در گفتگو با مسعود جورابلو:

رسانه ایرانی باید به رقابت شبکه ماهواره ای بپردازد

خبرگزاری پانا: صاحب نظران بر این عقیده اند که در عصر رسانه ها هیچ رسانه ای به طور کامل حذف نمی شود، فقط ماهیت یا شکل آن تغییر می کندو رسانه های ملی به فکر رقابت با شبکه های ماهواره ای باشند.

کد مطلب: ۳۴۱۸۹۸
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرنگار پانا، مسعود جورابلو جامعه شناس، مؤلف و نظریه پرداز مسائل اجتماعی در کنار تحقیق و تدریس از فعالان عرصه رسانه در کشورمان محسوب می شود. وی که از صداپیشگان رسانه ملی است، با سابقه نسبتا زیادی در رادیو و تلویزیون، اصرار اما به رادیویی بودنش دارد. به بهانه روز رادیو در هفته ای که گذشت گفتگویی تحلیلی با وی داشته ایم.

مسعود جورابلو در پاسخ به این پرسش که آیا در دوران عصر ارتباطات کماکان رادیو را یک رسانه موثر میدانید یا خیر گفت: همانطور که خود نیز اشاره کردید دوران جدید موسوم به عصر ارتباطات و ظهور فناوری های ارتباطی می باشد، یک اتفاق بزرگ به مثابه یک انقلاب در دوران ما رخ داد. از سال ۱۹۹۶ میلادی که اولین پیام اینترنتی از اوهایو آمریکا به کالیفرنیا ارسال شد، صاحب نظران گفتند بشر وارد عصر جدیدی شده است به نام عصر انفجار اطلاعات، عصر ظهور رسانه ها و عصر ارتباطات. فناوری های ارتباطی مانند ماهواره، اینترنت و وسایل ارتباط جمعی جدید، ابناء بشر را از فرهنگ های مختلف به هم نزدیکتر کرد. در یک چنین شرایطی دوران یکه تازی رسانه رادیو به سر آمد. اما ویژگی های منحصر به فردی که داشت باعث دوام آن گردید. نکته حائز اهمیت این است که به نظر اندیشمندان در عصر ارتباطات هیچ رسانه ای به طور کامل حذف نمی شود، فقط ماهیت یا شکل آن تغییر می کند. اما رادیو همین تغییر شکل ماهوی را هم نداشت و به واسطه ویژگی های خاصی کماکان به عنوان یک رسانه مرجع یعنی محل رجوع افکار عمومی باقی ماند . رادیو را در تعریف امتداد حنجره به گوش آدمی می پندارند و ویژگی های خاصی برای رادیو متصورند، مثلا هنوز هم با توجه به اینکه ما در عصر ارتباطات هستیم اما در سرعت انتقال اخبار از طریق رسانه ها، بالاترین سطح آن به رادیو تعلق دارد. یا اینکه کماکان پوشش وسیعی از جمعیت مخاطب هدف را رسانه رادیو نسبت به رسانه های دیگر داراست و می تواند دامنه وسیعی را از نظر سخت افزاری و لجستیک یک رسانه را پوشش دهد. ارزان قیمت بودن رادیو و قابلیت حمل و نقل و سهولت آن در جابجایی این رسانه باز از ویژگی های ماندگاری آن است. در عین حال رادیو اهمیتی نسبت به سایر رسانه ها دارد، که این را تاکید می کنم مردم عزیزمان و به خصوص نوجوانان و جوانان ما به این نکته دقت نمایند، نظریه پردازان ارتباطات، رادیو را رسانه كور می نامند، چون اتفاقی بصری در رادیو رخ نمی دهد و این رسانه تنها شنیداری است. اتفاقا از این جهت رادیو را برای افزایش قدرت تخیل در نسل جدید كارامدتر می دانند. حتی برای سالمندان كه حافظه آن ها رو به زوال می رود، تحقیقات نشان داده كه گوش دادن به رادیو یكی از عوامل جلوگیری از این زوال به مانند بیماری آلزایمر می شود. در حالی كه رسانه های بصری باعث نوعی تنبلی مغز و کاهش استفاده از قوه تخیل می گردند. نكته دیگر این است كه در عصر ارتباطات رسانه ها به دنبال ایجاد یك فضای مشاركتی با مخاطب هستند. با اینكه رادیو یك رسانه کلاسیک محسوب می شود ولی به عنوان یك رسانه مشاركتی و در تعامل با مردم قلمداد می گردد، چون ضرورتا مخاطب با Interaction با پیام به تکمیل و تصویر سازی پیام این رسانه به نوعی بیشترین ضریب تمرکز ذهنی و تعامل با یک رسانه را داراست. و نكته آخر اینكه مخاطب با رادیو فردی آزاد است. چون مخاطب در حین انجام كار می تواند به رادیو گوش فرا دهد، این امر هم باعث افزایش ضریب تمركز و توانمندی مغزی و جسمی فرد می شود. این ویژگی ها از عوامل مهم تثبیت جایگاه این رسانه در عصر ارتباطات است.

جورابلو در رابطه با تحول رادیو در گذر زمان خاطر نشان كرد: شروع به كار رسمی رادیو از سال ۱۹۲۰ میلادی بود كه چند سیر تحول را پشت سر گذاشت. تحول اول از سال ۱۹۲۰ میلادی تا مقطع جنگ دوم جهانی بود بطوری كه در جنگ جهانی دوم نقش رادیو در دنیا بسیار ممتاز بوده است، آنچه در خدمت نازیسم و یا علیه نازیسم عمل كرده است، دو قطب رادیویی جنگ رسانه ای را در كنار جنگ جهانی شكل داده بود. رسانه ها بعد از جنگ جهانی شكل سیاسی تری پیدا كردند و بعد از، آن موجی از شكل گیری رادیوهای مهم برای منافع دولت های مختلف بوجود آمد و در همین تحولات خاور میانه و یا حتی در انقلاب اسلامی ما این رادیو ها نقش آفرینی خاص خود را ایفا کردند. بعد از آن، رادیو در دوران عصر ارتباطات بارسانه های نو ظهور روبرو شد. در شكل گیری تلویزیون و گسترش آن، رادیو رسانه مكمل تلویزیون گردید. بعد از آن هم هر رسانه دیگری که مسلط شد رادیو را به عنوان یار مکمل در کنار خود دید مثلا اینترنت آمد، رادیو مكمل اینترنت شد. همانطور كه میبینید ما رادیوهای اینترنتی هم داریم. به نظر من موجزترین سیر تحول رادیو یك چنین حكایتی دارد.

جورابلو كه از صداپیشگان سال های دور تا به امروز رادیو نیز بوده است، با مغتنم شمردن این جایگاه بیان داشت: فكر می كنم در كل این كره خاكی زیباترین جا برای من استودیوی صدای جمهوری اسلامی است، و این بخاطر صمیمیت و همدلی خاصی است كه در رادیو وجود دارد، با اینكه كار اجرا در تلویزیون را هم انجام میدهم ولی من و كسانی همچون من که تجربه همزمان اجرا در رادیو و تلویزیون را دارند، اذعان می کنند كه رادیو دارای فضای خاص فرهنگی است و برای رادیو جایگاه والایی را متصور هستند، گرچه تلویزیون هم جایگاه خود را داراست، رادیو به خاطر قدمتی كه در ایران داشته بواسطه اینكه همكاران رادیویی و پیشكسوتان صدا پیشه بسیار ممتازی را پرورش داده یك مجموعه و گنجینه فرهنگی برای كشور ما محسوب می شود. همین استعدادهای انسانی باعث ممتازی رادیو ایران در منطقه با فاصله بسیار زیادی شده است. جورابلو شرایط گویندگی در این دوران را متفاوت از گذشته ی رادیو می داند و میگوید: برای گوینده شدن بایستی بر حسب جنس صدا، لحن و گویش مناسبی را انتخاب کنیم. چون به نظر من همه صداها خوب اند به شرط آنكه آن صدا، لحن و متن خاص و متناسب خود را پیدا كرده باشد. به غیر از صدا، بسیار مهم است كه گوینده اشراف مناسبی بر مطالبی كه به شنونده انتقال می دهد، داشته باشد. رهگیری نظری و تلاش معرفتی نسبت به مطالب و محتوای برنامه داشته باشد. چون مخاطب امروز رادیو مخاطبی زیرك و داناست. تفاوت بازیگر با مجری و گوینده رادیو و تلویزیون دقیقا در همینجاست كه بازیگران سناریوی از پیش نوشته شده دارند و حتی حالاتشان هم از قبل تعیین شده، اما در گویندگی، گوینده همان چیزی كه در لحظه هست را باید عرضه نماید و باید كاملا مسلط به خود و سرشار از انرژی مثبت باشد.

از مسعود جورابلو درباره خاطرات کاری خود سوال کردیم. او در جواب اینگونه گفت که: اگر به خاطره شخصی بخواهم اشاره نمایم باید بگویم متاسفانه بیشترین حجم خنده را بین برنامه های بسیار جدی داشتیم، كه این بیشتر مواقعی بود كه تعداد برنامه ها زیاد می شد و خستگی و كم خوابی باعث بروز خنده های ناگهانی می گردید. وی در ادامه با اشاره به برنامه خارج از متن که به مدت ۲ سال گوینده آن در رادیو گفتگو بود، ضمن بیان خاطراتی از این برنامه افزود، در برنامه خارج از متن فضایی برای بررسی اثرات شبکه های ماهواره ای بر فرهنگ کشورمان فراهم شد. من با دقت و حتی آرشیو بندی موضوعات برنامه و مطالبی که مهمانان و کارشناسان در این میزگرد جنجالی ارائه می دادند توانستم به یک منبع جامع و کم نظیری از این موضوع دست پیدا کنم و در آنجا بود که به معنای واقعی این سخن امام راحل را درک کردم که رسانه یک دانشگاه عمومی است.

مسعود جورابلو درباره عملكرد رسانه های داخلی در مقابل رسانه های غربی افزود: اخیرا رسانه های داخلی با عملكردی كه داشته اند توانسته اند تا حدودی دست اندازی در مقابل موج اولیه ای كه شبكه های ماهواره ای بخصوص شبكه های فارسی زبان ایجاد كرده بودند و خیلی هم نگران كننده بود، بوجود آورند، اما تا نقطه مطلوب فاصله داریم. چند عامل اساسی به نظر من باید به جمع تلاش های قبلی مدیران و عوامل رسانه ملی و رسانه های دیگر افزوده شود تا ما بتوانیم جلوی نفوذ شبکه های ماهواره ای را بگیریم و قابلیت رقابت با آن ها را پیدا کنیم. اول اینكه چون شبکه های ماهواره ای، رسانه های جهانی هستند پیام ها را برای مخاطب جهانی رمز گذاری میكنند و خیلی زیركانه به پیام هایشان سمت و سویی فرهنگی میدهند. ولی متاسفانه مشكل ما آن است كه هنوز پیام جهانی تولید نكرده ایم. كه با اتكا به آموزه های دینی و اشراف به فطرت و نهاد بشریت ما در این زمینه اتفاقا مستعدتریم، اما این رویکرد شاید پرداخت هنرمندانه تری نیاز دارد که در آن کم تلاش ظاهر شدیم. متاسفانه ما اصرار داریم در ۲۰ الی ۳۰ دقیقه در یك حجم محدودی از یك برنامه رسانه ای همه ی حرف های قابل گفتن را بصورت مستقیم و نصیحت گونه به مخاطب بزنیم كه این روش غلط است. در ارائه پیام باید بصورت استتار شده عمل کرد. تا بتوانیم مخاطبانمان را جذب کنیم. گاهی می بینم برخی برنامه های شبكه های ماهواره ای که در جذب مخاطب موفق بوده اند مورد تقلید مستقیم از سوی برنامه سازان ما قرار می گیرند که این نوع از واکنش اشتباهی راهبردی برای ماست و اساسا هر نوع واکنش در این دوران محکوم به شکست است چون باید یاد بگیریم در محیط جهانی ما کنش گر باشیم و ضربه اول را بزنیم. متاسفانه در کشور ما اتحاد سیاست و استراتژی واحد رسانه ای به موازی کاری مبدل شده است. هر كدام از رسانه ها مسیر جداگانه ای را برای خود می روند. در حالی که ما باید براساس نظریه رشد و منطق مقتضیات سنی مخاطب نوع پیام ها و مهندسی پیام ها را روشن كرده، یك محتوا و یك استراتژی واحد فرهنگی را با شكل ها، روش ها و ابزارهای مختلف جلو ببریم. این تعدد و تنوع مراكز تصمیم گیری كمی كار را سخت كرده. و نكته آخر اینكه یك ائتلافی باید بین حاکمان و حکیمان و همینطور حکمت و حکومت در همه مراتب کشور داری بوجود بیاید در حوزه رسانه نیز این ائتلاف ضروری است. مدیران ما در رسانه ها خودشان را باید صد در صد نیازمند رهیافت های نخبگان و صاحب نظران دانشگاهی بدانند.

جالب است بدانید در کشورهای توسعه یافته امکان ندارد یک شرکت اقصادی یا بنگاه تولیدی بدون مشورت یک جامعه شناس محصولی را به بازار عرضه کند چه رسد به رسانه که محصولش ماهیتا فرهنگی است و جا برای ارائه مشاوره های جامعه شناختی خالیست. جامعه شناسان باید در کف جامعه با نگاه به امر روز مره در زندگی معدل مردم اولویت های عمومی را برای رسانه نیاز سنجی کنند تا مبتنی بر آن سیاست تولید محصولات اتخاذ گردد. و همینطور در مرحله ای بالاتر جامعه شناسان برای افکار عمومی نیاز آفرینی هم میکنند که بحث در باره آن مجال دیگری می خواهد.

برای مثال بنده تحقیقی درباره نوع عملکرد رسانه هایمان در خصوص مهمترین مساله ی تازیخ معاص کشور یعنی بحث هسته ای داشته ام که در نتیجه آن مشخص شد با اینکه افکار عمومی در ایران و جهان تا این حد پی به اهمیت مباحث هسته ای برده بود و مذاکرات را پیگیری می کرد، متاسفانه ما برنامه ای رادیویی یا تلویزیونی و یا حتی ویدئویی که به صورت ساده و با ادبیاتی روان چرایی، چگونگی و چیستی استفاده صلح آمیز کشورمان از انرژی هسته ای را توضیح بدهد نداشته ایم. دراینترنت هم با اینکه همه می دانیم شهروندان امروز جهانی برای فهم بسیاری از مطالب به سرعت و سهولت به اینترنت و مشخصا موتورهای جستجو رجوع می کنند اما متاسفانه تا به امروز در موتورهای جستجوی اصلی مثل گوگل تمهیدی چاره اندیشی نشده که اگر در آن سوی مرزها یا در کشور خودمان اگر کسی بحث هسته ای را جستجو کرد سایت های خودی با محتوای مبتنی بر منافع ملی ما امکان بازگشایی داشته باشد. یعنی حتی شهروندان داخل کشور هم اگر چنین تحقیقی بخواهند کنند اول با سایت های غربی و یا با گفتمان غرب در این خصوص مواجه می شوند. همین طور وضعیت ما درباره تولید انیمیشن و نماهنگ های موجودی در این زمینه تقریبا صفر است و جز شعار معروف (انرژی هسته ای حق مسلم ماست) شعار و ادبیات تازه ای در چارچوب موضوعی تا بدین حد سرنوشت نداشته ایم.

مسعود جورابلو به عنوان یک جامعه شناس و فعال رسانه ای این کم کاری را در عصر رسانه ها یک واقعیت تلخ می داند.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار