جایگاه نوروز در منابع دینی وفقهی
خبرگزاری پانا: پیشینه نوروز و آیینهای ویژه آن پیشینهای بلند در تاریخ دارد که در طول قرنها از عهد آریاییان، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان تا به امروز با همه فرود و فرازهایش از حیات و اعتباری خاص برخوردار بوده است.
به گزارش خبر نگار پانا، آغاز سال طبیعی که به طور معیّن نخستین روز فروردین ماه و هنگام انتقال خورشید از برج حوت به برج حَمَل است و آن را نوروز مینامند، حاکی از تحوّل و پدیدهای طبیعی است که نقطه اعتدال ربیعی و آغاز بهار و فصل رویش و جنبش و جان یافتن دوباره طبیعت پس از مرگی طبیعی است، این هنگامه همواره از دیرباز در ایران باستان با عنوان «عید نوروز» همراه با برگزاری جشن و آیینهای ویژه نوروزی بوده است .
پیشینه نوروز و آیینهای ویژه آن پیشینهای بلند در تاریخ دارد که در طول قرنها از عهد آریاییان، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان تا به امروز با همه فرود و فرازهایش از حیات و اعتباری خاص برخوردار بوده است. جشنهای نوروزی به دلیل هم زمانی با شروع فصل پرطراوت بهار و هم سویی با لطافت و نشاط و جنبش و رویش طبیعت، با حفظ حیات چندهزار ساله خود علی رغم وجود بعضی شک و شبههها و مخالفت ورزی بعضی اهل سنّت و نیز برخی علمای شیعه در دورههای اخیر به بخشهای وسیعی از سرزمینهای اسلامی در شرق و غرب، مصر ، بعضی نواحی عراق ، ترکیه ، افغانستان ، پاکستان ، جمهوری آذربایجان و جمهوریهای آسیای میانه راه پیدا کرده و همواره علمای اسلام و دولتها و حکومتهای به اصطلاح اسلامی مانند امویها، عباسیها تا به صفویه و قاجار واکنشهای متفاوتی درباره آن نشان دادهاند .
نوروز که مرکب از دو کلمه و به معنای روز تازه است، در متون و منابع دینی اعم از حدیث، فقه و تاریخ با دو عبارت «النیروز» و «النوروز» یاد شده است .
مرحوم کلینی (متوفای ۳۲۹ قمری) در کهن ترین متن حدیثی از کتب اربعه یعنی کافی از حسن بن محبوب که از اصحاب اجماع شمرده شده از ابراهیم کرخی که از نظر رجالی ناشناخته است، نقل کرده است که ابراهیم کرخی گفت: از امام صادق (ع) درباره شخصی پرسید که مزرعه بزرگی دارد و روز مهرگان یا نوروز که فرا میرسد کارگران و کشاورزان (به رسم نوروز) برای او هدیه میبرند؛ آیا بپذیرد؟ امام فرمود:آیا هدیه دهندگان اهل نماز و مسلمانند؟ گفت:آری! امام فرمود:هدیه آنها را بپذیرید و در مقابل جبران و تدارک کند .
در روایتی دیگر چنین آمده است که برای امیرمؤمنان (ع) هدیه نوروزی آوردند. امام پرسید:این چیست؟ گفتند:امروز نوروز است. (هدیه نوروزی است) امام فرمود:هر روز را برای ما نوروز کنید. بنابر این روایات، در زمان خلافت امیرمؤمنان (ع) به مقتضای رسوم گذشته که به بزرگان هدیه نوروزی میدادهاند، برای امام هدیه نوروزی آوردند و امام نیز نه اصل نوروز را و نه آیینهای آن مانند هدیه دادن را منع نفرموده است .
بنابراین در هدیههای نوروزی که میان ایرانیان معمول و مرسوم بوده، چه آنگاه که به یک دیگر هدیه میدادهاند و یا کشاورزان به اربابها و مالکان بزرگ پیش کش میکردهاند و یا حتی در مواردی که برای رسول خدا (ص) و امام علی (ع) هدیه نوروزی میدادهاند، هیچ گونه مخالفت و منعی و یا اصلاحی نقل نشده است، بلکه با پذیرفتن هدایای نوروزی و تدارک عوض آن با بخشش جزیه و خراج و یا دادن هدیه متقابل به نوعی آن را تأیید میکردهاند .
با بررسی در متون دینی روشن میشود نوروز و آیینهای ویژه آن مانند هدیههای نوروزی و احکام شرعی آن مانند غسل ، نماز و روزه مستحبی، بدون هیچگونه مخالفتی تلقی به قبول شده است. مقتضای روایات ، سیره معصومان)ع)، سیره مسلمین، آرای فقها و نیز مذاق اسلام در تعامل با دیگر فرهنگها و سنّتها آن است که برگزاری عید ملّی و بومی نوروز بدون انتساب به اسلام بیاشکال است و نامشروع دانستن آن فاقد دلیل معتبر شرعی و مخالف با موازین فقهی و اجتهادی است .
مخالفت با نوروز صرفاً به دلیل خدمت تاریخی و متعلّق به ایران باستان و عهد زرتشتیان همانند مخالفت با زبان فارسی و مخالفت با طب و فلسفه به دلیل تعلق آن به ایران و زردشتیان، روم و یونان و مخالفت با صنعت و تکنولوژی به دلیل تعلّق آن به غرب و اروپا و… مادامی که دلیل معتبری در دست نباشد، غیرمنطقی و نامعقول و بد جلوه دادن حقیقت دین در دید جهانیان و خلاف مصالح شریعت و امور اسلامی است. بنابراین، در صورتی که دلیل معتبری بر مخالفت شریعت با نوروز در دست نباشد و بر این آیین باستانی و ملّی آثاری چون بدعت ، تشریع، تشبّه به دشمن، شرک، فساد و تضاد با ارزشها مترتب نگردد، مقتضای اصول و قواعد کلّی اسلامی و موازین فقهی و اصولی بی اشکال بودن برگزاری مراسم نوروزی است و به صرف اینکه سنّتی کهن و متعلّق به ایران باستان و عهد زرتشتیان است، نمیتوان با نام دین به مخالفت با آن برخاست و آن را نامشروع اعلام کرد .
/مرتضی عزیزی/
ارسال دیدگاه