گام‌های تحولی بهزیستی برای تحقق «سالمندی سالم» و توانمندسازی ناشنوایان/ اجرای نقشه جامع اقتصاد نقره‌ای و صفر شدن صف انتظار زنان سرپرست خانوار

به گزارش پانا، نشست خبری سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، به مناسبت گرامیداشت روز جهانی ناشنوایان و کم‌شنوایان و هفته سالمندان، امروز چهارشنبه ۸ مهرماه با حضور مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، معاونان سازمان و اصحاب رسانه در سالن فیاض‌بخش این سازمان برگزار شد.

سید جواد حسینی در ابتدای این نشست با قدردانی از خبرنگاران برای توجه و انعکاس اخبار حوزه بهزیستی، اظهار کرد : در حال حاضر حدود ۱۱ میلیون نفر از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل می‌دهند. همچنین بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از افراد دارای معلولیت، ناشنوا یا کم‌شنوا هستند. 

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به یکی از ۱۳ چرخش تحول‌آفرین این سازمان با عنوان «چرخش از سالمندی مخاطره‌آمیز به سالمندی سالم» اظهار کرد: ایران با حدود ۱۳ درصد جمعیت بالای ۶۰ سال، از نظر جمعیت‌شناختی در مرحله ورود به سالمندی قرار دارد؛ اما سرعت این تغییر، کشور را با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند.

وی افزود: رشد عمومی جمعیت کشور حدود ۱.۲۴ درصد و رشد جمعیت سالمند حدود ۴.۴۸ درصد است؛ یعنی جمعیت سالمند بیش از چهار برابر سریع‌تر از جمعیت عمومی رشد می‌کند. به گفته حسینی، پنجره جمعیتی کشور در فاصله سال‌های ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲ بسته می‌شود و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد سهم سالمندان تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۳۱ تا ۳۳ درصد جمعیت برسد.

حسینی سالمندی را از جمله بحران‌های اجتماعی دانست که ممکن است در ابتدا به‌روشنی دیده نشوند، اما بر ابعاد مختلف جامعه اثر بگذارند افزود : برای این پدیده برنامه‌ریزی نکنیم، با سالمندی سخت و مخاطره‌آمیز روبه‌رو می‌شویم. باید این مسیر را به سمت سالمندی سالم تغییر دهیم.

ابعاد اجتماعی و اقتصادی سالمندی

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره بودن مسائل سالمندان گفت: حدود ۲۶۰ هزار سالمند با معلولیت زندگی می‌کنند و سالمندی زنان سرپرست خانوار، تنهایی سالمندان و کاهش حمایت خانواده‌ها از دیگر موضوعاتی است که باید در سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.

وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از سالمندان مستمری بازنشستگی دریافت نمی‌کنند، افزود: کاهش درآمد سالمندان با افزایش هزینه‌های زندگی و سلامت هم‌زمان شده است. بر اساس داده‌های ارائه‌شده در این نشست، میانگین دهک درآمدی سالمندان بالای ۷۰ سال از گروه سنی ۶۰ تا ۷۰ سال پایین‌تر است و در ۳۰ استان کشور نیز میانگین دهک درآمدی سالمندان از میانگین کل جمعیت پایین‌تر گزارش شده است.

حسینی همچنین گفت که پس از ۷۰سالگی، شاخص درآمدی سالمندان حدود ۷۰ درصد و شاخص دارایی آن‌ها حدود ۴۵ درصد کاهش پیدا می‌کند.

وی اضافه کرد : ۹ درصد سالمندان کشور از بیماری‌های خاص رنج می‌برند تحت بخش قابل توجهی از سالمندان تحت پوشش بهزیستی نیز دارای معلولیت شدید یا خیلی شدید هستند.

حسینی با اشاره توجه به سالمندی نباید فقط به حمایت‌های درمانی و مالی محدود شود و افزود: احساس تنهایی و مشکلات روان‌شناختی از مهم‌ترین مسائل سالمندان است. به گفته او، ایجاد فرصت برای تعامل اجتماعی و دسترسی به خدمات روان‌شناختی می‌تواند به ارتقای کیفیت زندگی سالمندان کمک کند.

برنامه‌های بهزیستی برای سالمندی سالم

حسینی با اشاره به برنامه‌های دبیرخانه شورای ملی سالمندان گفت: تدوین چارچوب صدور مجوز برای مراقبان رسمی سالمندان در دستور کار قرار گرفته است تا مراقبان آموزش‌دیده بتوان است تا مراقبان آموزش‌دیده بتوانند به سالمندان تحت پوشش و سایر اشتغال سالمندان و توسعه مشاغل مرتبط با سالمندی را از ظرفیت‌های مهم این حوزه دانست و افزود: در سال گذشته ۱۳ هزار فرصت شغلی برای سالمندان ایجاد شده است. به گفته حسینی، توسعه مشاغل مراقبتی و خدماتی در کنار مشاغل خانگی و محله‌محور، می‌تواند هم به اشتغال سالمندان و هم به ایجاد فرصت شغلی برای دیگر گروه‌ها کمک کند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین از تدوین نقشه جامع اقتصاد سالمندی در ۱۴ حوزه خبر داد و گفت: «اقتصاد نقره‌ای» می‌تواند بخشی از ظرفیت‌های اقتصادی مرتبط با سالمندی را فعال کند. او از برنامه‌ریزی برای برگزاری نمایشگاه اقتصاد نقره‌ای و تدوین سند جامع اشتغال سالمندی نیز خبر داد.

به گفته حسینی، جایزه ملی تجربه سالمندی نیز برای نخستین‌بار به ۱۰ سالمند فعال در حوزه‌هایی از جمله نویسندگی، سلامت، کارآفرینی، هنر و ورزش اهدا می‌شود. او همچنین از نهایی شدن آیین‌نامه «بانک زمان» خبر داد و گفت این طرح قرار است با همکاری مجمع خیرین کشور در مناطق ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۵ تهران به‌صورت آزمایشی اجرا شود.

حسینی با اشاره به اقدامات حوزه مشاوره گفت: ۳ هزار و ۵۰۰ مشاور در مراکز مشاوره آموزش دیده‌اند تا خدمات تخصصی‌تری به سالمندان ارائه دهند. همچنین روان‌شناسی سالمندی به‌عنوان یکی از حوزه‌های تخصصی دریافت مجوز خدمات مشاوره تعریف شده است.

وی افزود: در قالب طرح سلام محله، ۲ هزار و ۷۵۰ مرکز فعالیت می‌کنند که نزدیک به ۴۰۰ مرکز آن به محل برگزاری برنامه‌های مهر و گفت‌وگو برای سالمندان تبدیل شده است. در این مراکز، آموزش‌هایی درباره تغذیه، ورزش، خواب، ارجاع خدمات و ارتقای کیفیت زندگی ارائه می‌شود. به گفته حسینی، ۷۰ هزار سالمند در این مراکز غربالگری چشم شده‌اند و بیش از ۲۰ هزار نفر نیز عینک رایگان دریافت کرده‌اند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: تمام زنان سالمند یا غیرسالمند سرپرست خانوار که واجد شرایط دریافت حمایت‌های سازمان هستند، تحت پوشش قرار گرفته‌اند و فرد واجد شرایطی در صف انتظار این حمایت‌ها باقی نمانده است. همچنین بیمه اجتماعی رایگان برای زنان سرپرست خانوار ساکن روستاها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر در نظر گرفته شده و امسال ۲ هزار نفر به چرخه بیمه اضافه شده‌اند.

وی از اجرای طرح شهرهای دوستدار سالمند در ۱۹ شهر کشور نیز خبر داد و گفت: این طرح با همکاری ۲۷ دستگاه اجرا می‌شود و علاوه بر شاخص‌های بین‌المللی، موضوع گردشگری سالمندی را نیز دربر می‌گیرد. حسینی همچنین از آماده شدن لایحه حمایت از سالمندان خبر داد و گفت سهم قوانین حمایتی از سالمندان در قوانین کشور حدود یک درصد برآورد شده است.

خدمات حمایتی و توان‌بخشی سالمندان

حسینی با اشاره به فعالیت‌های سازمان بهزیستی در حوزه سالمندی گفت: این سازمان در بخش‌های مختلف، از آگاه‌سازی و پیشگیری از معلولیت تا توان‌بخشی و حمایت معیشتی، به صدها هزار سالمند خدمات ارائه می‌دهد.

به گفته وی، ۱۴۲ هزار نفر تحت پوشش برنامه آگاه‌سازی و پیشگیری از معلولیت در سالمندی قرار دارند. همچنین ۱۶۴ مرکز روزانه توان‌بخشی و آموزشی ویژه سالمندان به حدود ۸ هزار نفر خدمت ارائه می‌کنند. خدمات مراقبت در منزل برای حدود ۸ هزار سالمند، ویزیت در منزل برای ۲۲ هزار نفر، تأمین وسایل کمک‌توان‌بخشی برای ۳۳ هزار نفر و لوازم بهداشتی برای ۹ هزار نفر از دیگر برنامه‌های این سازمان است.

وی افزود: کمک‌هزینه معیشت به ۲۸ هزار سالمند، حق پرستاری و مددکاری به ۱۰۶ هزار نفر، خرید خدمات توان‌بخشی به ۱۶ هزار نفر و اندام مصنوعی به ۵ هزار سالمند ارائه می‌شود. حسینی همچنین گفت ۳۹۱ مرکز اورژانس اجتماعی به‌صورت شبانه‌روزی به مردم و به‌ویژه سالمندان در موقعیت‌های آسیب خدمات می‌دهند و خط ۱۴۸۰ نیز خدمات روان‌شناختی رایگان ارائه می‌کند.

آزمون استخدامی افراد دارای معلولیت

رئیس سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از این نشست، از برگزاری آزمون اختصاصی استخدامی افراد دارای معلولیت در ۲۸ آبان‌ماه خبر داد و گفت: دفترچه آزمون در پایگاه اطلاع‌رسانی مربوط منتشر شده و متقاضیان تا ۱۳ مهرماه برای ثبت‌نام فرصت دارند.

وی با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود ۱۰ تا ۱۱ هزار نفر مشمول قانون استخدام سه‌درصدی باشند، افزود: حدود ۳ هزار و ۲۰۰ نفر از طریق این آزمون در ۳۲ دستگاه استخدام خواهند شد. حسینی از رسانه‌ها خواست این فرصت را اطلاع‌رسانی کنند تا افراد واجد شرایط به‌دلیل بی‌اطلاعی از ثبت‌نام بازنمانند.

حسینی در پاسخ به پرسشی درباره ضمانت اجرایی لایحه حمایت از سالمندان و الزام‌آور بودن آن برای ۲۷ دستگاه همکار گفت: در سابقه قانون‌گذاری گاهی قوانینی تصویب شده‌اند که ظرفیت‌ها یا اعتبارات کشور پاسخگوی تمام احکام آن‌ها نبوده و ضمانت‌های اجرایی ضعیف داشته‌اند؛ مانند بخش‌هایی از قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت. با این حال، همیشه وجود قانون بسیار پیش‌رونده‌تر از نبود آن است.

وی افزود: اگر همین قانون موجود نبود، امروز ما ابزار قانونی برای برگزاری آزمون اختصاصی استخدامی ۳ درصدی، راه‌اندازی صندوق حمایت و ضمانت فرصت‌های شغلی و پیگیری تسهیلات مسکن و اشتغال را در دست نداشتیم. با این حال در لایحه جدید تلاش شده است که احکام به‌صورت کاملاً «تحقق‌پذیر»، «اجرایی»، «نظارت‌پذیر» و همراه با مکانیزم‌های روشن ضمانت اجرا تدوین شوند.

لایحه رسمیت زبان اشاره در صحن دولت / اختصاص بودجه مستقل مترجمی

رئیس سازمان بهزیستی در پاسخ به سؤالی درباره لایحه مترجمان زبان اشاره و ردیف‌های شغلی ناشنوایان تصریح کرد: لایحه به‌رسمیت‌شناختن «زبان اشاره ایرانی» مراحل بررسی را در کمیسیون‌های فرعی و اصلی فرهنگی و اجتماعی دولت طی کرده و به صحن هیئت دولت رسیده است که انتظار می‌رود در نخستین جلسات به تصویب نهایی برسد.

وی درباره توانمندسازی و اشتغال ناشنوایان اظهار کرد: سال گذشته ۳ هزار فرصت شغلی با استفاده از تسهیلات بهزیستی برای افراد ناشنوا و کم‌شنوا فراهم شد. همچنین سازمان بهزیستی برای ترغیب کارفرمایان، بین ۳۰ تا ۵۰ درصد دستمزد ناشنوایان شاغل (متناسب با درجه افت شنوایی) را تحت عنوان یارانه دستمزد پرداخت می‌کند. بخش قابل‌توجهی از ۳ هزار و ۲۰۰ ظرفیت آزمون استخدامی ۳ درصدی نیز به ناشنوایان و کم‌شنوایان اختصاص دارد.

حسینی همچنین از اختصاص ردیف مستقل ۱۵ میلیارد تومانی برای مترجمی زبان اشاره در قانون بودجه امسال برای نخستین‌بار خبر داد و گفت: سال گذشته ۱۲ هزار اعزام مترجم زبان اشاره انجام شد و تاکنون ۷۶۰ مترجم تخصصی در این زمینه آموزش دیده‌اند.

دیپلماسی سلامت و اجرای طرح «آیکوپ» با همکاری سازمان جهانی بهداشت

رئیس سازمان بهزیستی در پاسخ به پرسشی پیرامون بهره‌گیری از تجربیات منطقه‌ای و بین‌المللی در مراقبت از سالمندان، از مدل «زیست‌بوم جامع مشارکت» یاد کرد و گفت: در این الگو سطوح مختلف مشارکت از ظرفیت‌های مردمی، تشکل‌ها، بخش خصوصی و نهادهای حاکمیتی تا ارتباطات بین‌المللی دیده شده است. ما همکاری‌های فعالی با سازمان جهانی بهداشت (WHO) داریم که از نمونه‌های بارز آن، اجرای برنامه بین‌المللی «آیکوپ» (ICOPE - مراقبت یکپارچه از سالمندان) با تکیه بر مراقبت‌های مستمر سالمندی است.

شکستن تابوی ازدواج سالمندی و گذار به خانه‌های حمایتی کوچک

حسینی در پاسخ به دغدغه خبرنگاران درباره پیامدهای رشد نرخ تجرد و «سالمندان تنها» خاطرنشان کرد: توانمندسازی زنان سالمند تنها از اولویت‌های فوری است و هم‌اکنون ۵۱ هزار زن سالمند تنها زیر چتر برنامه‌های توانمندسازی قرار دارند. در کنار توسعه کانون‌های مهر و گفت‌وگو و بانک زمان، باید به سمت اصلاح الگوهای اجتماعی نیز حرکت کرد.

وی با اشاره به لزوم شکستن تابوی ازدواج در دوره سالمندی گفت: در کنار ترغیب به ازدواج و اجرای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت برای پیشگیری از تنها زیستن در آینده، برای کسانی که در سالمندی تنها شده‌اند باید زمینه تعاملات خانوادگی و شکستن تابوی ازدواج سالمندی فراهم شود تا از انزوا و آسیب‌های روانی جلوگیری گردد.

حسینی ایجاد آسایشگاه‌ها و مجتمع‌های بزرگ و ایزوله سالمندان را رویکردی منسوخ دانست و تأکید کرد: بهزیستی به‌سمت ایجاد «دهکده‌های سلامت اجتماعی سالمندان» با محوریت خانواده، خانه‌های حمایتی کوچک و مراکز روزانه حرکت می‌کند. در حال حاضر ۳۸ مرکز مراقبتی شبانه‌روزی و ۵۵ خانه حمایتی کوچک‌مقیاس فعال هستند و حق پرستاری خانواده‌محور نیز با رشد ۸۰ درصدی، به بیش از ۱۱ هزار سالمند در بستر خانواده پرداخت می‌شود. همچنین تعداد کانون‌های «مهر و گفت‌وگو» در مراکز طرح سلام به ۸۴۰ مرکز ارتقا یافته است.

تغییر پارادایم به «دسترس‌پذیری متمرکز»: محیط و ساختمان‌ها معلول هستند

رئیس سازمان بهزیستی در پاسخ به نقدهای موجود پیرامون وضعیت نامناسب تردد و ناوگان حمل‌ونقل شهری، با بازتعریف مفهوم معلولیت گفت: ما باید نگاهمان را از تمایزات جسمی فرد به محیط و جامعه متمرکز کنیم. اگر شهر، وسایل نقلیه، ادارات و معابر برای همه افراد با هر درجه‌ای از توانایی آماده نباشند، این محیط و ساختمان‌ها هستند که معلول به شمار می‌روند؛ نه شهروند ناشنوا، نابینا یا سالمند. وظیفه نظام دسترس‌پذیری رفع این موانع برای ساخت یک جامعه همگانی و فراگیر است.

وی با اشاره به اقدامات اجرایی مناسب‌سازی خاطرنشان کرد: راه‌اندازی سامانه پیامکی خط ۱۲۳ برای ناشنوایان، دسترس‌پذیر کردن ۵۰۰ مرکز اقامتی میان‌راهی با تفاهمنامه‌های گردشگری، اختصاص واگن‌های مناسب‌سازی‌شده در قطارهای مسافربری و مناسب‌سازی خطوط مترو (۱۰۰ درصد در مشهد، ۸۵ درصد در شیراز و بالای ۵۰ درصد در تهران) از جمله اقدامات عملیاتی ستاد مناسب‌سازی است و اجرای الگوی شهرهای دوستدار سالمند در ۱۹ شهر کشور با جدیت پیگیری می‌شود.