محدودیت عقل بی نهایت بودن پهنای عشق؛
عقل و عشق
خبرگزاری پانا: حضرت سیدالشهداء در دعای روز عرفه میفرماید: «انتالذی ازلتالاغیار عن قلوب احبانک حتی لم یحبوا سواک و لم یلجوا الی غیرک انتالمونس لهم حیث اوحشتهم العوالم و انتالذی هدیتهم حیث استبانت لهمالمعالم» (دعای امام حسین (ع) در روز عرفه، بحار).
به گزارش خبرگزاری پانا، دکتر جهاندار مهرافشا در یادداشتی پیرامون عشق حسین ابن علی (ع) به خداوند متعال نوشته است:
حضرت سیدالشهداء در دعای روز عرفه میفرماید: «انتالذی ازلتالاغیار عن قلوب احبانک حتی لم یحبوا سواک و لم یلجوا الی غیرک انتالمونس لهم حیث اوحشتهم العوالم و انتالذی هدیتهم حیث استبانت لهمالمعالم» (دعای امام حسین (ع) در روز عرفه، بحار).
ترجمه: (خداوندا! توئی که اغیار را از قلوب دوستانت زائل کردی تا آنکه غیر تو را دوست نگرفتند و به غیر تو پناه نبردند، توئی مونس آنان، آنجا که عوالم گوناگون به هراسشان انداخت و توئی آنکه هدایتشان فرمودی تا انجا که نشانههای تو برای آنان آشکار شد).
امام سجاد (ع) در مناجات انجیلیه میفرماید:
«و عزتک لقد احببتک محبه استقرت فی قلبی حلاوتها و آنست نفسی ببشارتها» (بحار).
ترجمه: (به عزت تو قسم که چنان تو را دوست میدارم که شیرینی محبت تو در دل من جای گرفته و نفس من به مژدههای آن انس یافته است).
در مناجات نهم - که به مناجات محبین معروف است - عرض میکند:
«الهی! من ذاالذی ذاق حلاوه محبتک فرام منک بدلاً و من ذاالذی انس بقربک فاتبغی عنک حولاً».
ترجمه: (معبود من! کیست آن کسی که شیرینی محبت تو را چشید و آنگاه غیر تو را دوست گرفت و کیست آن کسی که به نزدیکی تو انس گرفت و آنگاه از تو روی برگرداند).
«الهی فاجعلنا ممن اصطفیته لقربک و ولایتک واخلصه لودک و محبتک و شوقته الی لقائک و رضّیته بقضائک و منحه بالنظر الی وجهک و حبوته برضاک ...».
ترجمه: (معبود من! ما را از کسانی قرار بده که برای قرب به خویش برگزیده و از برای مودت خود خالص ساخته و به ملاقات خود او را مشتاق کرده و به قضای خود او را خشنود و راضی گردانیده و به تماشای چهره خود بر او منت گذارده و رضای خود را به او عطا فرموده و از دوری و افتادن از نظر خود او را پناه دادهای و دل او را «واله» و شیفته خود ساختهای و به جهت محبت خود دل او را فارغ نمودهای).
«اللهم اجعلنا ممن دأبهم الارتیاح الیک والحنین و دهرهم الزفره والانین جباههم ساجده لعظمتک و عیونهم ساهره فی خذمتک و دموعهم سائله من خشیتک و قلوبهم متعلقه بمحبتک و افئدتهم منخلعه من مهابتک».
ترجمه: (بارخدایا ما را از کسانی قرار بده که به شیوه آنها چنانست که به تو شادمانی کنند و به سوی تو ناله شوق سر دهند و روزشان به آه و ناله دوستانه به سر میبرد. پیشانی آنها برابر عظمت تو خاکسار و دیدگانشان در خدمت تو بیدار است و اشک چشمهایشان از خوف بر رخسارشان جاری است و دلهایشان به قید محبت تو بسته و خاطرهایشان از هیبت تو شکسته).
«یا من انوار قدسه لابصار محبیه رائقه و سبحات وجهه لقلوب عارفیه شائقه یا منی قلوبالمشتاقین و یا غایه
آمالالمحبین اسئلک حبک و حب من یحبک و حب کل عمل یوصلنی الی قربک و ان تجعلک احب الی مما سواک و ان تجعل حبی ایاک قائداً الی رضوانک و شوقی الیک ذائداً عن عصیانک ...» (بحارالانوار).
ترجمه: (ای خدا ای کسی که انوار ذات پاکش روشنیبخش دیده محبان بارگاه و پرتو خورشید جمالش مشتاق
دلهای بندگان آگاه است. ای آرزوی دلهای مشتاقان و ای غایت آمال محبن، درخواست میکنم از تو دوستیت را و دوستی دوستانت را و دوستی هر عملی را که مرا به تو نزدیکتر میسازد و اینکه خود را محبوبتر از هرکس که غیر توست پیش قرار دهی و اینکه محبت خود را کشنده من به سوی رضوانت بگردانی و شوقی را که به تو پیدا کردهام، مانع از ارتکاب معصیت بنمائی).
آری از نظر اسلام، محبت خدا کاملترین لذتهاست و با هیچ لذت دیگر قابل مقایسه نیست. کسی که به جز لذت محسوسات، لذتی را احساس نکرده چگونه میتواند به لذت معرفت خدا ایمان بیاورد و آن را بر همه لذتها ترجیح دهد و حال آنکه نه از برای خدا شبیه است تا تشبیه کنند و نه دارای شکل و صورتی است تا تمثیل زنند، پس حقیقت حال همان است که گفتهاند: «من ذاق، عرف» (معراجالسعاده) یعنی هرکه چشید فهمید.
البته جمیع عالم هستی؛ بلکه همه آفاق عالم ربوبیت که غیرمتناهی است، میدان جولانگاه اهل محبت و ارباب معرفت است، هرجا که خواهند سیر میکنند و مقام میسازند؛ بیآنکه احیتاج به حرکت بدن داشته باشند و شاید اشاره به همین لذت باشد؛ آنچه را که پیامبر اکرم (ص) از پروردگار حکایت نمود که از برای نیکان بندگان خود آماده ساختهام، آنچه را که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به خاطر هیچکس خطور نکرده و این لذت که خدای تعالی فرموده:
«فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قره اعین» (سوره سجده).
ترجمه: (هیچکس نمیداند که چه ذخیره شده از برای ایشان، از آنچه دیدهها روشن میکند).
به تعبیر مرحوم ملا احمد نراقی: وصول به نهایت این لذت و حصول غایت این بهجت اگرچه بعد از قطع علاقه روح از بدن میشود؛ ولیکن اگر در دنیا صفای تام از برای دلی حاصل شود، بسا باشد که به بعضی از این لذات برسد؛ امّا به جهت حجت عالم طبیعت، رسیدن به کنه آن، موقوف به خلع بدن عنصری و رفع علائق دنیوی است.
مخفی نماند که کسی که خدا را شناخت و به حقیقت این لذت رسید، میداند که تمام لذتهای مختلف و
خواهشهای متفاوت، در تحت آن مندرج و آن جامع همه لذات و خواهشهاست.
کانت لقلبی اهواء مغرقه
فاستجمعت اذ رأیتک القلب اهوائی
قصار یحسدنی من کنت احسده
وصرت مولی الوری اذ صرت مولائی
قلب مرا تمایلات و هواهای بیشمار بود، چون تو را دید، همه تمایلات و هواهای آن یکی گردید و در یک جا مجتمع گریده شد. رسیدم به جایی که محسود کسانی شدم که پیش از این به ایشان حسد میورزیدم و چون تو مولی و سرورم شدی، سرور مولای همه گردیدم.
ترکت للناس دنیاهم و دینهم
شغلاً بذکرک یا دینی و دنیائی
دین و دنیای مردم را به خودشان واگذاردم و یاد تو مرا از همه آنها باز داشت، ای دین من و دنیای من.
سایه طوبی و دلجوئی حور و لب حوض
به هوای سر کوی تو به رفت از یادم (نراقی، معراجالسعاده)
و چون از برای معرفت در دنیا مراتب بسیار است، پس تجلی نور حق نیز در آخرت درجات مختلف خواهد داشت و هرقدر که تجلی و مشاهده قویتر باشد، انس و محبت به خدا بیشتر میگردد و هرقدر که محبت و انس بیشتر شد، ثمره آن که بهجت و لذت باشد، بالاتر میشود تا به جایی میرسد که تمام لذت اخروی و نعمتهای بهشتی در مقابل آن رنگ میبازد؛ بلکه ممکن است به حدی برسد که از هر نعمت و لذتی به غیر لذت لقای حق، متأذّی گردد و گوید:
از در خویش خدایا به بهشتم مفرست
که سر کوی تو از کون و مکان ما را بس (معراجالسعاده)
و از اینجا روشن میشود که اصل تمام سعادتها و مایه همه خوشحالیها و شادیها، معرفت خداست که در دین مقدس اسلام از آن به «ایمان» تعبیر شده است و ثمره آن بهجت و لذتی است که چون شخص در عالم آخرت به آن برسد، همه لذتهای بهشت را حقیر میشمارد؛ بلکه از برای عارفان و صاحبان معرفت در دنیا در حالت راز دنیا با خدا و مناجات پروردگار، لذتهایی حاصل شود که اگر بهشت را با تمام نعمتهایش در دنیا به عوض آنها دهند، راضی نمیشوند (مدرک قبل).
اطاعتها و پرستشها نیز به نسبت محبتی است که انسان به حضرت حق دارد؛ همچنانکه امام صادق (ع) فرمود:
تعصیی الاله و انت تظهر حبه
هذا لعمری فیالفعال بدیع
لوکان حبک صادقاً لاطعته
ان المحب لمن یحب مطیع
«خدا را نافرمانی کنی و اظهار دوستی او نمائی، به جانم قسم این رفتار عجیبی است.
اگر دوست راستین بود، اطاعتش میکردی، زیرا که دوستدار مطیع کسی است که او را دوست دارد».
پس محبت قابل شدت و ضعف است. اول آن ارادت است، زیرا ارادت بیمحبت نباشد؛ چنانکه از مناجاتالمریدین از کلام سیدالساجدین میتوان یافت.
در عرفان اسلامی، محبت منتهای مقامات عارفان است و کم کسی باشد که به این مرتبه برسد؛ چنانکه حق تعالی میفرماید:
«وَالذَّیِنَ آمَنوُا اَشَدَّ حُبَّاً للهِ» و در دعای کمیل حضرت امیرمؤمنان (ع) عرض میکند:
«و قلبی بحبک متیماً» یعنی دلم را به دوستی خود بیتاب و بیآرام گردان.
الهی به فضل و کرم خویش لذت و شیرینی محبت خود را به ما بچشان و دلمان را به دوستی خود بیتاب و بیقرار گردان.
امیدوارم مقبول حضرت باری تعالی و اساتید محترم قرار گرفته باشد.
برحمتک یا أرحم الراحمین و بالله العصمه والتوفیق
ارسال دیدگاه