وحیدی آل آقا:
وزیر نفت باید چهره سیاسی باشد/ صنعت نفت ˝سر˝ ندارد
خبرگزاری پانا:مهندس علی اکبر وحیدی آل آقا گفت: وزیر نفت باید چهره سیاسی باشد.
به گزارش پانا، وحیدی آل آقا دانش آموخته مهندسی نفت از امپرال کالج لندن است و تقریبا در تمام بخش های صنعت نفت حضوری موثر داشته است؛ از مناطق عملیاتی در جنوب تا اوپک.
به اعتقاد او باید نقد زمانی مطرح شود که فایدهای هم داشته باشد. کوبیدن افراد صحیح نیست وفایدهای هم ندارد. مشکل ما این است که نقادی را به زمان کنار رفتن افراد از یک مسوولیت موکول میکنیم که در واقع این نوع نقادی قابل قبول نیست.
مهندس علی اکبر وحیدی آل آقا از همان ابتدا تاکید کرد که برای گفتوگو وارد نقد عملکرد مدیران فعلی نمیشود. دلیل این کار را هم این گونه توضیح داد: "باید تا زمانی که فردی مسوولیتی برعهده دارد عملکردش نقد شود؛ چرا که فرد میتواند نقدهای وارد شده را در صورت صحت برطرف کند."
از جمله سوابق مدیریتی وی می توان به مدیرعاملی شرکت بهره برداری آغاجاری، عضو هیئت مدیره و مدیر مهندسی شرکت های ملی حفاری، فلات قاره و مهندسی توسعه نفت، قائم مقام شرکت مهندسی و توسعه نفت، مشاور مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت، هماهنگ کننده فنی دعاوی نفتی ایران در دیوان لاهه و کارشناس ارشد محیط زیست دبیرخانه اوپک اشاره کرد.
اگرچه وی اکنون بازنشسته محسوب می شود اما همچنان در صنعت نفت فعال است. البته این بار در یک شرکت خصوصی و به عنوان مشاور مدیران فعلی.
همچنین با وحیدی آل آقا پیرامون انتخاب تیم جدید نفتی دولت یازدهم و شرایط کنونی صنعت نفت به گفت وگو نشست که متن آن به شرح دیل است:
** آیا میتوان عملکرد وزیران نفت را با هم مقایسه کرد و اعلام کرد که فلان وزیر بهتر از دیگران عمل کرده است؟
زمانها با هم قابل مقایسه نیستند؛ چرا که بهطور مثال مخازن نفتی کشور در ابتدا فشار بالایی داشتند بهطوری که از یک چاه بیش از ۱۰۰ هزار بشکه نفت خام تولید میشد. این در حالی است که به دلیل کاهش فشار مخزن- که امری طبیعی است - تولید از آن مخازن وچاه ها درحال حاضر نسبت به آن زمان کاهش یافته است. این ربطی به عملکرد مسوولان دیروز و امروز ندارد. برخی به نادرست تولید نفت خام کشور را با قبل از انقلاب مقایسه میکنند که قیاس اشتباهی است. همه وزیران نفت با توجه به شرایط خود تلاش کرده اند. البته همه آنها هم نقاط قوت و هم نقاط ضعف داشتهاند.
** آیا به تولید رسیدن طرح های توسعه میادین معیار خوبی برای بررسی عملکرد مدیران نفتی است؟
یک میدان هیدروکربونی از زمانی که تشخیص داده میشود تا زمانی که به بهرهبرداری میرسد ۴ تا ۱۰ سال زمان نیاز دارد. به طور کل اینگونه نیست که یک مسئول هم عملیلات کشف و توصیف را انجام دهد و هم توسعه و در نهایت در مراسم بهرهبرداری آن هم شرکت کند.
جمله " دیگران کاشتند و ما خوردیم. ما بکاریم و دیگران بخورند." مناسب چنین شرایطی است. طرحهای نفتی یک پروسهی طولانی را میطلبد. هر کدام از عزیزان که پروژههای این چنینی را آغاز کردهاند، بعید است که در مراسم بهرهبرداری آن سمتی داشته باشند. آنهایی هم که بهرهبرداری کردهاند بعید است که از ابتدای اجرای طرح حضور داشته باشند.
علاوه بر شرایط متفاوت ، امکانات عامل دیگری است که به دلیل آن نمیتوان عملکردهای دو مدیر در دوران گذشته را مقایسه کرد. این امکانات هم مالی و هم ابزاری است. در یک دوره شاهدیم که از نظر اختصاص بودجه و صدور مجوز دست وزارت نفت باز بوده و در دورهای دیگر بسیار بسته بوده است. همین امر در مورد ابزار کار نیز صدق می کند.
البته یکی ازعوامل بسیار مهم هم مدیریت است. با انتصاب نمی شود یک فرد را مدیر کرد؛ چرا که مدیر باید دارای چند بعد باشد. یک مدیر با تدبیر از امکانات نرمافزاری، سختافزاری، مغزافزاری و ساختارافزاری در جهت رسیدن به اهداف سازمان استفادهی بهینه میکند و در حقیقت مدیریت هم علم است هم هنر که همه افراد دارای این توانمندی ها نیستند.
وزیر نفت یک چهره سیاسی است
** انتخاب وزیر نفت از خارج از صنعت نفت انتخاب درستی است؟
من وزیر نفت را یک چهره سیاسی میدانم که باید هم اینگونه باشد.همه جای جهان هم این طور است. منافع حاصل از نفت یک بعدی نیست. تصمیمگیریهای نفتی تصمیمهای صرف مهندسی نفت و یا اقتصادی نیست. بهطور مثال اگر دو گزینه صادرات گاز وجود داشته باشد که یکی نسبت به دیگری اقتصادیتر باشد، ممکن است مهندس نفت به خیال خود گزینه اقتصادی را انتخاب کند در حالی که گزینه دیگر به دلیل این که کشورهای وارد کننده گاز - که ممکن است پتانسیل خطر هم برای کشور ما داشته باشند- را وابسته به ایران کند در اولویت باشد و من حیث المجموع اقتصادی تر باشد ولی برای مهندس ارزیابی این امور روشن نباشد. به همین دلیل وزیر نفت باید یکی از اعضای تیم سیاسی ادارهکنندهی مملکت باشد که سیاستهای موردنظر را اجرا کند، اما به همان اندازه و دلیل هم وزیر نباید در بدنهی کارشناسی صنعت نفت دخالت کند.
** منظور شما از دخالت نکردن وزیر نفت در بدنه کارشناسی نفت چیست؟
برای انتخاب یک وزیر نفت موفق، نیازی نیست فرد از بدنه صنعت نفت انتخاب شود اما برای انتخاب مدیر عامل شرکت ملی نفت و سایر شرکتهای تابعه باید افراد را از بدنه انتخاب کرد. در واقع حرکت اتوبوسی مدیران به دلیل نبود شناخت است. اگر مدیر شرکت از بدنه انتخاب شود میتواند افراد را به درستی انتخاب کند اما اگر کسی از بیرون بیاید به دلیل نداشتن شناخت، تغییرات زیادی را انجام میدهد. در نتیجه بهرهوری کاهش مییابد و در برخی مواقع موجب افسردگی و دلزدگی افراد مجموعه میشود.
ما در مورد نیروی انسانی خیلی خبط و خطا داشتیم. در کل نسبت به این موضوع معترض هستم؛ چرا که کارکنان نفت، کارکنان نفت هستند، نه آدمهای آقای فلانی یا بهمانی. صنعت نفت برای آن که موفق باشد باید پیوستگی داشته باشد. سوزاندن مدیران هر چهار سال یکبار فاجعه است. البته هیچ گروه خاصی مد نظرم نیست؛ چرا که در هر دوره این اتفاق افتاده است.
سالها صرف میشود تا فردی با مسائل صنعت نفت آشنا شود - منظورم وزیر نفت نیست بلکه مدیران صنعت نفت است- اما به محض اینکه این فرد یک جمله بگوید که با سلیقه یکی از مدیران بالایی متفاوت باشد کنار گذاشته میشود.
برخی فکر میکنند اگر مدیر شدند دیگر در تمام شاخهها بهترین و بالاترین هستند در صورتی که وقتی فرد درگیر کارهای اداری و روزمره میشود از کار علمی و فنی خود عقب میافتد.
نفت "سر" ندارد
** البته برخی معتقدند که از بدنه نفت کسی باقی نمانده است.
قبول ندارم که در بدنه نفت کسی نمانده و یا این که بدنه از افراد توانمند خالی شده است. این حرف بیانصافی است چرا که آدمهای بسیار توانمند و باسوادی در مناطق نفتخیز جنوب، فلات قاره و دیگر شرکتها وجود دارند.
اما اگر منظور از بدنه این است که در سطح بالای صنعت نفت فردی باقی نمانده است، بله، وجود ندارد. به دلیل اینکه هر چند سال یکبار "سر" بدنه زده شده است. البته در این پروسه همه نقش داشتهاند و این موضوع معطوف به دوران خاصی نیست. همه نیز با این توجیه که چون نفر قبلی این کاره نبوده است تصمیم به حذف افراد گرفتند.
** بر این اساس بهتر است که در دوره جدید مدیران تغییر نکنند؟
نه لزوماً این طور نیست؛ مثلاً کسی که شش ماه پیش از خارج از صنعت نفت آمده که جزء بدنه محسوب نمیشود. کسانی باید مسوولیت اجرایی را در صنعت نفت کشور داشته باشند که با آن آشنایی داشته باشند. از سوی دیگر اگر فردی دو سال در صنعت نفت حضور داشته و این آشنایی را کسب کرده است حرفی نیست از سوی دیگر اگر فردی حتی بعد از ۳۰ سال این آشنایی را ندارد، صلاحیت چنین جایگاهی را ندارد. منظور شناخت گسترده و صحیح است نه صرف سال های حضور.
انتخاب وزیر جدید از وزرای سابق کاهش کارایی می آورد
** انتخاب وزیر نفت جدید از میان وزرای سابق کار درستی است؟
از نظر کارشناسی هیچ اشکالی ندارد و از نظر منطقی بسیار هم خوب است که فردی که تجربه دارد را به این سمت منصوب کنیم، اما در کشور ما نه؛ چرا که رسانههای ما عادت دارند تمام سوابق فرد را بیرون بکشند دعواهای گذشته را زنده کرده و شروع به جوسازی کنند. دراین شرایط فرد نمیتواند به خوبی عمل کند. بخشی از کارایی و کارآمدی بستگی دارد به اینکه بگذارند فرد کار کند.
** فردی که برای وزارت نفت انتخاب میشود چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
اول اینکه مدیر خوبی باشد و حداقل در یکی از زمینههای مربوطه مانند اقتصاد یا نفت تخصص داشته باشد. باهوش باشد و قدرت تشخیص داشته باشد. همچنین از نظر اعتقادی باید اعتقادات مشخص و محکمی داشته باشد. پاک و صادق باشد و در آخر باید بتواند کار کند. باید علاوه بر استعداد مدیریت، علم مدیریت هم داشته باشد.
** شنیده شده برخی افراد برای همکاری با دولت یازدهم شرط و شروطی قائل شدهاند!
اگر فردی کاری بلد است که میتواند باری را از دوش مردم بردارد، بیانصافی است که برای انجام این کار قید و شرط قائل شود. در اصل باید شرط افراد این باشد که به آن ها اجازه داده شود این بار بر زمین مانده را بردارند.
تحریم خلاقیت ایرانیان را تشدید کرد
** وضعیت تحریم علیه صنعت نفت کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
عملاً نفت در یک بازه زمانی بیش از یک سال به همان مقدار که تولید میشود به همان مقدار هم مصرف میشود. برخی از کشورهای شناخته شده با توجه به منافع غرب ظرفیت تولید نفت خام خود را افزایش دادند تا نیاز برخی از مشتریهای ایران را تامین کنند. در کل با تحریم نفت ایران، تعدادی از پالایشگاههای مشتری نفت ایران بدون خوراک ماند که همین امر آنها را مجبور کرد سراغ دیگر صادر کنندگان نفت بروند از سوی دیگر بعضی از مشتریان این کشورهای صادرکننده بدون خوراک ماندند که در نهایت آنها مجبور شدند خوراک مورد نیاز پالایشگاه هایشان را از ایران تامین کنند. پس تنها تغییر در خریدارهای نفت ایران ایجاد شد و در واقع خریداران جدید نفت ایران بیشتر کشورهای جهان سومیها هستند.
البته تحریمها چندان پایدار نیست؛ چرا که تعادل بازار به هم میخورد. در واقع در اثر تحریم نفتی که وارد بازار میشود از آن چه که مورد نیاز است کمتر است و این موجب افزایش قیمت نفت خام میشود و در نهایت تحریمکنندگان برای آن که ضرر نکنند قیمت کالاهای صادراتی خود را افزایش میدهند و این چرخه نامطلوب بی ثبات است.
البته با توجه به این که خلاقیت انسان در دوران احتیاج تشدید میشود، میتوان با خلاقیت موانع تحریم را کم اثر کرد که طی شرائط جنگ تحمیلی و تحریم های قبلی این اتفاق افتاده است.
** خلاقیتهایی که در دوسال اخیر برای مقابله با تحریمها صورت گرفت چه بود؟
یکی از مشکلات این است که اگر خلاقیتها بروز داده شود در شرایط کنونی ممکن است با آن ها نیز رویارویی گردیده و باز هم فشارها تشدید شود. برای احتراز از زیاده گویی حداقل می توان گفت که ایرانیان از نظر هوش اصلا پایین تر از هیچ گروه دیگری نیستند و برای کاربرد علمی اقتصادی آن باید در شرایط بروز قرار بگیرند.
قرارداد مشارکت در تولید نوع جدیدی از قرارداد نیست
** قرارداد مشارکت در تولید چقدر میتواند در شرایط فعلی کشور موثر باشد؟
قرارداد مشارکت در تولید اصلا قرارداد جدیدی نیست. در واقع این نوع قرارداد در کشور ما نه به نام مشارکت در تولید بلکه از نظر محتوایی از سال ۱۳۳۷ وجود داشت. اما قبل از انقلاب طبق ماده اول قانون نفت مصوب سال ۱۳۵۳ ممنوع شد و در ماده سوم همان قانون تنها در بخش پایین دستی قابل اجرا بود.
** علت ممنوعیت قراردادهای مشارکت در تولید چه بود؟
ممنوعیت قرارداد مشارکت در تولید همزمان با تاسیس سازمان اوپک بود؛ چرا که باید کنترل و مالکیت کامل بر تولید نفت کشور صورت میگرفت، اما با وجود این قرارداد نمیشد بر تولید و فروش نفت کنترل کامل و قطعی داشت. از سوی دیگر کشور میزبان تسلط چندانی بر فروش و مشتریان نفت خود ندارد؛ به طور مثال پیش از انقلاب نفت ایران به اسراییل فروخته میشد اما پس از پیروزی انقلاب فروش نفت به آن کشور ممنوع است. در نظر بگیرید در صورت وجود چنین قراردادی در شرایط موجود طبق شکل فعلی این نوع قراردادها به دلیل مشارکت در تولید و مالکیت شرکت نفت خارجی به سهم خویش، نمیتوانستیم مانع از فروش نفت او به هرکجا و هر کشوری که بخواهد بشویم. البته این امر مطلقاً دلیل ممنوعیت ادامه عقد این قراردادها در سال ۱۳۵۳ نبود بلکه به عنوان دلیلی بر ضرورت تعمق بیشتر ذکر گردید.
حمایت از قرارداد مشارکت در تولید در صورت تشابه با موارد انگلیسی آن
**در قرارداد مشارکت در تولیدی که اخیرا مطرح شده است، قطعا باید اینگونه ایرادات برطرف شده باشد؟
حدود ۱۰ سال پیش در یک همایش داخلی یک سخنران خارجی با وقاحت اعلام کرد که " انگلیس، نروژ و مصر قرارداد مشارکت در تولید و یا حتی امتیازی دارند، شما ایرانیها فکر میکنید که فقط خودتان میفهمید." من همان جا به این فرد پاسخ دادم که شرایط ایران با مصر بسیار متفاوت است، چرا که ایران بیش از ۱۰۰ سال سابقه و قریب به همان تعداد سال ذخایر نفتی باقی مانده دارد و قطعاً مصر را مبنا نمی داند. اما در کل اگر یک شرکت نفتی حاضر بشود با ایران با همان شکل و محتوایی که با انگلیس و نروژ قرارداد مشارکت در تولید بسته است، قرارداد ببندد، شخصا این امر را پیشنهاد و به عنوان یک کارشناس و مسئول حتی در کمسیون های ذیربط مجلس از این موضوع حمایت میکنم.
قرارداد مشارکت در تولید در واقع یک اسم است. در قرارداد مشارکت طرف قدرتمند تصمیم گیرنده است و در نهایت سهم مشخص شده طرف مقابل را میپردازد. در قراردادهای مشارکت در تولید سهم ایران و شرکت خارجی ۹۳ به ۷بود اما این شرکت مشارکت کننده بود که خواسته های خود را به کشور تحمیل میکرد به طوری که این تعهد را از کشور میزبان میگرفت که نباید قانونی را تصویب کند که مغایر با منافع این شرکت باشد.
این درخواست را هیچ شرکتی نمیتواند از کشوری مانند انگلیس داشته باشد. از سوی دیگر قرارداد مشارکت در تولید در انگلیس برای بخش کوچکی از یک میدان عملی میشود بهطوری که یک میدان را به پنج تا شش بلوک تقسیم میکند. این در حالی است که قرارداد مشارکت در تولید ایران بخش عمده ای از منطقه خلیجفارس را شامل میشد!
قرداد مشارکت در تولید تنها در شرایط قبول حاکمیت میزبان
** در چه شرایطی این نوع قرارداد مناسب است؟
یکی از خصوصیات حکومت، قانونگذاری است و اگر این خصوصیت را از خود سلب کند در ماهیتش اشکال پیدا می کند. مانند این است که شما وکیل فردی شوید و بعد شما هم این حق را به دیگری واگذار کنید. در این شرایط شما دیگر وکیل نیستید، بلکه نفر دوم وکیل است.
اگرمقصود قراردادهایی باشد که با کشورهای پیشرفته و صنعتی امضاء می کنند که حق حاکمیت و قانونگذاری و کنترل را از کشور میزبان سلب نمی کند ومثلا اگر قانون مالیاتی کشور تغییر کرد شرکت امضاءکننده قرارداد متعهد باشد که طبق آن عمل کند، خیلی هم خوب است و ایرادی ندارد، اما قراردادی که آنها حاضرند با ما بندند "اسمش" قرارداد مشارکت در تولید است ولی محتوای آن بسیار متفاوت است.
کشورهای در حال توسعه مانند ویتنام و مالزی نیز قرارداد مشارکت در تولید دارند ولی ماده ثبات هم دارد که مثلا اگر قانون مالیاتی کشور تغییر کرد شرکت امضاءکننده قرارداد از آن تغییر معاف خواهد بود.
عدم آشنایی مدیران وتبلیغات پنهانی دلیل مطرح شدن قرارداد مشارکت در تولید
** پس چرا دوباره این نوع قرارداد مطرح میشود؟
متاسفانه تعداد زیادی از مدیران به دلیل عدم آشنایی با محتوای این قراردادها یا برخی به دلیل تبلیغات قوی و پنهانی شرکتهای نفتی به این نوع قراردادها متمایل شدهاند. ولی بدون شک اکثریت قریب به اتفاق این مدیران حسن نیت داشته و باور دارند که قراردادهای خوبی هستند .
** پس قرارداد مشارکت در تولید به نفع کشور نیست؟
بطور مطلق نمی توان گفت نه . مثلاً برای توسعه میادین وتولید نفت از دریای خزر که دانش آن را نداریم و سرمایه زیادی را میطلبد و ریسک هم بسیار بالاست میتواند بهترین نوع قرارداد باشد.
مخالفت با توسعه میادین مشترک با قرداد مشارکت در تولید
** میادین مشترک چهطور؟
با کاربرد قراردادهای مشارکتی در میادین مشترک شدیدا مخالف هستم. البته ممکن است گفته شود که شاید سیاست وزارت نفت به این سمت باشد. اما با تمام احترام نسبت به مدیران تاکید می کنم تنها راه تولید بهینه از میادین مشترک از طریق مدیریت مشترک و یکپارچه مخزن توسط صاحبان این مخازن محقق میشود.
یعنی کشورهایی که در مخزن سهم دارند یک شرکت تشکیل دهند تا این شرکت راساً به توسعه میدان بپردازد و یا با یک شرکت خارجی قرارداد ببندد. این کار باید برای هر میدان مشترک انجام شود. براین اساس یک شرکت مشاور بیطرف انتخاب میشود تا هر ساله سهم هر کشور را مشخص کند، چرا که اطلاعات ما از مخزن و در نتیجه سهم شرکا در طول زمان میتواند تغییر کند و بعد درآمدهای کلی را براساس همین سهم تقسیم کند. اینگونه مخزن یک مدیریت دارد و به طریق بهینه مدیریت و تولید می شود. در غیراین صورت چون هر کشوری میخواهد سهم بیشتری از مخزن را ببرد به کل مخزن آسیب وارد میشود.
** اما ایران تاکنون موفق به انجام این کار نشده است؛ تنها در یک میدان مشترک و آن هم در گذشته دور.
بله چون در صورت چنین اتفاقی منافع کشورهای ثالث تامین نمیشود به همین دلیل این کشورها اجازه نمیدهند که کشورهای منطقه به چنین همکاری دست یابند. در واقع منافع مصرفکنندهها در صورت متحدشدن تولید کنندگان به خطر میافتد. به همین علت بخش عظیمی از درگیریهای بین کشورهای منطقه و اختلافات فرقهای برای آن است که این گونه اتحاد ها حاصل نشود. البته بر اساس آنچه شنیده ام تشکیل کمیته مشترک با عراق واقع شده و نتایج راضی کنندهای داشته است.
منبع : ایسنا
ارسال دیدگاه