داود اسپرهم در گفت و گو با پانا:
سعدی نشان مصلح اجتماعی را از آن خود کرده است
خبرگزاری پانا:داود اسپرهم دانشیار ادبیات و زبان فارسی در مورد مقام و شخصیت سعدی گفت:سعدی نه تنها یک شاعر بلکه یک انسان و مصلح اجتماعی است که در زمینه اخلاق اجتماعی و حکومت داری و عدل و داد حرف و سخن دارد.
هر ساله اول اردیبهشت شیراز حال و هوای خاصی به مناسبت بزرگداشت شاعران گرانقدر آن سرزمین دارد.روز بزرگداشت سعدی فرصتی مغتنم برای اندیشیدن درباره آثار و سخن و خدمتی که آن شاعر فرهیخته و ملک سخن به اصحاب اندیشه و ادب و هنر زبان فارسی و دیگر زبان ها کرده است.
دکتر داود اسپرهم مدیر گروه زبان و اد بیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی در گفت و گو با خبرنگار فرهنگی پانا،با اشاره به پیشینه شعر و ادبیات پیش از سعدی گفت: به خوبی بر همگان مسلم است که قبل از سعدی شاعران صاحب سبک و به نامی دارای جایگاه بودند، هم به لحاظ تکامل زبان و هم به لحاظ ادبیات که پیش از سعدی ما می بینیم سبک خراسانی که از لحاظ ادبی و کمال یافتن در قوه تخیل سرآمد بودند و یا رودکی که همه این ها با نام شاعران نخستین پارسی گوی بوده اند و هر کدام در ژانرهای به خصوصی شاعری متبحر بوده اند به طور مثال در ژانر غنایی ما شاعری قهار مثل رودکی را داریم در ژانرهای حکمی و فلسفی ابن میثم و به همین ترتیب در هر ژانر و محتوایی از قصاید ها تا مداحی های اخلاقی گرفته تا غزلیاتی که عواطف و احساسات انسانی را به زبان می آورند، شاعران به نامی قبل از سعدی داشتیم.
وی در ادامه تصریح کرد: ادبیات بدون غزل ابتر است و غزلیات جزء مسائل محوری ادبیات است هر چند ما گنجینه اثار فراوانی به صورت قصیده داریم و شاعران قصیده گو مثل انوری و عطار در منطق الطیر و یا ناصر خسرو در قصاید حکمی و اخلاقی که هر کدام به نوعی سرامد و به محتوایی خاص شهرت داشتند.
این استاد دانشگاه با اشاره به مقام میراث داری سعدی عنوان کرد:در بین همه این شاعران وقتی به سعدی می رسیم می بینیم که میراث دار مجموعه عظیمی از انواع قالب ها چه در اخلاق و پندنامه و قصاید مدحی مثل انوری و در حوزه غزلیات عطار و سنایی،و حتی در مثنوی معنوی مولانا و عرفانی که همه اینها پیش از سعدی بوده اند و به حدی از کمال رسیدند، اما سعدی میراث دار سبک وقالب های شعری در قالب های متفاوت بوده است.
اسپرهم گفت:در واقع سعدی نقطه اوج و توجه در کانون شعری در بخش غزلیات ومشهور به نثر های گیرا و سلیس است مثل گلستان اش که نه تنها زبان گویا و شیرین بلکه به لحاظ محتوایی کاملا اخلاقی است و نوعی کاربرد مسجع فارسی را در این کتاب پربار می بینیم که برای بیان مقاصد خود و تاثیر گذاری بر کلام سعی در انتخاب نثر هایش به صورت مسجع و آهنگین کرده است.
این مدیر گروه در خصوص نثر منحصر به فرد و مسجع سعدی بیان کرد:اگرچه قبل از گلستان،نثر های دیگری چون نثر مرسل تاریخ بیهقی را داریم ولی در گلستان مامتوجه این موضوع می شویم که ملک سخن،" سعدی" آغازگر یک نثر به خصوص و متفاوتی است که موسیقی و نظم متفاوت زبانش در تقسیم بندی پاره سخنان آشکار و معلوم می شود. و از طرفی دیگر در بوستان ما همه ویژگی های یک شعر کمال یافته رامی بینیم که در باب های مختلف و در شکل های مختلف این کتاب، گوی قصار در این ژانر را از آن خود کرده است.
اسپرهم در ارتباط با توانایی و شگرد خاص سعدی در غزلیات و نثر هایش گفت:در بعضی از ابواب سعدی با یک لحن حماسی و تعرض که البته این ژانر مخصوص فردوسی خداوندگار لحن های حماسی است، سعدی به ظریف ترین حالت ممکن در لحن و زبان از عهده این ژانر هم به خوبی برمی آید کما اینکه در مثنویی سرایی هم ید طولانی دارد .هرچنداکثر شاعران در غزلیات خود برای شور انگیز کردن این هنر خود معمولا به شیوه های مختلف یا عاشقانه و یا عارفانه می سرایند اما سعدی توانسته تلفیقی از عرفان و عشق را به ربان و شعر فارسی وارد کند که قبل از او ما چنین شاعری به این توانمندی در ترکیب محتوا با زبان مسجع و موسیقی وار نداشته ایم.
وی در اد امه گفت: روایی و پختگی و وایجاز از خصوصیات زبان و کلام سعدی است. سعدی با خلاقیت های خاص خود چه در بیان عواطف و احساسات انسانی که با تبحر خاصی آن ها را اشکارمی کند،و چه در قصایدی که که به مدح امرا و پادشاهان است ،توانسته به یک شاعر شیرین سخن و نقطه عطفی برای ادبیات و شعر فارسی شود.
اسپرهم با عنوان کردن مقام شامخ سعدی گفت:آنچه سعدی را به جایگاهی ویژه رسانده تاثیر گذاری در شعر هایش به عنوان یک مصلح اجتماعی است .از این جهت که هر شاعری در شعرهایش به دنبال مطرح کردن انواع و اقسام مسائل عقیدتی و طبقاتی است .و یا مسائلی از جنس مطرح کردن من فردی و من اجتماعی در اشعار شان.
مثلا در اشعار مسعود سعد تمام حال و هوای آن روزگار ،به قدرت رسیدن و یا از سیاست حرف زدن را می بینیم و یا در اشعار ناصر خسرو بیشتر دفاع از نظر شخصی و کسانی را که همسو با اعتقاد و نظر خودش است، در شعر هایش نمایان می شود در واقع هر دو شاعر پیام شخصی و مطرح کردن من فردی را دارند .
وی در ادامه تصریح کرد:از طرفی دیگر من اجتماعی از زبان اجتماع و عواطف انسانی و گذشتن از خود می گوید.در واقع این من، با در نظر گرفتن نیازها ودرد های مردم و مسائل آنان مطرح می شود .که می توان این من اجتماعی را در اشعار سعدی به راحتی جست هرچند ما شاعران و متفکرانی داریم که به شیوه سعدی فراتر از من خود، سخن می گفتند مثل مولانا.اما سعدی از همه این ها بالاتر می رود و وبه من انسانی می رسد که این من بزرگ در اشعارش به خوبی پیداست.پیام و کلام انسان دوستانه اش که نه برای یک فرقه خاص و یا قشر به خصوصی بلکه از زبان یک انسان نه برای یک گروه و مسلک، بلکه با داشتن عواطف رقیق انسانی به دور از هر گونه حب و بغضی همراه است.
اسپرهم با اشاره در مورد همایش های بزرگداشت سعدی در اول اردیبهشت گفت:سعدی این شاعر ملک سخن باید بیش از اینها مطرح شودو فقط یک روز را به برپایی و سخن گفتن از سعدی نداشته باشیم ،بلکه از طریق مطرح کردن اشعار و ضرب المثل هایش در کتاب های درسی دانش آموزان ،بهره اخلاقی و حکمت های ان شاعر نامی که از لحاظ ساختار و دستور زبانی هم بسیار گیرا و تاثیر گذار است را تالیف کنیم.
وی در پایان صحبت هایش در خصوص رسانه ای کردن اشعار و حکمت سعدی بیان کرد:سعدی به عنوان یک سخنگوی به موقع برای جامعه انسانی و یک مربی بزرگ اجتماعی باید در رسانه ها و مراکز فرهنگی مطرح شود و از حکایات و حکمت و تصاویر و خاطرات او بهره برد.حتی در زمینه ههای هنری نمایش نامه ،و از زبان شیوایش در گفتگو و در رسانه های عمومی استفاده کنیم و به نوعی اشعار و ضرب المثل هایش را وارد زندگی کنیم.
سمیرا بختیار
ارسال دیدگاه