نگاهی به پیشینه مهمان ناخوانده سفره های هفت سین/ «ماهی قرمز» نه ایرانی است
خبرگزاری پانا:ماهی قرمز سنتی ایرانی نیست
در این میان تابلویی که کمالالملک از هفتسین دوره قاجاری ترسیم کرد، نزدیکترین سند است. البته منتقدان اشاره دارند به اینکه ماهی بهطور کلی در داستانها و اساطیر ایران جایگاه ویژهای داشته و ماهی قرمز در نقوش ایرانی و قالیهای قدیمی دیده میشود. همچنین سنت خوردن پلوماهی در شب عید را نشانهای از ارتباط ماهی با نوروز میدانند. با وجود این هیچکدام نتوانستهاند توضیح بدهند خوردن ماهی چه ارتباطی دارد با نگهداشتن ماهی قرمز سر سفره؟ همچنین حیوانات بسیاری در اساطیر ایران جایگاه برجستهتری از ماهی قرمز دارند. اما چگونه از میان آن همه، ماهی قرمز را باید با نوروز مرتبط کرد؟ سنت ماهی قرمز کمتر از یک سده پیش از چین و به شیوهای تحریفی وارد ایران شد. یعنی گویا آنان در لحظه سال تحویلشان، ماهی را رها میکردند و ما آن را زندانی میکنیم. منتقدان در پاسخ به این بخش هم مدعی میشوند که ماهی قرمز از ایران به چین رفت و در آنجا به صورت اصلاح نژاد شده، زنده مورد استفاده تزئینی قرار گرفت. باز هم اگر این ادعا درست باشد، خودش اشاره کرده که ماهی قرمز در چین اصلاح نژاد شد تا بهصورت تزئینی مورد استفاده قرار بگیرد. هیچ مدرکی نشان نمیدهد که ماهی قرمز پیش از رفتن به چین (اگر واقعاً از ایران به آنجا رفته باشد)، استفاده تزئینی بهصورت زنده داشته است. به هر ترتیب در این چند ساله هیچکدام از منتقدان نتوانستهاند کوچكترین مدرکی درباره حضور تزئینی ماهی قرمز در سفره هفتسین ایران در طول تاریخ ارائه دهند. با وجود این در برابر جنبشی که خواهان تحریم خرید ماهی قرمز است، با طرح اتهاماتی بیاساس همچون «اینان مخالف نوروز و سنن ایرانی هستند و از ماهی قرمز شروع کردهاند» تلاش میکنند تا پوششی بگذارند بر ناتوانی خودشان در پاسخ دادن. آسیب به چرخه محیط زیست بیشتر ماهیهای خریداری شده برای سفره هفتسین، در همان یکی دو روز نخست میمیرند. اما آنهایی که ندرتاً تا سیزدهبهدر زنده میمانند، سرنوشتهای متفاوتی خواهند داشت. در یکی از رایجترین این سرنوشتها، صاحبخانهها (از اصطلاح «صاحبان ماهی قرمز» استفاده نمیکنم، چون هیچ موجود زندهای نیاز به صاحب ندارد) ماهی قرمز را در نزدیکترین رودخانه یا برکه رها میکنند تا به زعم خودشان ماهی را آزاد کرده باشند. فارغ از اینکه ماهی قرمز از انواع ماهیهای تهاجمی است که بهویژه با خوردن تخم و نوزاد ماهیهای دیگر، باعث کاهش جمعیت آنها میشود. کارشناسان محیط زیست نسبت به این آسیب بارها هشدارهای لازم را دادهاند. میتواند باعث انتقال بیماری شود نه تنها تماس دست کودک با بدن ماهی قرمز میتواند در انتقال بیماری به کودک موثر باشد، بلکه آلودگیهایی که از طریق فضولات ماهی وارد آب میشود نیز میتواند باعث ایجاد برخی از انواع بیماریهای پوستی شود. باوجود اینکه موافقان خرید ماهی قرمز بر این نکته پافشاری میکنند که انتقال بیماری از ماهی قرمز به انسان در حد یک شایعه بیاساس است، اما همچنان هر ساله نزدیک ایام نوروز، پزشکان بسیاری هشدارهایشان را در این زمینه تکرار میکنند. همانگونه که امسال نیز بیان این هشدارها از نخستین روزهای اسفندماه از سوی دامپزشکی بوشهر هم آغاز شده است. خرید ماهی قرمز غیراخلاقی است اصلیترین دلیلی که نویسنده برای نخریدن ماهی قرمز بر آن تأکید دارد، غیراخلاقی بودن خرید ماهی قرمز است که در اینجا به ابعاد مختلف آن اشاره خواهیم کرد. نخست اینکه بیشتر ماهیهای قرمزی که خریداری میشوند، در همان یکی دو روز نخست میمیرند یا به عبارت بهتر و دقیقتر، از سوی ما انسانها کشته میشوند. برآوردهای چند سال پیش نشان میداد که هر سال حدود هفت میلیون قطعه ماهی قرمز در ایام نوروز میمیرند. اما اخیراً حتی آمارهای بسیار بالاتر و تکاندهندهتری بیان شده است. نکته دوم به برخی از دلایل مرگ ماهیها اشاره دارد. پژوهشها نشان میدهد که ماهی نسبت به تکانهای شدید، گرم و سرد بودن آب و املاح آب حساس است و مثلاً تکان شدید و ضربه زدن به تُنگ میتواند باعث سکته این موجود ظریف شود. در حالی که میدانیم یکی از سرگرمیهای عمده کودکان در نوروز، ضربه زدن به تنگ ماهی قرمز و دیدن تلاش و تقلای آن برای فرار کردن است. نکته بعدی در ارتباط با غیراخلاقی بودن خرید ماهی قرمز، شرایط نگهداری آن است. حتی اگر آنگونه که چندسالی است عدهای تلاش دارند تا به قول خودشان با فرهنگسازی، شیوه مراقبت درست از ماهی قرمز را نشان دهند، بتوان این ماهی را زنده نگه داشت، زندانی کردن آن در تنگ بلورینی که اندازه و قطرش دو تا سه برابر طول بدن ماهی است، کاری است ناپسند. در بهترین حالت حتی اگر ماهی را پس از سیزدهبهدر در برکههای مخصوص، حوض یا آکواریوم رها کنند، معنایش این است که برای مدت ۱۳ روز این ماهی را در شرایطی اسفناک به اسارت گرفتهاند. آیا حاضریم برای چند لحظه خودمان را به جای این موجوداتی که خداوند آنان را آزاد آفریده، تصور کنیم؟ امیر هاشمی مقدم: بیشتر ماهیهای قرمزی که خریداری میشوند، در همان یکی دو روز نخست میمیرند یا به عبارت بهتر و دقیقتر، از سوی ما انسانها کشته میشوند. برآوردهای چند سال پیش نشان میداد که هر سال حدود هفت میلیون قطعه ماهی قرمز در ایام نوروز میمیرند مدتیست که ماهی قرمز بهعنوان نماد نوروز و سفره هفتسین، جای خودش را در خانههای ایرانیان باز کردهاست. رسانههایی که وظیفهشان آگاهیرسانی است، عمدتاً خودشان دارند فرهنگی نادرست را ترویج میدهند و حاضر نیستند کمی خلاف جریان آب شنا کنند، چرا که ممکن است خلاف ذائقه مشتریان (یا همان مخاطبان) باشد و بنابراین مشتریان را از دست بدهند. اما چرا ماهی قرمز نباید خرید؟ دهها دلیل برای این کار وجود دارد که در اینجا برخی از مهمترینها را در چهار دسته «ایرانی نبودن این سنت» «آسیب رساندن به محیط زیست» «بیماریزا بودن» و نهایتاً و مهمتر از همه، «غیراخلاقی بودن این عمل» مورد بررسی قرار خواهیم داد.
ارسال دیدگاه