نگاهی به ساز دودوک
دودوک سازی به قدمت تاریخ
خبرگزاری پانا: امروزه موسیقی نه تنها به عنوان یکی از شاخه های هنری بلکه به عنوان یک صنعت در عرصه جهانی مورد توجه قرار دارد.
به گزارش سرویس فرهنگی پانا؛امروزه موسیقی نه تنها به عنوان یکی از شاخه های هنری بلکه به عنوان یک صنعت در عرصه جهانی مورد توجه قرار دارد. اگرچه این شاخه از هنر نیز همچون سایر گرایش های هنری تا حد زیادی به سمت کالایی شدن و تولید انبوه حرکت کرده است، اما هنوز هم در گوشه و کنار و کنج های خلوت هنرمندان اصیل و کارکشته آن می توان تک نمونه ها و الگوهایی را پیدا کرد که تقریبا دست نخورده و کم یابند و آنان و هنرشان را با سروصدای شلوغ تجارت در هنر کاری نیست. هرچند که ادغام تجارت در هنر نیز به خودی خود امری مذموم و غیرقابل انتظار در عصر ماشینی شدن نیست. به شرط آن که خلوص هنر به عنوان امری والا و مورد تقدیر در اذهان عمومی حفظ شود. بدین ترتیب بر آن شدیم تا هر هفته به معرفی یکی از سازهای اصیل ایرانی یا حتی خارجی بپردازیم و با سرک کشیدن به دنیای صوت شگفتی های دنیای موسیقی را ورق بزنیم.
ترمهنای دودوک یا بالابان یکی از سازهای بادی قدیم شرق است. نرمهنای دارای نی مخصوص کوچکی است که قمیش خوانده میشود و معمولاً دارای ۹ تا ۱۴ سانتیمتر درازاست. نی کوچک یا قمیش بهوسیله بست چوبی انعطافپذیری احاطه شدهاست که در طول نی متحرک است و بر روی آن میلغزد. این بست برای کوک کردن نرمهنای است، زیرا همین بست باز و بسته کردن دهانه نی را کنترل میکند. این نی به وفور در اطراف رود ارس میروید. اولین و مهمترین چیز به هنگام نواختن نرمهنای طرز به دهان گذاشتن نی کوچک یا قمیش آن میباشد.
بنابر اسناد و مدارک در دسترس، نوعی ساز بادی از خانواده نی و سرنا دستکم از سدههای نخستین دوره اسلامی در ایران شناخته شده بوده و در میان مردم بخش هایی از این سرزمین به کار میرفته است.
بالابان به معنای نوعی ساز بادی نیین به صورتهای بَلَبَن، بالَبَن و بالابَن در فرهنگهای لغات ترکی - روسی آمده است. در لغت آذربایجانی - روسی، بالابان به معنای ساز بادی نه چندان بزرگ و شبیه زُرنا (سرنا)، در دائرةالمعارف موسیقی ترکی» بَلَبَن یا نایِ بَلَبَن با اشاره بهمطلب جامعالالحان، نوشته عبدالقادر مراغی و سازهای ترکی نوشتة فارمر، سازی بادی شبیه زُرنا، و در فرهنگ موسیقی ترکی بَلَبَن ساز بادی شبیه ساز نیین مِی متداول در ارزروم، تعریف شده است. در فرهنگها و دائرةالمعارفهای روسی واژة بالابان به معنای سازی بادی زبانهدار معمول میان اقوام قفقاز شمالی و ایرانیان آمده است . بالابان به عنوان سازی بادی و بومی در حوزههای جغرافیایی - فرهنگی آذربایجان ، به ویژه تبریز، ارومیه و زنجان و کردستان ایران و برخی جاهای دیگر به کار میرود و گروهی از نوازندگان این مناطق بالابان نوازند. در زبان کردی این ساز را «بالهوان»، و در شوشتری نی را بَلَبون (بلبان) میگویند.
ژیوان گاسپاریان، ارمنستان، علیخان صمدف، آذربایجان، حسین حمیدی، ایران از جمله نوازندگان مشهور این ساز بادی هستند.
برای مثال ژیوان گاسپاریان یکی از موسیقیدانان بزرگ جهان است که اجراهای دودک او مبهوت کننده، عمیق و بسیار دلنشین می باشد. او جز معدود نوازندگانی است که سزاوار هر کلمهایی می باشد که در وصف موسیقی اش به کار می رود. موسیقی او آرام و فراموش نشدنی است، غم و اندوه عجیبی در ساز او موج می زند که شاید در این روزگار سنگ صبور خوبی برای روز های تنهایی و خلوتمان باشد.
ارسال دیدگاه