بحران کم آبی در استان همچنان ادامه دارد:

زخم سدسازی برپیکر منابع طبیعی

خبرگزاری پانا: در گذشته سدسازی با هدف توسعه صنایع رونق داشت و در هر استانی ساخت سدهای بزرگ برای تامین منابع آبی کارخانجات،تب سدسازی به اوج رسید؛ اما این روزها این امر نتایج و بازخورد خود را نشان داد

کد مطلب: ۲۹۸۵۲۱
لینک کوتاه کپی شد

به گزارش خبرگزاری پانا، در گذشته سدسازی با هدف توسعه صنایع رونق داشت و در هر استانی ساخت سدهای بزرگ برای تامین منابع آبی کارخانجات،تب سدسازی به اوج رسید؛ اما این روزها این امر نتایج و بازخورد خود را نشان داد و با تغییر اقلیم کاهش سفره های آبی و بی تفاوتی به نابودی منابع طبیعی فرسایش خاک و در نتیجه وقوع سیل ها را موجب شده است.

در این بین گرایش به ساخت سدهای زیرزمینی و به خصوص اجرای طرح های آبخیزداری با هدف تقویت و تغذیه سفره های آبی های زیرزمینی راهکاری است که در سایه بی تفاوتی مغفول مانده است :

در دهه های گذشته بیشتر بارندگی ها در پاییز و زمستان به شکل برف بود. ماحصل این بارش ها ذخیره حجم قابل توجهی از منابع آبی در دامنه کوه ها و در پایین دست سود بردن روستائیان و بهره برداران بود .
از سوی دیگر با ورود آب به زیرزمین چشمه ها و قنوات پرآب می شدند که این روزها تغییر اقلیم و گرم شدن زمین موجب شده تا این بارندگی ها به شکل باران ظهور پیدا کند و حجم بالایی از منابع آبی ذخیره نشود و در نهایت شکل سیل به خود بگیرد .
نعمتی که اکنون رنگ و بوی نقبت گرفته و انسان کنونی را به این فکر فرو برده تا برای کنترل سیل در کنار تقویت سفره های آبی زیرزمینی و ذخیره آن به دنبال راهکار باشد .
معاونت آبخیزداری منابع طبیعی استان، در این باره می گوید: با ادامه این روند حجم بارندگی ها به شکل برف از دسترس خارج می شود و چاره ای جز اجرای طرح های آبخیزداری با سازه های مختلف برای کنترل سیل و حفظ پوشش گیاهی نداریم .
سید جمال موسوی،با بیان اینکه در دنیای کنون سدسازی منسوخ شده و دولتمردان به این نتیجه رسیده اند که این شیوه روش درستی برای احیا منابع طبیعی و تقویت سفره های آبی زیرزمینی نیست، با تاکید بر مدیریت جامع در حوزه های آبخیز می افزاید: در آبخیزداری منابع آبی با کمترین هزینه به زیر زمین نفوذ می کند و با حرکت کردن موجب احیا پوشش گیاهی می شود .
وی با پرداختن به هزینه های ساخت سد و پروژه های آبخیزداری عنوان می کند: هزینه ساخت سد بسیار قابل توجه است؛ در حالی که اجرای یک پروژه آبخیزداری اندک بوده و نتایج آن در گذر زمان بروز پیدا می¬کند .
معاون آبخیزداری استان، محدود بودن اعتبارات این بخش را یادآور می شود و با ابراز تاسف می گوید: با وجود تاثیری که این طرح ها در طبیعت و ذخیره سازی سفره¬های آبهای زیرزمینی دارد در دراز مدت بروز پیدا می کند که متاسفانه محدودیت منابع مالی دامن این بخش را برای اجرای عملیات گرفته است .
وی با بیان اینکه عملیات آبخیزداری جزو اقدامات زیربنایی و دیربازده هر کشوری است،خاطرنشان می کند: علاقمندی مسئولان به زودبازده بودن هر پروژه ای موجب شده تا تمایلی برای ساخت پروژه های آبخیزداری نداشته باشند و به خاطر زودبازده بودن سدسازی و تاثیر آن در صنایع توجه به بخش آبخیزداری فراموش شده است .
با این حال موسوی سدسازی را با هدف توسعه صنایع نفی نمی کند و می گوید: با توجه به محدود بودن زمین و بارش باید در ساخت سد به موقیعت مکانی مناسب و منطقه ای توجه شود. هم اکنون در سطح کشور برخی سدها ساخته شده که محدود بودن بارش¬ها موجب شده تا ذخیره آبی این سدها بسیار اندک باشد .
از سوی دیگر کارشناسان خشک شدن آب دریاچه ارومیه را ساخت سدهای بزرگ در مسیر آبی جاری شده به این دریاچه عنوان می کنند .
به دلیل برخی خودخواهی ها و بی مهری ها به طبیعت با احداث چاه ها توانستیم،ذخیره آبی میلیون ها سال گذشته را در چند دهه به شدت کاهش دهیم و اکنون برای احیا دوباره این منابع ذخیره شده باید سال های سال منتظر بمانیم .
در شرایطی ساخت پروژه بزرگ پتروشیمی اجرا می شد که هنوز برای تامین منابع آبی آن فکری نشده بود؛ موضوعی که استاندار در یکی از نشست های خبری ماهانه به آن اشاره کرد .
کمبود منابع آبی در شهرک صنعتی روی نیز از موضوعاتی بود که طی سال های اخیر رسانه ای شد و صاحبان این صنعت با نامه نگاری¬ها سخت در پی مرتفع کردن این مشکل بودند .
با این وجود مکان یابی نادرست بدون توجه به تامین منابع آبی جزو معضلاتی بوده که با حفر چاه در کاهش سفره های آبی اطراف شهرها تاثیرگذار بوده است .
موسوی، با تاکید بر علاج واقعه قبل از درمان می افزاید: در سایه نبود مدیریت جامع و برنامه¬ریزی تصمیم های بدون کارشناسی موجب می شود تا منابع آبی ذخیره شده از گزند بهره برداران در امان نباشد .
همین امر باعث شده تا با وقوع سیل زحمات کشاورزان که چشم انتظار بارور شدن محصولات زراعی خود بوده اند،از بین رود .
از سوی دیگر گرایش به سمت کاشت محصولات با مصرف آب کم نیز جزو سیاست های بخش کشاورزی برای مدیریت مصرف آب باشد که در این راه شناسایی اراضی مستعد برای کشت گونه های پسته و زالزالک جزو برنامه های منابع طبیعی استان بوده است .
موسوی،پرهیز از کاشت صیفی جاتی همچون هندوانه با مصرف آبی بالایی را گامی برای مهار مصرف آب یادآور می شود و می افزاید: این قبیل محصولات را می توان در اراضی پرآب کاشت و یا حتی می توان برای تامین نیاز بازار نسبت به واردات آن اقدام کرد .
به گفته وی،گرایش به سمت کاشت محصولات با نیاز آبی اندک و پوشش گیاهی بالا همچون پسته وحشی، بادام و زالزالک و همخوان بودن با اقلیم استان ضرورتی برای همیشه است .
این مقام مسئول،با تاکید بر در دسترس گرفتن آب¬های مسیل¬،انجام عملیات بیولوژیکی و ساخت سازه ها برای تجمیع بارندگی ها یادآور می شود و ایجاد شبکه های آب های طبیعی و پخش منابع آبی زیرزمینی را جزو محسنات اجرای عملیات آبخیزداری اعلام می کند .
به گفته این کارشناس حوزه آبخیزداری،اجرای عملیات آبخیزداری طی سال¬های متمادی به بار می نشیند و در این راه باید مناطق مستعد برای اجرا شناسایی شود .
وی ادامه می دهد: ساخت سدها هزینه بر است و تنها بخشی از اراضی از منابع آبی برخوردار می شوند و حجم قابل توجهی از منابع پشت سدها با تبخیر از بین می رود .
وی با تاکید بر مدیریت جامع آب با توجه به روند خشکسالی ها،عنوان می کند: هماهنگی دستگاههای مرتبط با حوزه آب می تواند راه برون رفت از شرایط بحرانی باشد .
موسوی اعتبار ملی مصوب امسال بخش آبخیزداری را ۷/۱ میلیارد تومان عنوان کرد که اکنون تنها ۵۳ درصد آن محقق شده است. اعتبارات بخش استانی این حوزه نیز۲/۱ میلیارد تومان مصوب شده که تاکنون تنها۵۰ درصد آن تخصیص یافته و قرار است از بخش حوادث غیرمترقبه نیز اعتباری تخصیص یابد .
روی خط قرمز
ایران در نقشه های جهانی جزو کشورهای دارای شرایط بد به لحاظ آبی قرار دارد که برای همین منظور برنامه ریزی جامع برای مدیریت آب لازم و ضروری است .
یک استاد دانشگاه نیز با بیان اینکه نقشه های اقلیمی سال۲۰۵۰ کره زمین حکایت از بحران وتنش های آبی دارد، می گوید: در این نقشه ها ایران جزو کشورهای نیمه خشک کامل جای دارد که با این شرایط بحران عرضه و تولید آب در عرصه های منابع طبیعی مطرح است .
خلیل آقاجانلو،با اعلام اینکه اکنون در۳۰ درصد شبکه های آبرسانی هدر رفت آب داریم، می افزاید: متوسط سرانه مصرفی آبی در ایران ۱۷۰۰ لیتر است که اکنون به مرز۰ ۴۵۰ لیتر در سال رسیده است .
وی، با تاکید بر اینکه گسترش صنایع مستلزم تامین زیرساخت ها و جانمایی صحیح است،عنوان می کند: همین بی تفاوتی ها در گذر زمان موجب می شود تا در آب ذخایر زیرزمینی را فدای صنایع کنیم .
این استاد دانشگاه هدر رفت آب را یکی از دغدغه ها در استان عنوان می کند و می افزاید: مصرف آب بخش بالای۹۰درصد گزارش شده که در این اوضاع واردات آب مجازی حائز اهمیت است .
آقاجانلو افزایش جمعیت در قرن کنونی را از دیگر معضلات برای مدیریت آب می داند و درباره واردات محصولات با نیاز آبی بالا می افزاید: این امر موجب می شود تا آب مصرف شده برای این محصولات نیز ذخیره شود .
این استاد دانشگاه، با اشاره به نظریه بازی ها در برنامه ریزی جامع ادامه می دهد: طبق این نظریه مردم به ویژه بهره برداران باید با فرهنگ مصرف آشنا شوند و در این راه برنامه¬ریزی و هماهنگی جهاد کشاورزی و دستگاه های حوزه برق و آب مهم است .
وی آب را الفبای برنامه ریزی برای مدیریت سایر حوزه ها و دوری جستن از بخشی نگری معرفی می کند و می افزاید: با ورود به فصول سرد سال اطلاع رسانی برای مدیریت مصرف آب کم رنگ می شود؛در حالی که مصرف بهینه آب در تمام فصول سال به چشم بیاید .
مهار رواناب ها
مسئول اداره مطالعات و مهندسی آبخیزداری استان، با اعلام اینکه سالانه۵۰ میلیون مترمکعب آب ناشی از رواناب ها،سیلابها توسط سدهای خاکی سطح استان مهار می شود،افزود: ۱۳ میلیون مترمکعب نیز از طریق طرح های آبخوانداری و پخش سیلاب رواناب ها کنترل می شود. وی با اعلام اینکه طرح های قابل اجرا درباره پخش سیلاب و آبخوانداری سطح استان مطالعه شده و برای اجرا چشم انتظار اعتبارات قابل توجه هستیم، میزان اعتبار برای تکمیل این پروژه ها را۱۰۰ میلیارد تومان برآورد کرد .
این کارشناس حوزه آبخیزداری استان،در بخش دیگر صحبت هایش با تاکید بر توجه به صنعت توریسم با هدف رونق اقتصادی کشور و استان عنوان کرد: باید از نگاه فشار بر جنگل و مراتع با هدف رسیدن به اشتغال پرهیز کرد و همچون کشورهای همسایه پویایی اقتصاد را در رونق بخش گردشگری جستجو کرد .
بیات، رونق بخش گردشگری را آسانترین روش برای اشتغالزایی عنوان کرد و افزود: توسعه این بخش همچون صنایع و کشاورزی به فراهم کردن زیرساخت ها بستگی ندارد و در مدت زمان محدود به سرمایه کلان و اشتغالزایی می توان دست یافت .
بی تفاوتی مسئولان؟
این روزها گسترش ساخت و ساز صنایع،سد سازی و حتی اکتشاف معادن در حریم جنگل و مراتع موجب شده تا بیش از گذشت منابع طبیعی استان در معرض نابودی قرار گیرد .
اما آیا مسئولان و نیز صاحبان صنایع به این موضوع بی تفاوت هستند؟ بیات درباره آن گفت: بی تفاوتی به منابع طبیعی در گذر زمان بروز پیدا می کند؛ برای مثال بحران آب به وجود آمده و یا وقوع سیل در مناطق مختلف استان ناشی از این امر بوده است .
با این وجود باید آینده نگری نسبت به کمبودها و کاستی ها در شرایطی که سایه بی توجهی بر سر منابع طبیعی سایه انداخته بیش از گذشته احساس می شود .
مسئول اداره مطالعات و مهندسی آبخیزداری استان، با ابراز تاسف از بی تفاوتی به هشدارهای کارشناسان منابع طبیعی طی دهه های اخیر،عنوان کرد: بالاخره این بی تفاوتی روزی خود را نشان داد و تاکنون به مرز بحران در کاهش سفره های آبهای زیرزمینی رسیده ایم .
هر چند در اصل۵۰ قانون اساسی به موضوع توجه به منابع طبیعی و محیط زیست تاکید شده؛اما برنامه ریزی جامع و مدون دولت می تواند حساسیت ها را به موضوع منابع طبیعی و آبخیزداری بیش از گذشته در پی داشته باشد .
سیل¬خیز بودن ماهنشان یکی از مواردی است که در گذر زمان بروز پیدا کرده و به دلیل نیمه خشک و کوهستانی بودن منطقه هر سال شاهد وقوع سیل هستیم .
بیات در این باره می گوید: با توجه طرح مطالعاتی انجام گرفته برای تکمیل پروژه های آبخیزداری در ماهنشان نیازمند اعتباری بالای۲۰ میلیارد تومان هستیم .
البته شهرستان ابهر و خرمدره نیز به دست قرار گرفتن در دشت وسیع و طارم نیز به دلیل موقعیت نیمه خشک جزو مناطقی از استان است که ضرورت اجرای طرح های آبخیزداری حائز اهمیت است. بیات اجرای پروژه های پخش سیلاب و آبخوان داری را در تقویت سفره های آب های زیرزمینی تاثیرگذار می داند و عنوان می کند: اجرای این قبیل پروژه ها در چند نقطه استان نقش مهمی در مقابله با کم آبی دارد و جانمایی برای پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی در قالب طرح پزوهشی شناسایی و با تخصیص اعتبار به تدریج اجرا می شود .

خبرنگار افتخاری: پناهی

انتهای پیام/

ارسال دیدگاه

پربازدیدترین ها
آخرین اخبار