به بهانه بزرگداشت روز سعدی
تربیت را در مکتب شیخ اجل بیاموزیم
خبرگزاری پانا: بر همه کسانی که با سعدی، خصوصا گلستان و بوستان او انسی دارند پوشیده نیست که گرچه بابی در هر دو کتاب به مبحث ˝تربیت˝ اختصاص یافته، اما هیچ یک از دیگر بابهای این دو صحیفه گرانقدر خالی از نکتههای تربیتی نیست.
به گزارش خبرنگار آموزش و پرورش پانا، از میان بزرگان ادبیات پارسی از دیرباز تا به امروز شاید کمتر کسی چون سعدی به این تفصیل و تاکید به موضوع تعلیم و تربیت و اهمیت نقش آموزش و پرورش در شکلگیری شخصیت انسان و ابعاد وجودی او پرداخته باشد.
در ذکر اهمیت مبحث تربیت نزد شیخ اجل همین بس که سعدی یکی از ابواب هشتگانه گلستانش را به "تاثیر تربیت" اختصاص داده و یکی از ده باب بوستانش نیز به باغ "تربیت" گشوده می شود. البته بر کسانی که با سعدی، خصوصا گلستان و بوستان او انسی دارند پوشیده نیست که هیچ یک از دیگر بابهای این دو صحیفه گرانقدر خالی از نکتههای تربیتی نیست. و این نکات آموزنده به مثابه جواهراتی هستند که در صندوقچه ای جواهرنشان یعنی نثر بی همتای پارسی به خواننده عرضه می شوند.
شکوه، عظمت، ژرفا و شیرینی کلام سعدی تا بدان حد است که اکتفا کردن به ذکر حکایت کوتاهی از بوستان یا گلستان در بعضی کتاب های درس فارسی مدارس بسی مایه افسوس خواهد بود. حکایات گلستان را می توان به جای قصه های شبانه هنگام خواب برای کودکان تعریف کرد. حتی کودکانی که مدرسهرفتن را هنوز آغاز نکرده اند. نثر گلستان ترنم افسونزای موسیقی است. مثل زمانی که با شنیدن ترانه ای زیبا از زبانی بیگانه به وجد میآییم، بی آنکه معنی حتی کلمه ای از آن را درک کرده باشیم. البته با اندک تلاشی از سوی والدین و معلمان و صد البته خود دانش آموزان براحتی می توان منظور شیخ اجل را از حریر نثر مسجع گلستان یا بحر متقارب مثنوی بوستان بیرون کشید و بر گوهرهای تربیتی آن دست یافت.
سعدی در باب هشتم گلستان می گوید: تلمیذ بی ارادت عاشق بی زر است و روندهء بی معرفت مرغ بی پر و عالم بیعمل درخت بیبر و زاهد بیعلم خانه بیدر. مراد از نزول قرآن تحصیلِ سیرتِ خوب است نه ترتیل سورتِ مکتوب. عامی متعبد پیادهء رفته است و عالم متهاون سوار خفته. عاصی که دست بر دارد به از عابد که در سر دارد. یکی را گفتند عالم بی عمل به چه ماند؟ گفت به زنبور بی عسل: علم چندان که بیشتر خوانی/ چون عمل در تو نیست نادانی/ نه محقق بود نه دانشمند/ چارپایی بر او کتابی چند/ آن تهی مغز را چه علم و خبر/ که بر او هیزم است یا دفتر.
گرچه ممکن است واژه هایی چون تلمیذ (شاگرد)، سیرت (راه و روش)، سورت (سوره)، متهاون (غافل و بی خبر) در محاوره یا نثر امروز فارسی کاربرد چندانی نداشته باشد، اما مگر جز این است که یادآور فخر و شکوه نثر کهنی است که هنوز هم جایی جز قله های افتخار در ادبیات ما ندارد؟! سخن سعدی هم عمق اندیشه است، هم اوج اخلاق، هم سبک زندگی است، هم علم اجتماع؛ حتی در جای جای کلام او می توان ردپای طنزی شیرین و زنهارگونه را مشاهده کرد که جذابیت دوچندانی به ادبیات خاص سعدی می بخشد.
دیباچه گلستان را تورق کنید، تا ببینید سعدی در وصف آفریدگار و ذکر عظمت او آنگونه گفته است که لطیفترین عاشقانه های دنیا نیز در برابرش سر تعظیم فرود می آورند: ای مرغ سحر عشق ز پروانه بیاموز / کان سوخته را جان شد و آواز نیامد/ این مدعیان در طلبش بی خبرانند/ کان را که خبر شد خبری باز نیامد!
و این هم ابیاتی از باب تربیت بوستان: هر آن طفل کو جور آموزگار/ نبیند، جفا بیند از روزگار/ چو خواهی که نامت بماند به جای/ پسر را خردمندی آموز و رای/ که گر عقل و طبعش نباشد بسی/ بمیری و از تو نماند کسی/ بسا روزگارا که سختی برد/ پسر چون پدر نازکش پرورد...
امروز اول اردیبهشت و روز بزرگداشت سعدی در تقویم های ایرانی است. اینجا هم خبرگزاری پانا بازوی رسانه ای آموزش و پرورش کشور است. نگارنده این سطور هم عضو تازهپیوسته ای به خانواده آموزشی پانا است که به سبب ارادت بیاندازه اش به شیخ اجل تصمیم گرفته این چند جمله نارسا را در باب ارتباط میان سعدی و تربیت به نگارش درآورد. سعدی بزرگ با این دو بیت زیبا ما را به تفرج در گلستانش دعوت کرده: به چه کار آیدت ز گل طبقی/ از گلستان من ببر ورقی/ گل همین پنج روز و شش باشد/ وین گلستان همیشه خوش باشد. نگارنده هم آرزو می کند ای کاش خوانندگان این سطور از باب آزمون هم که شده، بابی از گلستان و بوستان بگشایند از بهر نزهت خود یا فرزندانشان، چه بسا شهد این قند مکرر به کام جانشان خوش آمد. دعوت شیخ اجل به این تفرج و تورق را نیز تنها با بیتی از خود او می توان پاسخ داد و دیگر هیچ: وصف ترا گر کنند ور نکنند اهل فضل/ حاجت مشّاطه نیست روی دلارام را.
ارسال دیدگاه