در اختتامیه نمایشگاه هنر قطاعی عنوان شد؛
سلیمان زاده: مهمترین و جالبترین ویژگی این هنر در جنبة آذینی و چشمنوازی آن است.
خبرگزاری پانا:چنگیز سلیمان زاده در اختتامیه نمایشگاه هنر قطاعی در شهرری بیان کرد: مهم ترین و جالب ترین ویژگی هنری قطاعی در جنبه ی آذینی و آرایشی و چشم نوازی آن است که در آیات قرآن استفاده می شود.
به گزارش خبرگزاری پانا به نقل از روابط عمومی مدیریت فرهنگی هنری منطقه ۲۰، چنگیز سلیمان زاده هنرمند قطاعی در اختتامیه نمایشگاه هنر قطاعی که در مجتمع فرهنگی هنری شیخ صدوق(ره) برگزار شده بود در خصوص این هنر بیان کرد: " قطاعی" یكی از هنرهای دستی و كهن ایران زمین بودهكه در این زمان كمتر كسی از تاریخچه و سرنوشت استادان این هنر آگاه است.
وی ادامه داد: مهمترین و جالبترین ویژگی این هنر در جنبة آذینی وآرایشی و چشمنوازی آن است. از اینرو در متن برخیقرآنها و دیوانها، از آغاز تا انجام هنر كاغذگری به انجامرسیده است كه نمونهای از حد اعلای حوصله و پركاری ودقت و ظرافت است.
سلیمان زاده با اشاره به صحبت ها ی مرحوم دکتر بیانی ذکر کرد: مرحوم دكتر بیانی سالها پیش یادآوری كرده بود كهیك مجله از قرآن كریم در كتابخانه "سركاری" رامپورهندوستان نگاه داری میشود كه به لحاظ هنر قطاعی،كاری بیمانند و سخت شگفتانگیز است.
این هنرمند در خصوص هنر قطاعی(کاغذ بری) بیان کرد: قطاع به این صورت است كه نخست ابیات یا بیتی از نگاشتهای را بر روی كاغذ الوان طرح میافكند و سپس آن را با دقت كامل از زمینه صفحه جدامیسازد، به طوری كه اطراف و كرسیهای خط هیچگونهخدشهای پیدا نكند. آنگاه این خط بریده شده را بر رویصفحهای دیگر كه عموماً دارای لونی دیگر بوده است سوارمیكند و میچسباند، گاهی زمینه صفحه نخست كه خط رااز آن جدا كرده است، هم به مانند قطعه خطی دیگرمینماید که به این کار قطاعی می گویند.
وی با اشاره به شعر آصفی در خصوص هنر قطاعی افزود: "آصفی" به هنر قطاعی چنین اشاره دارد که (خطی كه یار تراشیده نو برون آمد/ شد آصفی پیِ قطع تو جهت قاطع)
سلیمان زاده با اشاره به اینکه هنر قطاعی تنها مخصوص خط نیست ذکر کرد: عمل قطاعی تنها در مورد خط معمولنبوده، بلكه در خصوص تصویر و نقش و نگاهها نیز رواجداشته است.
وی با توجه به کاغذ بری در تعریف مرحوم یحیی ذکاء تصریح کرد: مرحوم آقای یحیی ذكاء در تعریف خود از "كاغذبری" آورده است كاغذبری یكی از رشتههای ظریف و دقیق و زیبای هنری است كه در آن هنرمند پس از طراحی رویكاغذ ساده یا رنگین، نقش را با مقراض (قیچی) یا كارد مخصوص (شفره) آنچنان با دقت و ظرافت از میان كاغذ در میآورد كه شكل اصلی خود را كاملاً نگاه میداشت و باچسبانیدن آن بر زمینهای به رنگ دیگر، خود را همچونقطعهای خوش یا نقاشی زیبا نشان میداد.
این هنرمند با اشاره به تعریف قاطع بیان کرد: قاطع به كسی میگفتند كه قطاعی كرده است. عدهای ازمذهبّان و كتابسازان كه در این فن تسلط داشتند به ایننام خوانده میشده و یا خودشان، خود را به آن منسوبمیداشتهاند، مانند مولانا قاطعی مجلد.
سلیمان زاده در خصوص تاریخچه کاغذ بری ذکر کرد: با بررسی نمونهها و نامهای زندگی كاغذبران، چنینپیداست كه رواج و گسترش این هنر در میان مردمشهرهای هرات، تبریز و شیراز بیش از جاهای دیگر ایرانبوده است، لیك درباره پیدایش این هنر و سرچشمههایآن سه نظر میتوان انگاشت.
وی با اشاره به نظر اول افزود: بنیاد و سرچشمه كاغذبری از ساختن لعبتها یا فیگورها و صورتكهای چرمی و مقوایی هنر «سایهبازی»پدید آمده است و چون پیشینه این هنر نمایشی در ایرانپیشتر از كاغذبری است، از اینرو آغاز تاریخ هر دو هنر رامیتوان یكسان دانست.
سلیمان زاده ادامه داد: نظر دوم این كه این هنر نخست در میان سازندگانجلدهای «سوخت» پدید آمد و سپس هنری مستقلگردیده است و نخستین كاغذبران همان جلدسازانیبودهاند كه با استادی و ظرافت تمام، چرمهای نازك را با نقشهای اسلیمی، گل و بوته، پرندگان و جانوران مشبكساخته، به روی زمینه روی و پشت جلدها میچسبانیدند وسپس آنها را داغ زده، زرنگار و تذهیب میكردند.
این هنرمند با اشاره به نظریه سوم ذکر کرد: نظر سوم آن است كه كاغذبری از هنردیگری پدید نیامده، خود مستقلاً از سرزمین دیگری گام براین آب و خاك نهاد و مورد تقلید و اقتباس هنرمندانایرانی قرار گرفته است و چون آغاز پیدایش این هنر دركشور چین بسیار پیشتر از ایران است، از اینرو میتوانگمان برد كه این هنر از آن سرزمین به ایران نفوذ كرده ورواج یافته است، همچنانكه از سدة هفتم هجری، رابطهتاریخی ایرانیان و چینیها بیش از پیش گسترش یافته وبسیاری از شیوهها و رشتههای هنری آن سازمان در میانایرانیان رواج گرفت و رفته رفته جزو هنرهای بومیایرانزمین درآمد.
وی با توجه به نخستین کاغذ بران ایرانی افزود: نخستین هنرمند از ایرانیان كه در دوره كاغذبران از اونام برده شده، شیخ عبدالله كاتب هروی است. این استادگذشته از خوشنویسی در رشته كاغذبری، نیز هنرمندیبلندآوازه بود و در این زمینه، سرسلسله كاغذبران ایران به شمار میآید و چون، پیش از سده نهم هجری در نوشتهها و كتابها هیچ از «قطاعی» و «قطاعان» در ایران یادی به میان نیامده است، از اینرو نمیدانیم كه آیا او نخستینكسی است كه در ایران زمین به این هنر دست یافته یا نخستین هنرمندی است كه نام او در رشتة كاغذبری برایما بازمانده است.
سلیمان زاده در خصوص کاغذ بران سده دهم هجری تاکید کرد: از هنرمندان و كاغذبران نیمه سده دهم هجریایرانزمین، «میرقاسم مذهب» است كه گفته شده بههندوستان رفته و به دربار همایون و اكبر پیوسته بوده است.از این هنرمند در نوشتههای مربوط به نگارگران،خوشنویسان، مذهبان و قطاعان، كمتر یاد شده است.
وی با اشاره به بریده های قاسم مذهب تاکید کرد: از بریدههای قاسم مذهب، یك قطعه بسیار ممتاز و زیبا به یادگار مانده است كه در آن نماد «شیرخدا،(مظهرالعجایب، اسدالله الغالب، علیبن ابیطالب) را در پیكر شیری كه از تركیب و نگارش واژههای «ناد علیا مظهرالعجایب، تجده عونا لك فی النوائب، كل هم و غمسینجعلی بولایتك یا علی یا علی یا علی» پدید آورده و بااستادی تمام بریده است كه اینك در مجموعه «هانسكرائوس» نگاهداری میشود.
وی ادامه داد: دكتر ارنست گرابه این قطعه را در كتاب نگارههایاسلامی از سده یازدهم تا هجدهم شناسانیده است، لیك شیوه هنری آن را بهاشتباه «استنسیل» تشخیص داده و نیز نتوانسته نام قاطع وكاتب آن را دریابد و اكنون برای نخستین بار، این شاهكاركاغذبری به نام برندهاش (قاسم مذهب) در كتاب هنركاغذبری در ایران تألیف مرحوم یحیی ذكاء معرفی میشود.
این هنرمند با توجه به هنرمند دیگر این دهه تاکید کرد: نمونه دیگری از همین سده متعلق به «علی قاطع» بههمان شكل و شیوه و آرایش پیكره شیر قبلی، از مرقعی درمجموعه كتابخانه دانشكده ادبیات استانبول موجود است كه بیشترین برگهای آن از بهترین خطهای شاه محمودنیشابوری است و از دیده آرایش و تذهیب و جدولكشی ازشاهكارهای آغاز دوران صفوی به شمار میرود.
سلیمان زاده در خصوص هنرمندان سده یازدهم ذکر کرد: بنیاد تبریزی از خوشنویسان و كاغذبران گمنام سدهیازدهم هجری است.
وی به نقل از مرحوم دكتر بیانی در خصوص این هنرمند ذکر کرد: مرحوم دکتر بیانی دربارة او در احوال وآثار خوشنویسان بیان کرده است : "او از خوشنویسان گمنام بود و به خط وی یك قطعهنستعلیق گلزار چهاردانگ و كتابت خوش در كتابخانه ملیپاریس است كه رقم دارد: «بنده آل علی بنیاد تبریزی» واین قطعه به صورت نستعلیق كتیبه شده است."
وی در ادامه با توجه به دیگر هنرمندان این سده ذکر کرد: از دیگر كاغذبران این دوره علیرضای تبریزی است كهنمونهای از بریدههای او در هشت سطر از كاغذ نخودیرنگ بریده و به روی كاغذ فستقی چسبانیده شده و میانسطرها نیز جابهجا، طلااندازی گردیده است. این قطعه درموزه هنرهای تزئینی تهران نگهداری میشود.
سلیمان زاده با اشاره به کاغذ بران سده سیزدهم ذکر کرد: میرزا محمدعلی قوچانی كه نخست تخلص «سكوتیخراسانی» داشت و سپس به «سنگلاخ» معروف شد، ازچهرههای شگفت انگیز سدة سیزدهم هجری ایران است.او مردی خوشنویس و هنرمند با ویژگیها و كوششها وكارهای خاص خود بود. معروف و مهمترین آثار میرزاسنگلاخ یك قطعه سنگ مرمر عظیم است به طول دو مترو هفتاد سانتیمتر و عرض یك متر و سی سانتیمتر كهسطح آن پوشیده از عبارات مختلف و متن اصلی آن یك«بسمالله الرحمن الرحیم» به قلم یكدانگ كتیبهای نستعلیق خوش و تمامی خطوط و نقوش آن برجسته است .
وی در ادامه با توجه به دیگر هنرمندان این دهه بیان کرد: "میرزا محمدحسین یزدی" از كاغذبران چیرهدست واستاد سدة سیزدهم هجری ایران است كه متأسفانه اززندگی او آگاهی چندانی در دست نیست. قطعهای ازبریدههای او در مجموعه مهندس «عباس فردا» عبارتاست از بته جقهای از كاغذ سفید كه در میان آن سوره «قدر»و سوره «فتح» بریده شده و دور جقه یا گل و بته آرایش یافتهو در زمینه آبی فیروزهای چسبانیده شده است .
وی ادامه داد: در قطعهای از این هنرمند متعلق به مجموعه كریمزادهتبریزی، سوره توحید به قلم رقاع از كاغذ سفیدرنگ درزمینة مشكی كه فاصله حروف و حاشیه آن با گل وبرگهای ظریف آرایش یافته است. تاریخ این قطعه ۱۲۷۹ه.ق است و مهر قاطع با عبارت «نور چشم محمد حسین»در دو جای آن زده شده است. هیچ یك از بریدههای متعلقبه نویسنده، رقم و تاریخ ندارد، ولی از روی سنجش شیوهبرش و موضوع برخی از آنها با قطعه دكتر خسرو مرات،بیگمانیم كه قطعه همه از همین استاد یزدی است.
سلیمان زاده در ادامه افزود: به جز اینها سه بریده از این هنرمند نیز در سه مجموعهخصوصی در ایران و انگلستان نگاهداری میشود كه یكیاز آنها عبارت «یا ستار العیوب» به خط نستعلیق جلی كهحاشیة آن با برگهای شبدری بریده و آرایش یافته است،میباشد.
وی در این نشست با اشاره به کاغذبران سده ی چهاردهم هجری ذکر کرد:از كاغذبران سالهای نخست سدة چهاردهم هجری،ابراهیم نامی است كه قطعهای درشت از بریدههای او كهتركیبی از «بسمالله الرحمن الرحیم» و «یا علی مدد» و«الله، محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین» با رقم و تاریخ«ابراهیم ۱۳۰۹» در مجموعهای خصوصی در تهران نگاهداری میشود.
سلیمان زاده با اشاره به دیگر هنرمند این حوزه در سده چهاردهم بیان کرد: محمدمهدی شریف شریعتمداری از كتیبهنگاران وكاغذبران استاد سدة چهاردهم هجری دارای سه قطعهبریده به قطع بزرگ و كوچك كه پیش از این در مجموعهمحمدعلی مسعودی بوده است با شرح: قطعه بریده به قلمنستعلیق «یا كاشف الغم...»، همچنین قطعه بریده باعبارت «بسمالله الرحمن الرحیم، اللهم یا فارج، صلوات اللهعلی فاطمه وابیها و بعلها و بینها» در مجموعه استادغلامحسین امیرخانی، قطعهای بریده «و ان یكادالذینكفروا...» به قلم شكسته نستعلیق به روی زمینة مشكی،قطعهای به خط نستعلیق ششدانگ عالی در سه سطر باعبارت «قال یقول الله عزوجل ولایة علیبن ابیطالب...»،قطعه خط نستعلیق جلی با نام چهارده معصوم از كاغذمشكی به روی مقوای زمینه قهوهای روغن خورده درمجموعه مرحوم رضا مافی نگارگر و خوشنویس معاصر(پیكره ۳۴ س)، قطعه خط نستعلیق جلی بریده به رنگ زردبا عبارت «ناد علیا...» به روی كاغذ زمینه سرمهایروغنخورده بیرقم با تاریخ ۱۳۱۰ ه.ق در مجموعهمرحوم رضا مافی ، قطعه
خط نستعلیقدرشت بریده از كاغذ نخودی رنگ بر زمینه قهوهای بهمضمون «سلام علی ابراهیم» در مجموعه مستوفی مدیركتابفروشی مستوفی و از همه جالب توجهتر، بریدهای از اینهنرمند است كه به مدلول بیت: (بر صفحه چهرهها نوشتست خدا / از روز الست یا علی الاعلی) كه در دو سوی قطعه نوشته شده، از تركیب «یا حق» و«علی الاعلی» به خط توأمان مشكی به طور قرینهسازی وچپ و راست یا معكوس بریده و به روی مقوای زمینهنخودی رنگ به شكل چهره آدمی چسبانیده شده است.
وی در این نشست با اشاره به کاغذ بران ایرانی ذکر کرد: چنین پیداست كه در میان كاغذبران ایران برای نشاندادن استادی و چیرهدستی گاهی مسابقهای برگزار میشدهاست و ضمن سرودن اشعار فیالمجلس باید آن راكاغذبری میكردند و با سلیقه در زمینهای میچسباندند و بانظر داوران برنده و شاید پاداش و جایزهای نیز دریافتمیكردند.
این هنرمند با اشاره به هنرمندان این حوزه که گمنام باقی مانده اند ذکر کرد:از جمله این كاغذبران عبدالحسین هزارجریبی» است كه قطعهای بریده از سورة «حمد» در مجموعه خسروزعیمی در تهران، از ایشان با تاریخ ۱۳۰۷ ه. ق وجود دارد.
وی در خصوص ابزار های کار این هنر ذکر کرد: كاغذ، ساده یا رنگین، مقراض یا قیچی، كارد كوچك و یا كارد و گزنهای ویژه پوست بری «شفره»، قلمهایفلزی گوناگون، پیش تخته و مقوا از ابزار های کاغذ بری هستند.
سلیمان زاده با اشاره به کاربرد این هنر ذکر کرد:مهمترین و جالبترین ویژگی بریدهها در جنبة آذینی وآرایشی و چشمنوازی آنهاست. در برخی از كتابهایدستنوشت، چند برگ از آغاز و انجام كتاب را به جاینگاشتن شمسه، ترنج، سرلوح و خاتمه با بریدههایی ازكاغذهای رنگین میآراستند، در ضمن برخی از قرآنها ودیوانها از آغاز تا انجام با خط بریده ریز چیده و چسبانیدهشده كه نمونهای از حد اعلای حوصله، پركاری، دقت وظرافت است.
سلیمان زاده در پایان صحبت های خود بیان کرد: گاه برخی از دعاها، حدیثها، كلمات قصار، شعرهایپندآموز، نامهای پیامبران و امامان و مقدسان را برایپیشدیده داشتن یا تیمّن و تبرك، قطعه كرده با آرایشهای دیگر از دیوار اتاقها میآویختند و یا آنها را دررده قطعه خطهای خوش استادان خط در مرقعها صحافیكرده، نگاه میداشتند.
در ادامه ی این اختتامیه ضمن بازدید حضار از این نمایشگاه چنگیز سلیمان زاده ، ورک شاپ هنری قطاعی را برای شرکت کنندگان برگزار نمود و این بخش از اختتامیه نیز مورد توجه عموم قرار گرفت.
این اختتامیه پنج شنبه ۳ بهمن ماه از ساعت ۱۶ الی ۱۸ در مجتمع فرهنگی هنری شیخ صدوق(ره) برگزار شد.
ارسال دیدگاه