پیشروی های ˝داعش˝ و بازندگان و برندگان احتمالی؛
نقش کُردها در معادلات عراق/کردستان عراق به دنبال نفت کرکوک
خبرگزاری پانا: از حمله برق آسای داعش به موصل و اشغال این شهر مهم هنوز یکماه نمی گذرد با این حال گروه تروریستی در همین مدت اندک شهرهای بسیاری را هدف قرار داده است. تروریست های داعش شیعیان را دشمنان شماره یک خود می دانند و علت اقدامات خونبارشان را نیز قیام علیه دولت شیعه عراق ذکر کرده اند اما در عین حال به غیر از شیعیان عراق، اهل سنت و مسیحیان و دیگر اقلیت های دینی نیز با بحران رو به رو هستند.
به گزارش خبرنگار سیاست خارجی پانا کردهای عراق پس از سقوط صدام در کلیه عرصه های سیاسی و اقتصادی پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته اند.
در زمینه سیاسی از همپیمانی با ایران سود برده و در تدوین قانون اساسی عراق جدید نیز توانستند دو پست ریاست جمهوری و وزرات امور خارجه را از آن خود کنند. در عین حال کردها در مجلس عراق نیز توانسته اند کرسی های خود را اداره کرده و در عین حال خودمختاری را برای اقلیم کردستان مشروعیت قانونی ببخشند.
همه این ها در حالی بوده است که کردها به لحاظ جمعیتی پس از سنی ها در مقام سوم قرار دارند اما تجربه تلخ زندگی در دوران صدام از نخبگان کرد سیاستمدارانی با تجربه ساخته است.
براساس آمارهایی که از سوی خود مقامات اقلیم منتشر شده، شمار نیروهای پیشمرگ کُرد، بیش از شصت هزار نفر است که حقوق آنان از محل اعتبارات ارسالشده از سوی بغداد پرداخت میشود. طی چند ماه اخیر، چالش و تنش سیاسی ـ اقتصادی فروش خودسرانه نفت و انعقاد قرارداد نفتی بین اربیل و آنکارا، موجب شده دولت مرکزی عراق از پرداخت حقوق ماهیانه نیروهای پیشمرگ و دیگر نیروهای حقوقبگیر اقلیم خودداری کند و این مسئله مشکلاتی را برای اربیل بهوجود آورده است. با وجود این، عدم پرداخت حقوق و دیگر مشکلات موجود باعث نشد نیروهای پیشمرگ، پس از رویداد موصل، بهسرعت وارد میدان نشوند. آنان در شرایط بحرانی عراق به دو اقدام مهم دست زدند: نخست، اعزام بخشی از نیروها به حد فاصل موصل و مناطق اقلیم کردستان عراق و تشکیل دیوار دفاعی برای ممانعت از گسترده شدن حملات داعشیها بهسوی اقلیم؛ و دوم، اعزام نیرو به کرکوک و مناطق محل مناقشه نظیر کرکوک.
کردها از دیرباز، کرکوک را بهعنوان «قدس کردستان» میشناسند و در شرایط کنونی فرصتی دست داد تا نیروهای پیشمرگ، بهسرعت و بدون هیچ مانع و مشکلی، کرکوک را در دست بگیرند.
ارشد صالحی، رهبر ترکمانهای عراقی، در همان ساعات نخست به این موضوع واکنش نشان داده و اعلام کرد: فتح کرکوک توسط نیروهای پیشمرگ، نشاندهنده توافق پنهانی بین اربیل و بغداد، برای تضعیف ترکمانهاست. اما در غوغا و هرجومرج حمله داعشیها، کسی به این اظهارات توجهی نکرد و در کمال تعجب، این مقامات کُرد بودند که بارها درمورد کرکوک اظهارنظر نموده و اعلام کردند که به هیچ قیمتی حاضر نیستند کرکوک را ترک کنند و برای همیشه در آنجا میمانند.
مسئله کرکوک، اجرایی نشدن ماده ۱۴۰ قانون اساسی، تنشهای نفتی ـ بودجهای، آرایش دفاعی نیروهای پیشمرگ و ابهام در خصوص قلمرو مرزهای استانهای کردنشین، ازجمله مسائلی است که طی سالیان اخیر همواره بهعنوان چالش مهمی بین اربیل و بغداد از آن یاد شده و کردها، نوری المالکی، نخستوزیر عراق را به این متهم کردهاند که از اجرای ماده ۱۴۰ طفره میرود و با رویکردهای تمامیتخواهانه خود، هر دو ضلع کردها و سنیها را به حاشیه میراند. حملات داعش، فضایی را بهوجود آورد که نیروهای پیشمرگ، بدون شلیک گلوله، بر کرکوک استیلا پیدا کنند و این درحالی بود که کردها حاضر بودند هزینههای گزافی برای رسیدن به این رؤیای دیرینه پرداخت کنند.
اکنون کردها تنها ارتش ورزیده و قابل اطمینان درون عراق را تشکیل می دهعند البته شاید نه برای نخست وزیر این کشور. بنابر گزارشهای مقامات ایرانی در دیدار علی شمخانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی با نیچروان بارزانی، نخست وزیر اقلیم کردستان از کُردها خواسته اند وارد جنگ با داعش شوند. ظاهراً مقامات آمریکایی هم امیدوارند که کُردها قدم پیش بگذارند. بدون شک اگر واشنگتن می خواهد به داعش پایان دهد، پیشمرگه بهترین مهره و گزینه است.
این روزها خبر اصلی بیشتر رسانهها به عراق، داعش و عملیات نظامی علیه شبه نظامیان تندرو اختصاص یافته اما آنچه در این بین کمرنگ مانده، تحرکات سیاسی - نظامی کردها در مناطق مورد مناقشه با دولت مرکزی بغداد است و آنها عملا توانستهاند مناطقی را که در هفت سال گذشته از دسترسشان خارج بود در مدت کوتاهی با عملیات نظامی به اقلیم کردستان ملحق کنند.
هرچند احمد شوهانی نماینده ایلام در مجلس شورای اسلامی در گفت وگو با پانا با رد این موضوع که کردهای عراق از حملات داعش به مواضع نیروهای دولتی و در نتیجه از تضعیف دولت مرکزی سود برده اند می گوید: کردها از ناآرامی های عراق آسیب دیده اند و با توجه با اینکه در چند سال اخیر اقلیم کردستان توسعه خوبی پیدا کرده ناآرامی ها و عدم امنیت عراق باعث ضرر کردها شده است.
وی افزوده است: کردها اکنون در دولت و مجلس عراق سهم دارند و اینطور نیست که عده ای بگویند کردها از موضوع داعش و عدم امنیت در عراق سود برده اند زیرا توانسته اند بر کرکوک دسترسی پیدا کنند این حرف ها مطلقاً درست نیست.
شوهانی می گوید: داعش برای تسخیر کل عراق و سوریه آمده و در صورت امکان به هیچ کس رحم نخواهد کرد. در نقشه ای که برای دولت اسلامی عراذق و شام منتشر کرده اند اقلیم کردستان هم قرار دارد بنابراین نمی توان گفت کردها از موضوع داعش راضی هستند چون غیر مستقیم منافعشان تامین می شود.
این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با بیان اینکه به هر حال اختلاف نظرهایی میان بارزانی و نوری مالکی در عراق وجود دارد اما آنچه مهم است یکپارچگی عراق است و کردها نیز می دانند که در ساختار سیاسی عراق اگر نقش اول نباشند نقش دوم هستند.
یا این حال تحلیلگران مسائل سیاسی عراق از یاد نخواهند برد که دولت مالکی حتی تا ساعات پایانی حمله داعش برای تصرف موصل، دومین شهر بزرگ عراق، راضی به دخالت کردها در درگیریهای شمال عراق نبود. در مقابل کردها نیز که «از گذشته خود به خوبی درس گرفته بودند» از این فرصت استفاده کردند و مناطق مورد مناقشه را به کنترل درآورند.
چنانکه گفته می شود کردها عملا کنترل نظامی و سیاسی مناطق مورد مناقشه را که باید براساس اصل ۱۴۰ قانون اساسی عراق سرنوشتش مشخص شود، به دست گرفتهاند و اکنون نیز در حال ساخت سنگرها و استحکامات نظامی در این مناطق هستند که گویای تصمیم کردها برای نگه داشتن نیروهای نظامی خود برای مدت طولانی در این مناطق است. اظهارات مقامات کرد از جمله سخنگوی نیروهای پیشمرگ مبنی بر اینکه از مناطق تحت کنترل خود عقب نخواهند کشید، نیز به خوبی موید این مساله است.
هر چند باید گفت: اقدامات اخیر اقلیم کردستان برای اربیل بیهزینه نخواهد بود چرا که در درجه اول با اعزام نیروهای پیشمرگ و آسایش به مناطق مورد مناقشه برنامههای امنیتی در داخل اقلیم کردستان دچار ضعف شده که میتواند باعث آسیب پذیری کردها شود. نزدیک شدن مرزهای کردها به مناطق تحت کنترل داعش - که بارها ثابت کردهاند به هیچ وجه با ساختار سیاسی شبیه دولت اقلیم کردستان موافق نیستند - در آینده دردسرهای بسیاری برای کردها به ارمغان میآورد و در نتیجه کردها در نگاه داشتن مناطق تصرف کرده نیز در آینده و پس از اینکه تنشها فروکش کند با مشکلات زیادی روبهرو خواهند شد اما حتی اگر تمام این مناطق به اقلیم کردستان الحاق نشود به نظر میرسد که آنها دست کم برخی مناطق در نزدیکی مرزهای ایران و اطراف کرکوک را که مقادیر قابل توجهی ذخایر نفتی دارند، پس نخواهند داد و بر سر دیگر مناطق نیز میتوانند با دولت مرکزی به مذاکره بنشینند تا با استفاده از این اهرم مطالبات نقدی خود از بغداد را وصول کنند و به صدور نفت کردستان به ترکیه نیز وجهه قانونی ببخشند.
ارسال دیدگاه