شورای عالی آموزش و پرورش:
انطباق كتابهای درسی سوادآموزی بر اساس مصوبه شورای عالی آموزش و پرورش
خبرگزاری پانا: وظیفه نظام آموزشی ایجاد و انتقال رفتارها و نگرشهای مطلوب و مورد نیاز جامعه و فراگیران از طریق برنامههای درسی با هدایت معلمان است.
تحقیقات نشان داده كه سوادآموزی در توسعه اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، دینی و سیاسی اثر مثبت داشته است كه در این میان سهم منابع و كتابهای آموزشی را نباید نادیده گرفت. محتوای كتابهای آموزشی بزرگسالان نقش حیاتی در بهبود زندگی آنها دارد و اگر در ارتباط با مسائل و نیازهایشان باشد مورد استفاده قرار گرفته و عملاً مؤثر خواهد بود. آموزش سوادآموزان زمانی نقش خود را خوب ایفا میكند كه محتوای آموزش تدوین شده دربرگیرنده اهداف برنامه درسی باشد.
سازمان نهضت سوادآموزی نیز براساس مصوبه هشتصد و سی و سومین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش موظف به اجرای ساختار جدید (مرحله اول آموزش بزرگسالان) شد؛ این مرحله در سه عنوان دوره تعریف شده است: ۱ـ?دوره سوادآموزی ۲ـ دوره تحكیم سواد ۳ـ دوره انتقال
اولین دوره از مرحله آموزش بزرگسالان (دوره سوادآموزی) به منظور دستیابی افراد بزرگسال به حداقل سواد است كه به منظور تحقق اهدافی مبنیبر: كسب مهارت خواندن و نوشتن ـ فهم و درك متون ساده فارسی ـ انجام محاسبات ریاضی در حد چهارعمل اصلی ـ آشنایی با قرآن و كسب مهارتهای اولیه روخوانی قرآن ـ آشنایی بیشتر با معارف دینی و فرهنگ اسلامی به میزان حداقل ۴۰۰ و حداكثر ۵۰۰ ساعت آموزش طراحی و اجرا میشود. برای تحقق اهداف فوق در این دوره، دو عنوان كتاب [سوادآموزی جلد(۱) و (۲)] طراحی و در چرخه فرآیند آموزش قرار گرفته است.
به منظور تعیین میزان مناسب بودن محتوای تعیین شده برای فراگیران باید محتوا مورد ارزشیابی قرار گیرد و از جنبههای مختلف تحت عنوان تحلیل كتب درسی بررسی شود. یكی از این جنبهها اهداف برنامه درسی دوره سوادآموزی است كه در قالب دو كتاب تدوین شده است.
به منظور تعیین میزان كفایت و پوشش محتوای تعیین شده برای سوادآموزان نیز لازم است محتوای این دوره مورد ارزشیابی قرار گیرد، هرچه میزان انطباق محتوای كتابهای درسی با اهداف تعیین شده بیشتر باشد توفیق تحقق اهداف دوره بیشتر خواهد بود. در این راستا پژوهش حاضر در صدد است محتوای دورهی سوادآموزی را در راستای كفایت و پوشش اهداف برنامه درسی دورهی سوادآموزی برای كتابهای تازه تالیف بررسی كند. بنابراین پژوهشگر به دنبال پاسخگویی به این سؤال است كه: آیا محتوای كتابهای دوره سوادآموزی اهداف پیشبینی شده این دوره را پوشش میدهد؟
بحث و نتیجهگیری:
نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد كه طبق نظر آموزشیاران شهر تهران كتابهای دوره سوادآموزی با اهداف مصوب شورای عالی آموزش و پرورش انطباق دارد و تفاوت بین كتابهای این دوره از نظر توجه به اهداف از پیش تعیین شده (مصوب شورای عالی آموزش و پرورش) برای این دوره معنادار است. همچنین اندازه اثر حاصل از میانگین محاسبه شده و مقایسه شده ۹ پرسش پژوهش به شكل معنیداری نشان میدهد كه محتوای این دوره اهداف دانشی، نگرشی و مهارتی در حیطه خواندن و نوشتن، حساب كردن، روخوانی قرآن و آشنایی با معارف اسلامی و احكام (كتابهای دورهسوادآموزی) را در حد زیادی پوشش میدهد.
بطور كلی این نتیجه به مفهوم آن است كه:
۱ ـ برنامه درسی دوره سوادآموزی مصوب شورای عالی آموزش و پرورش، منطبق با نیازها و علایق سوادآموزان تهیه و تدوین شده است. زیرا بیشتر جامعه نمونه «آموزشیاران» هدفهای آموزشی این دوره را متناسب با علایق و نیازهای مخاطبان خود دانسته و در پرسشنامه به محتوای منطبق بر هدفها گزینههای بالاتر از حد متوسط را انتخاب كردهاند.
۲ ـ محتوای آموزشی كتابهای سوادآموزی منطبق بر هدفهای آن دوره «مصوب شورای عالی آموزش و پرورش» تألیف شدهاند كه نشانگر توجه مولفان كتب به هدفهای آموزشی است به عبارت دیگر مولفان كتابها هدفنگر بودهاند.
۳ ـ هرچند كه در سوابق و اسناد موجود و اظهارات دستاندركاران تالیف كتابهای درسی سوادآموزی به اعتبار بخشی برنامه درسی اشاره نشده است ولی با توجه به نتایج این پژوهش به نظر میرسد كه این مهم اتفاق افتاده است.
۴ ـ از جمله دلایل متقن كه میتوان بر روی نتایج این پژوهش تاكید كرد؛ فرایند تهیه برنامه درسی و تالیف كتابها در چارچوب مراحل تهیه و تدوین تولید مواد آموزشی بزرگسالان توصیه شده از سوی یونسكو است كه در بررسیهای به عمل آمده از اسناد و سوابق كار و اظهارات دستاندركاران حوزه تالیف به دست آمده است.
۵ ـ نكته مهم دیگری كه بر نتایج این پژوهش تاثیرگذار بود، فرایند اجرای آزمایشی محدود و گسترده و اعتبار بخشی كتابها پس از هر مرحله اجراست كه اصلاحاتی را در محتوای آموزشی رقم زده است. «به استناد بررسی سوابق و اسناد مربوطه به اعتبار?بخشی در حوزه تألیف».
۶ ـ بطور كلی پژوهشهای انجام گرفته درخصوص سایر كتابهای آموزشی در حوزه سوادآموزی غالباً تحلیل محتوا به روش ویلیام رومی است كه بیشتر به سطح خوانایی محتوا، ضریب درگیری، ساختار فیزیكی، ساختار محتوایی، ویرایش فنی، اصول سازماندهی محتوا پرداخته شده است و پژوهشی در مورد تحلیل محتوای كتب سوادآموزی از منظر كفایت و پوشش محتوا برای اهداف پیشبینی شده دوره سوادآموزی انجام نگرفته است.
هر پژوهشی بر نكته خاصی تاكید ورزیده و برخی نكات را نادیده گرفتهاند و در واقع تحلیلی مبتنی بر هدف صورت نگرفته است. هرچند كه در نتایج آنها بر تهیه و تولید مواد آموزشی متناسب با ویژگیهای مخاطبان، اهداف آموزشی دورهها و رعایت اصول تهیه و تدوین محتوای بزرگسالان تاكید شده است.
۷ ـ برای نمونه، سعیدی (۱۳۸۵) در پژوهشی با عنوان «بررسی اثر بخشی و مطلوبیت كتابهای طرح آزمایشی دوره مقدماتی در مقایسه با كتابهای قبلی» به این نتیجه رسید كه در هر سه كتاب مورد بررسی ضریب درگیری در خصوص ارائه دانستنیها، تقویت مهارتها، همخوانی متن با تصاویر، همخوانی متن با نیاز سوادآموزان، متناسب بودن پرسشها با توانایی سوادآموزان، مشاركت سوادآموزان در یادگیری، كیفیت تصاویر، مناسب بوده و ارزیابی آموزشیاران در خصوص دو كتاب ریاضی و خواندن و نوشتن در مقایسه با كتابهای قبلی بسیار مثبت بوده است.
میزان یادگیری سوادآموزان چه در مشاهده حضوری، مصاحبه و چه در مقایسه نمرات گروه آزمایشی (آنهایی كه با كتاب جدید آموزش دیدند) و گواه (آنهاییكه با كتاب قبلی آموزش دیدند) با كتاب جدید بهتر و مؤثرتر از كتاب قبلی بوده است.
۸ ـ از بررسی پژوهشهای انجام گرفته چنین استنباط میشود كه در گذشته كتابهای سوادآموزی فاقد برنامه درسی بوده است و در آنجا رویكرد، اهداف و فرآیند تالیف محتوای آموزشی بزرگسالان به صورت مستند ارائه نشده است كه محققان بتوانند محتوای آموزشی را با آنها تطبیق یا تحلیل محتوای كتب سوادآموزی را از منظر كفایت و پوشش محتوا برای اهداف پیشبینی شده دورهها مورد پژوهش قرار دهند. این پژوهشها بیشتر مبتنی بر نیازها بوده است.
۹ ـ از جمله دلایل در خصوص بند ۸ میتوان به اظهارات مدیران ارشد سازمان مبنی بر اینكه نخستین برنامه درسی مصوب در حوزه سوادآموزی در سال ۸۹ تدوین و به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسیده است؛ اشاره كرد.
این پژوهش در سال ۱۳۹۲ در سازمان نهضت سوادآموزی انجام شده است. در این جا وظیفه داریم از همفكری و همكاری آقایان نامجومنش، نوایی و ریاحی مدیران و كارشناسان ارشد سازمان كه در شكلگیری این مهم نقش ارزنده داشتهاند تشكر كنیم.
ارسال دیدگاه