نگاهی به هنر دوبله در ایران/
تنها صداست که میماند...
خبرگزاری پانا: تنها صداست که می ماند... این جمله کلیشه ای را تنها زمانی می توان حس کرد که بزرگان صدای ایران دعوت حق را لبیک می گویند آن موقع است که تازه ماندگاری صدا معنا پیدا می کند...
به گزارش خبرنگار فرهنگی پانا، تا زمانی که هستند و صدایشان بر روی فیلم ها و سریال های پخش می شود حضورشان احساس نمی شود...وقتی که دیگر به همراه شخصیت هایشان حرف نمیزنند تازه اهمیت صدایشان مشخص می شود...
فیلم ها و سریال های معروف دنیا وقتی با صدای بزرگان این هنر پخش می شود معنا و مفهوم خاصی پیدا می کند تا حدی که آن شخصیت ها را با صداهای گذاشته شده خودشان می شناسیم..
این موضوع فقط متوجه فیلم ها و سریال ها نمی شود بلکه انیمیشن های بزرگ جهان نیز از این قاعده مستثنی نیستند و با بزرگان صدای ایران مفهوم پیدا می کند
*تاریخچه دوبله در ایران
در ابتداى دهه ۱۳۲۰ و اشغال ایران در جریان جنگ دوم جهانی، سینما بهدلیل نبود وسایل ارتباط جمعى موقعیت استثنایى و مناسبى بهدست آورد. انگلستان و شوروى با هدف گسترش نفوذ فرهنگی، از فیلمهاى ناطق فارسى استفاده مىکردند و به این ترتیب برگرداندن گویش فیلمهاى خارجى به فارسى لازم شد.
دکتر اسماعیل کوشان در طى اقامت اجباریش در استانبول بهطور جدى پیگیر کار دوبله شد و طرح شرکت 'میترا فیلم' را با مشارکت همسرش و ابراهیم کوشان و جهانگیر تفضلّى شکل داد.
سپس با خرید دو فیلم فرانسوى و اسپانیولى مقدمات کار را در استودیوى 'سس فیلم' فراهم آورد. فیلم فرانسوى 'دختر فراری' نام داشت که نخستین فیلم دوبله شده به زبان فارسى بود (محصول ۱۹۴۴ فرانسه به کارگردانى هانرى دوکوئن) پنجشنبه پنجم اردیبهشت ۱۳۲۵، این فیلم در سینماى جدید کریستال روى پرده آمد و طى شش هفته نمایش به فروشى بیش از دو میلیون ریال دست یافت.
بعد از آنکه هیجان ناشى از موفقیت نمایش نخستین فیلم دوبله - با چاپ چند عکس از 'دختر فراری' و شرح حال دانیل داریو بازیگر فیلم و گفتگو با نوریه قوانلو گویندۀ نقش رادیو و مقالاتى دربارۀ فیلم و دوبلهٔ آن - فرونشست، دکتر کوشان دفتر میترا فیلم را در خیابان لالهزار در مغازهاى در پاساژ ساعتچى ایجاد کرد.
در فاصلهٔ کوتاهى دختر کولى فیلم دوم کوشان در اواخر تابستان ۱۳۲۵ در سینما کریستال به نمایش درآمد و سود مناسبى بدست آورد. بتدریج میترا فیلم و تهیه فیلمهاى ناطق ایرانى توسعه یافت و در همین ایام گروههاى مختلفى با هدف کسب درآمد به این کار روى آوردند.
گروهى شامل گرجی، جهانبخش، حالتى و چند تن دیگر که کوشان معرفى کرده بود، راهى قاهره شدند و فیلمهاى زن سنگدل، تاراس بولبا و سکوت شب را دوبله کردند. در همان سال زن سنگدل و تاراس بولبا به تهران رسد و فروش نسبتاً خوبى داشت؛ اما انتظارات برآورده نشد.
در اواخر تابستان ۱۳۲۵ در تهران استودیویى براى دوبله فیلم و تولید، اعلام موجودیت کرد. بانیان اولیه آن منصور مبینی، شاپور مبینی، هوشنگ کاوه و امیرحسین دهلوى بودند. بعداً جلال مغازهای، سعید غیاثی، بهاءالدین شریعتمداری، علىاصغر کاشانی، محمود نوذرى و مجتبى بدیعى و دیگران به آنها پیوستند و چند تن از جمله دکیر میرسپاسی، فاضل سرجویى با تخصیص سرمایه امکان تولید فیلم را فراهم مىکنند. بعد از آنکه مقدمات کار فراهم شد، همزمان دختر فرارى به نمایش درآمد و موجب سرخوردگى و دلخورى گروه شد.
بعد از انشعاب گروه، سرمایهگذاران محل تازهاى واقع در سه راه امینحضور را براى آغاز فعالیت رسمى استودیو 'ایراننو فیلم' اجاره کردند.
در این حال گروه دیگرى نیز پنجمین فیلم دوبله شد، به فارسى در پاریس تولید شد و در اردیبهشت ۱۳۲۶ در سینما پارک به روى پرده آمد. نام این فیلم، بازگشت جاودانى بود.
هنر دوبلاژ در اوایل ۱۹۳۱ م (۱۳۰۹ ش) در فرانسه و بعد ایتالیا و انگلستان براى ناطق کردن فیلمهاى صامت قدیمى و بهعنوان اختراعى گرانبها که سینما را زنده کرد، شکل گرفت. پانزده سال بعد از رواج آن تقریباً در بیشتر کشورها، ایران نیز به دوبلاژ پرداخت ولى همهٔ امور فنى آن در کشورهاى بیگانه انجام مىگرفت.
در این حال جوانان استودیو 'ایران نو فیلم' تلاش داشتند نخستین کسانى باشند که کار دوبله را در ایران شکل مىدهند.
اولین فیلم دوبله شده در ایران 'مرا ببخش' نام داشت. از گویندگان این فیلم: اسدا... پیمان، عطاءا... زاهد، مهرى عقیلی، مهرى ودادیان، مهین دیهیم، ایرج دوستدار بودند.این فیلم در شهریور ۱۳۲۷ در سینماى دیانا و پارک به نمایش درآمد و مورد استقبال واقع شد و فروش بىسابقهاى داشت.
زاهد، احمد شیرازى و خانى از ایراننو فیلم جدا شدند و به گروه سعید غیاثی، ضیاءالواعظین و جلال مغازهاى پیوستند، که در حال تأسیس استودیو آریا در خیابان ارامنه بودند. آنها موفق به دوبلهٔ نخستین فیلم رنگى شدند و براى اولین بار از شیوهٔ صداى مغناطیسى استفاده کردند.
با انشعاب تازهاى که در اثر اختلاف در این جمع بوجود آمد، مغازهاى با استودیوى 'عصر طلایی' منتقل شد و ضیاءالواعظین، شیرازى و خانى مقدمات استودیوى شهرزاد را آغاز کردند.
دوبله در ایران بهدلیل فقدان وسایل کافى با مشکلات فراوانى همراه بود و در خارج از ایران بهنظر آسانتر مىرسید.
لکس آقابابیان فیلم سرگذشت فریدون بینوا را در ایتالیا دوبله کرد و در تهران به نمایش گذاشت. این فیلم در مهرماه ۱۳۳۱ در سینما دیانا روى پرده رفت و با هجوم تماشاگران مواجه شد و سینما پارک نیز از هفته دوم نمایش به اکران آن پرداخت و همزمان با تهران فعالیتهاى دوبله فیلمها در رم دنبال شد و بعد از آقابابیان و بعد داریوش فیلم، شرکت زرینه این فعالیت را ادامه داد.
با آغاز دههٔ ۱۳۴۰ بهتدریج افزایش استودیوهاى دوبلاژ در ایران و دستیابى آنها به اندازههاى قابل قبول کیفیت فنى و محدودیت استفاده از دوبلورهاى متعدد و نزول کیفى دوبله و سقوط ارزش لیر ایتالیا و دستمزدهاى مناسب دوبله در ایران، بهتدریج دوبلهٔ ایتالیا دچار رکود شد و سپس به تعطیلى کامل انجامید.
شکوفایى دوبلاژ در ایتالیا مانع جذب نیروهاى تازه در داخل کشور بود. با این حال مراکز انگشتشمار حرفهاى همچنان به فعالیت مشغول بودند: پارس فیلم زیر نظر على کسمائی، استودیو البرز، استودیو یانا فیلم، استودیو یونیورسال اما مهمترین فعالیت در این مرحله را استودیو سانترال عرضه مىکرد.
بهزودى این استودیو بهصورت یکى از قطبهاى دوبلاژ در سینماى ایران درآمد. این استودیو از بدو تأسیس ضمن دوبلاژ عهدهدار امور چاپ و لابراتور و فنى فیلمهاى خبرى اداره کل هنرهاى زیباى کشور و تولیدات رادیو و تلویزیون عراق نیز بود. و موفق شد کادر مجرب و منظمى از مدیران دوبلاژ، دوبلورها، و تکنسینها را گردهم بیاورد.
مهندس سیف الدین کامرانى موسس استودیو سانترال۱۳۳۳تصویر مربوط به بازدید راج کاپور از استودیو سانترال در ۱۳۳۵ است و حسین دانشور و ناصرملک مطیعى نیز در عکس دیده مى شوند
بهتدریج رشد فیلمهاى دوبله و استودیوهاى دوبلاژ چشمگیر شد. در طول سال ۱۳۳۶ بیش از دو برابر سال ۱۳۳۵ فیلم دوبله و عرضه شد (۵۴ فیلم). همین تعداد در نیمهٔ اول ۱۳۳۷ دوبله شد و در پایان سال به ۱۱۹ فیلم رسید. در سال ۱۳۳۸ این تعداد باز هم افزایش یافت و به ۱۸۳ عدد رسید و در طى همین سال تعداد استودیوهاى دوبلاژ به دو برابر سالهاى گذشته رسید. در پایان دههٔ ۱۳۳۰ بهندرت فیلمى به زبان اصلى نمایش داده مىشد.
دوبلاژ در افزایش تماشاگران و سالنهاى سینما از یک طرف و ایفاى نقش واسطهٔ زبانى بین تماشاگر و فیلم از طرف دیگر، اهمیت زیادى داشت.
علیرغم نظرهاى موافق و مخالف و انتقادها، تعداد مراکز دوبله و دوبلورها افزایش یافت و جامعهٔ دوبلاژ با ۲۴۰ نفر (۷۰ زن و ۱۷۰ مرد) و ۲۵ مؤسسه صاحب تشکلى شد که در نهایت در سال ۱۳۴۴ به ایجاد سندیکایى خاص منتهى شد و اساسنامهٔ آن توسط وزارت کار و امور اجتماعى به تأیید رسید.
در سال ۱۳۵۳ جامعهٔ دوبلاژ ه عنوان انجمن پذیرفته و داراى بنیاد نامه مصوب گردید.
نگارش از نگین علی پناهی
ارسال دیدگاه