخیل است و اثر بازآفریده، اثری است مستقل، تازه و بدیع. در بازآفرینی می توانیم از هر زاویه ای که بخواهیم وارد شویم و ساختمان اثر را به کلی در هم ریزیم. تفاوت بازنویسی و بازآفرینی نیز در همین نکته است. بنابراین بازنویسی به مفهومی همان تقلید است که کپی برداری غیرخلاقانه و بدون زاویه نگاه مولف است که صورت می گیرد.

اقتباس اما خود مفهومی کلی است که می تواند در حوزه های مختلف بروز و ظهور یابد. اقتباس در هنر همان بخشی است که در این یادداشت مورد نظر است. این عبارت در لغت به معنای جستجوی شراره و پاره آتش است، برای روشنی و گرمابخشی.

در اصطلاح اما برداشت از یک اثر برای بازآفرینی اثری دیگر است. به نظر می رسد اقتباس در سینما و تلویزیون عمده ترین گرایشی است که در سال های اخیر از سوی فیلمسازان و کارگردانان دیده می شود. نویسندگان نیز به تبع این جریان نیم نگاهی به آثار خارجی دارند.

این اتفاق اگرچه در گذشته نیز یکی از گرایش های غالب در حوزه سینما و تلویزیون بوده است و بسیاری از تولیدات سیما و سینما برگرفته از مجموعه ها و فیلم های خارجی به اصطلاح ایرانیزه می شده ند، اما در سال های اخیر به دلیل دسترسی گسترده مخاطبان به فیلم های هالیوودی، سریال های ترک یا آسیای شرقی، مجموعه ها یا فیلم های تلویزیونی برگرفته از این آثار بیشتر از سوی مخاطبان کشف و شناسایی می شوند و بدین ترتیب سطح آگاهی آن ها و شناختشان نسبت به سینمای روز دنیا افزایش یافته است.

در این میان باید میان اقتباس از آثار مکتوب و آثار تصویری تفاوت قائل شد. به نظر می رسد در حوزه فرهنگ مکتوب اگرچه ایران سابقه تمدنی و تاریخی و فرهنگی غنی دارند، اما بسیاری از متون کهن فارسی قابلیت های تصویری روزآمدی ندارند. همچنین فرهنگ مدرن و نوظهور شهری نیز آنقدر ها که باید به فرهنگ مکتوب منتقل نشده است تا بتوان از آن در کارهای نمایش بهره مند شد.

ضمن این که هدف گذاری های کوتاه مدت و بلندمدت در سینما و تلویزیون خود عامل مهمی برای بررسی جریان اقتباس است. گاهی ممکن است مضمون خاصی از سوی مدیران هر دو حوزه دنبال شود که شاید غنای نوشتاری نداشته باشد تا تصویر از سوی آن تغذیه شود.

بنابراین رو آوردن به سمت آثار مشابه تولید کشورهای دیگر شدت می گیرد و ممکن است در دوره ای جریان غالب بر تولیدات سینمایی یا تلویزیونی اقتباس باشد آن هم از جنس سینما یا تلویزیون کشورهایی خاص. ضمن این که تصمیم گیری های مدیریتی خود می تواند به این موضوع دامن بزند. به ویژه در ارتباط با رسانه ای همچون تلویزیون که بخش عمده ای از کنداکتور شبکه های خود را بر تامین بنا کرده است.

از این رو انتخاب طیفی از آثار برای پخش یا بازپخش از شبکه های سراسری جدا از این که به سلیقه مخاطبان جهت می دهد، می تواند برای برنامه سازان و کارگردانان نیز ایجاد ذهنیت کند.

به طور کلی منظور نگارنده در این یادداشت نفی یا نهی اقتباس به عنوان جریانی متداول و مرسوم در هنر یا حتی سایر عرصه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و... نیست. بنابراین اقتباس اگرچه جریانی متداول و مرسوم در سینمای ایران و جهان است، اما استفاده آن بدون مبنای منطقی و در نظر گرفتن جنبه های اثربخش می تواند، کژکارکردهایی هم داشته باشد.

یادداشت از: رکسانا قهقرایی

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار