شیخ بهایی دریایی از علوم

خبرگزاری پانا : یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان ایران در سده یازدهم هجری شیخ بهایی است که به علوم مختلف در زمان خود تسلطی بی‌نظیر داشت.

کد مطلب: ۳۰۳۶۲۱
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرگزاری پانا ؛ منطقه اصفهان، در تاریخ هر شهر یا کشوری شخصیت‌های بزرگی زیسته‌اند و شهر تاریخی اصفهان نیز پر از نام شخصیت‌های برجسته علمی، ادبی و فرهنگی است. یکی از این شخصیت‌های مشهور در تاریخ اصفهان و ایران "بهاء الدین محمد جبعی" معروف به شیخ بهایی است که در سال ۹۵۳ هجری قمری(۱۵۴۶ میلادی)‌ در بعلبک متولد شد. او در جبل عامل در ناحیه شام و سوریه در روستایی به نام "جبع" یا "جباع" می‌زیسته است.

ناحیه جبل عامل همواره یکی از نقاط مهم برای شیعیان محسوب می‌شده و دانشمندان بزرگی از این ناحیه برخاسته‌اند. خاندان شیخ بهایی نیز یکی از خاندان‌های مهم و مشهور در ناحیه جبل عامل بوده‌اند و احترام خاصی در نزد مردم داشته‌اند.

بهاءالدین در کودکی به همراه پدرش به ایران آمد و پس از اتمام تحصیلات، شیخ الاسلام اصفهان شد. چون در سال ۹۹۱ هجری قمری به قصد حج راه افتاد، به بسیاری از سرزمین‌های اسلامی از جمله عراق، شام و مصر رفت و پس از ۴ سال در حالی که حالت درویشی یافته بود، به ایران بازگشت.

وی در علوم فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشت، مجموعه تألیفاتی که از او بر جای مانده در حدود ۸۸ کتاب و رساله است. وی در سال ۱۰۳۱ هجری قمری در اصفهان درگذشت و در مشهد به خاک سپرده شد.

خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه اصفهان، برای بررسی بیشتر شخصیت شیخ بهایی و خدمات علمی او با محمد علی چلونگر استاد تاریخ دانشگاه اصفهان که چند مقاله نیز در خصوص شیخ بهایی به رشته تحریر درآورده است به گفت‌وگو پرداخت که در ادامه می‌خوانید:

شیخ بهایی در نواجوانی در پایتخت ایران ساکن می‌شود

چلونگر با بیان اینکه در خصوص تاریخ تولد شیخ بهایی روایات زیادی وجود دارد، گفت: روایت غالب در خصوص تولد این دانشمند بزرگ روز ۱۷ ذی‌الحجه سال ۹۵۳ هجری قمری است و در این روایت تاکید شده که شیخ بهایی در ناحیه "جبل عامل" لبنان به دنیا آمده است. نسب شیخ بهایی به "حارث همدانی" می‌رسد. حارث همدانی از اصحاب خاص حضرت علی (ع) به شمار می‌ر‌ود به طوری که نام او در کتاب نهج البلاغه آمده است.

وی افزود: در خصوص دوران کودکی شیخ بهایی تا سن ۱۳ سالگی اطلاعات چندانی در دست نیست. شیخ بهایی در نزد پدرش روزگار می‌گذراند تا اینکه به همراه او به ایران آمد و در قزوین پایتخت آن زمان حکومت صفوی ساکن شد. قزوین در آن دوران به عنوان پایتخت شیعیان جهان اسلام به شمار می‌آمد و به همین دلیل شیخ بهایی با بزرگان شیعه آشنا می‌شود و به سفر حج می‌رود و از راه بحرین به ایران باز می‌گردد.

این استاد تاریخ دانشگاه اصفهان، تصریح‌کرد: شیخ بهایی بعد از درگذشت پدرش(شیخ الاسلام) جایگاه بسیار مهمی در ایران و حکومت صفوی پیدا می‌کند و در محضر استادان زیادی حضور یافت. مولف کتاب "عالم آرای عباسی" می‌گوید شیخ بهایی برخی علوم منقول را از " ملا عبدالله مدرس یزدی" فرا می‌گیرد که این استاد مولف مشهور "حاشیه ملا عبدالله" است.

چلونگر افزود: شیخ بهایی ریاضی را از "ملا علی" فرا می‌گیرد و طب را از "حکیم عماد الدین محمود" می‌آموزد. شیخ بهایی در مدت زمان بسیار کوتاهی جامع علوم منقول و معقول زمان خود می‌شود و در علوم عقلی تبحر خاصی پیدا می‌کند به گونه‌ای که شاه عباس اول صفوی منصب شیخ الاسلامی دربار صفوی را به او واگذار می‌کند. منصب شیخ الاسلامی مهمترین منصب مذهبی آن زمان بود.

وی اظهارکرد: شاگردان زیادی در نزد شیخ بهایی به فراگیری علوم گوناگون پرداختند که ۳۲ تن از این شاگردان در زمره دانشمندان زمان خود به حساب می‌آمدند. ملاصدرا، فیض کاشانی، محمد نقی مجلسی، ابن خاتون و سید عزالدین حسینی کرکی از جمله شاگردان مشهور او بودند.

ساخت ساعت آفتابی

این استاد تاریخ دانشگاه اصفهان، گفت: البته در زمان حیات شیخ بهایی دانشمندان بزرگ دیگری نیز بودند که با شیخ بهایی مراوده داشتند. میر فندرسکی ارتباط زیادی با شیخ بهایی داشت. مقدس اردبیلی نیز از دیگر دانشمندان زمان شیخ بهایی بود که در مباحث گوناگون با او به مشورت می‌پرداخت.

چلونگر به تالیفات متعدد شیخ بهایی اشاره و خاطرنشان‌کرد: این دانشمند بزرگ در علوم ریاضی، فقه، اشعا، عرفان و ادبیات کتب زیادی را به رشته تحریر در آورده است. طنزنامه موش و گربه از تالیفات مشهور شیخ بهایی در زمینه ادبیات است. کلیات اشعار از کتاب‌های مهم شیخ بهایی به شمار می‌رود.

وی با بیان اینکه شیخ بهایی خدمات زیادی در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی داشته است، گفت: در کل می‌توان شیخ بهایی را یک مهندس تمام عیار در اصفهان لقب داد. ساخت ساعت آفتابی که اوقات شرعی با این ساعت مشخص می‌شد از اختراع‌های مهم این دانشمند به شمار می‌رود. این ساعت آفتابی هم اکنون در ضلع غربی مسجد امام اصفهان است.

این استاد تاریخ دانشگاه اصفهان، افزود: ساخت قنات در نجف آباد اصفهان از دیگر کارهای مهم شیخ بهایی است که در آبیاری مزارع نقش اساسی داشت. همچنین ساخت حمام شیخ بهایی در اصفهان نشان‌گر نبوغ این دانشمند در علم معماری است. همچنین در علم معماری ساخت کتیبه‌های مساجد اصفهان را به شیخ بهایی نسبت می‌دهند.

توزیع اصولی آب زاینده‌رود در اصفهان

چلونگر تصریح‌کرد: می‌گویند طراحی خیابان چهارباغ اصفهان، مسجد شیخ لطف‌الله و میدان نقش جهان را شیخ بهایی انجام داده است.

وی در پاسخ به این سووال که آیا توزیع اصولی آب زاینده‌رود در اصفهان توسط شیخ بهایی انجام شده است؟ گفت: طومار شیخ بهایی توزیع آب از چشمه این رودخانه تا مرداب را به ایشان نسبت می‌دهد که البته این ادعا از واقعیت به دور است چرا که به نظر می‌رسد این توزیع اصولی آب بعد از دوران شیخ بهایی انجام شده است و مربوط به شخص خاصی نیست.

این استاد تاریخ دانشگاه اصفهان، افزود: ظاهراً شیخ بهایی بعد از یک دوره بیماری در روز ۱۲ شوال سال ۱۰۳۱ هجری قمری در اصفهان فوت و طبق وصیت خود او در کنار مرقد امام رضا(ع) در مشهد به خاک سپرده می‌شود.

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار